We have 78 guests and no members online

شاخەوان برایم عەبدوڵڵا

 

 

 

له‌گه‌ڵ مێژوویدروستبوونی ده‌وڵه‌تی ئیسرائیله‌وه‌، هه‌رچی سه‌ركرده‌ی عه‌ره‌بی هه‌یه‌ له‌پێناوهاندانی شه‌قامی عه‌ره‌بی ئیسلامی دژ به‌و وڵاته‌ بچوكه‌ (ئیسرائیل) هه‌رچی شتێكیانله‌ده‌ست هاتبێت درێغیان نه‌كردوه‌، كار به‌وه‌ گه‌یشتووه‌ تاكی موسڵمان له‌گه‌ڵناوهێنانی جوله‌كه‌یه‌ك ئیدی مۆڕه‌ له‌ ناو چاوت بكات، به‌ڵام له‌به‌رانبه‌ر هه‌مووئه‌و دژایه‌تییه‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی ئیسلامی، ئیسرائیلییه‌كان رۆژ دوای رۆژبه‌هێزتر و پێشكه‌وتووتر ده‌بن.

به‌ پێچه‌وانه‌ی هه‌موو ئه‌وانه‌یپێیانوایهپه‌یوه‌ندی كوردستان له‌گه‌ڵئیسرائیلییه‌كاندا زیانی بۆ سه‌ر كورد هه‌یه‌، ئاخر ئه‌م تێڕوانینه‌‌‌ لۆژیكینییه‌و پێچه‌وانه‌كه‌ی راسته‌، هاوكات ئه‌مه‌ دیسانه‌وه‌ به‌ ئیسلامی كردنه‌وه‌یكومه‌ڵی كوردستانه‌‌‌، ئه‌گینا كورد چ سودێكی له‌ عه‌ره‌ب و ته‌نانه‌ت له‌ ئاینیئیسلامی وه‌رگرتووه‌ كه‌ ساڵه‌هایه‌ تێكه‌ڵاوی هه‌یه‌ له‌ نێوانماندا، ئه‌وه‌تاهه‌نووكه‌ به‌هۆی هوشیاربوونه‌وه‌ی خه‌ڵكه‌وه‌ داوای سه‌ربه‌خۆیی ده‌كه‌ین بۆرزگاربوون له‌ده‌ست ئه‌و سته‌مه‌ی سته‌مكاره‌ ئیسلامییه‌كان له‌به‌رانبه‌ر كوردیانكردووه‌، كێ هه‌یه‌ بڵێت سه‌ددام موسلمان نه‌بوو! كێ هه‌یه‌ بڵێت ئه‌وه‌ی قازی له‌سێداره‌دا موسڵمان نه‌بوو! كێ هه‌یه‌ خۆی له‌م راستییه‌ گه‌وره‌یه‌ بدزێته‌وه‌وبڵێت كورد به‌سه‌ر وڵاتانی ئیسلامیدا دابه‌ش نه‌كراوه‌ له‌ هه‌موو رووێكه‌وه‌! هه‌ڵبه‌ت كه‌س ناتوانێت خۆی له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و راستییه‌ تاڵه‌ بشارێته‌وه‌،به‌واتایه‌كی تریش ده‌توانین بڵێین عه‌ره‌به‌كان ئیسلامیان بۆ كورد هێناوه‌ له‌بریئه‌وه‌دا ده‌ستیان به‌سه‌ر خاك و كولتوورمانداگرتووه‌.واته‌ ئێمه‌ ئایینمانوه‌رگرتووه‌ له‌بری خاك و كولتوور و نه‌ته‌وه‌دا كه‌ ئه‌مه‌ش بۆ ئێستاكه‌ قه‌بولكراو نییه‌ و ئه‌م سه‌رده‌مه‌ش به‌سه‌ر چووه‌و پێویستی به‌خۆداچوونه‌وه‌ هه‌یه‌ له‌پێناو سارێژكردنه‌وه‌ی ئه‌و برینه‌ مێژووییانه‌ی له‌ برابردوودا له‌ژێر سۆز وعاتیفه‌وه‌ وه‌ك هه‌ڵه‌یه‌كی ستراتیژی هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌.
كورد بۆ ئه‌وه‌ی خۆی بدۆزێته‌وه‌ له‌ناو ئه‌وگه‌ڕه‌لاوژه‌ییه‌ی كه‌ وڵاتانی ئیسلامی گرۆته‌وه، پێویسته‌ به‌وپه‌ڕی جورئه‌ته‌وه‌په‌یوه‌ندی له‌گه‌ڵ ئه‌و وڵاتانه‌ ببه‌ستێت كه‌ ده‌توانن لێمان تێبگه‌ن، بۆ نموونه‌ئیسرائیلییه‌كان ره‌نگه‌ له‌ هه‌موو وڵات و نه‌ته‌وه‌یه‌كی تر زیاتر له‌ئاریشه‌كانی ئێمه‌ تێبگه‌ن له‌وه‌ی چه‌شتوومانه‌ له‌ چوارچێوه‌ی عه‌ره‌بیئیسلامییدا، ئاخر هه‌رچی سه‌ركرده‌ی عه‌ره‌بی ئیسلامی هه‌یه‌، ئه‌گه‌ر پێنج قسه‌یكردبێت، سێیان دژی ئیسرائیلییه‌كان بووه‌، به‌ڵام سه‌رباری ئه‌و پاره‌و نه‌وت وداهات و هێزه‌ به‌شه‌رییه‌ی له‌به‌رده‌ستیاندایه‌، نه‌یانتوانیوه‌ كاریگه‌ری خراپبكه‌نه‌ سه‌ر پێشكه‌وتنه‌كانی ئیسرائیل، چونكه‌ عه‌ره‌بی ئیسلامی له‌سه‌ر حه‌قنه‌بووه‌و كێشه‌یان بۆ ئیسرائیلییه‌كان دروستكردووه‌ له‌ په‌نای وروژاندنی هه‌ستیئایینی جه‌ماوه‌ر، كه‌واته‌ بۆ ئه‌م قۆناغه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا ئیسرائیل هاوشانله‌گه‌ڵ توركیادا باشترین هاوپه‌یمان ده‌بن ئه‌گه‌ر كورد بتوانێت په‌یوه‌ندیسه‌ركه‌وتوویان له‌گه‌ڵدا گرێبدات، بۆ ئه‌مه‌ش نابێت له‌ هه‌وڵه‌ دیبلۆماسییه‌كانیبترسێت كه‌ كاردانه‌وه‌ی شه‌قامی عه‌ره‌بی ئیسلامی لێ بكه‌وێته‌وه‌، ئه‌گه‌رئه‌مه‌ش روویدا كورد ده‌توانێت بڵێت ئێمه‌ بێزاربووین به‌ده‌ست سیاسه‌تی فاشیلانه‌یئێوه‌وه‌ كه‌ ته‌نیا به‌رژه‌وه‌ندی خۆتان له‌به‌رچاوه‌.

 

 

 

 

 

 

 

به‌ڕێوه‌به‌ری سه‌ركه‌وتوو ئه‌وه‌یه‌ له‌كاتی قه‌یرانه‌كاندا له‌بری بیانوو دۆزینه‌وه‌، بیر له‌ چاره‌سه‌ركردن ده‌كاته‌وه‌، ئه‌وه‌ی ئێستاكه‌ له‌ سێ پارێزگه‌كه‌ی هه‌رێم رووده‌دات رێك دۆزینه‌وه‌ی بیانووه‌ له‌بری چاره‌سه‌ر، بۆ نموونه‌ پارێزگاره‌كان ده‌ڵێن بۆیه‌ كێشه‌ی به‌نزین سه‌ری هه‌ڵداوه‌ته‌وه‌، چونكه‌ ئاواره‌یه‌كی زۆر روویان له‌ هه‌رێم كردووه‌، ئاخر ئه‌م قسه‌یه‌ لۆژیك قه‌بولی ناكات و ئاگادار نین، چونكه‌ نایه‌نه‌ سره‌كانه‌وه‌ به‌ شێوه‌ی مه‌یدانی، كاتێك له‌سره‌ی به‌نزینخانه‌كان ده‌وه‌ستیت سه‌دا نه‌وه‌دو پێنجی تابلۆكان ژماره‌ی ناوخۆی هه‌رێمن، واته‌ به‌ده‌گمه‌ن تابلۆی شاره‌كانی تری عه‌ره‌بی تێدایه‌، ئه‌مه‌ش پێمان ده‌ڵێت كه‌ نهێنییه‌ك له‌و گرانبوونه‌ی به‌نزینه‌دا له‌ ئارادایه‌و جه‌وهه‌ری كێشه‌كه‌ش دروستكراوه‌ تا خه‌ڵكی مه‌شغول بكه‌ن به‌ مه‌سه‌له‌ی به‌نزین و كاره‌باو نه‌بوونی ئاوی ماڵان و له‌و لاشه‌وه‌ بازرگانیكردن، ئه‌گینا به‌نزینخانه‌ هه‌یه‌ له‌ چل په‌مپی تێكردنی به‌نزین، ته‌نیا ده‌یانی كار ده‌كات، ئه‌ویش به‌شێوه‌یه‌كی له‌سه‌رخۆ تا كه‌مترین به‌نزین به‌سه‌ر شوفێران دابه‌ش بكات و دوای كاتژمێر یانزه‌ی شه‌ویش ئه‌وه‌ی ده‌یده‌نه‌ مه‌سئول و كوڕ و خانه‌واده‌كانیان و واسیته‌چی و باقییه‌كه‌ی تریشی بازرگانه‌ چاوچنۆكه‌كان بۆ ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمی ده‌به‌ن، وه‌ك خه‌ڵكی ده‌ڵێن له‌ ده‌وروبه‌ری موسڵ به‌نزین ده‌فرۆشن جلیكانی به‌ 40 تا 50 هه‌زار دیناری عێراقی، ئاخر ئه‌و سرانه‌ی بۆ به‌نزین و له‌ ترافیكه‌كان ده‌گیرێن هیچ نین جگه‌ له‌ شكاندنی هه‌یبه‌تی ئینسانه‌كانی ئه‌م وڵاته‌، ئه‌وه‌ی كاره‌ساته‌كه‌شی زیاتر كردووه‌ كه‌س ده‌نگ ناكات و رازییه‌ به‌م دۆخه‌ دروستكراوه‌ی كه‌س خۆی لێ ناكاته‌ خاوه‌ن و خه‌ڵكی پێ تۆمه‌تبار ده‌كه‌ن له‌وه‌ی به‌رده‌وام سره‌ ده‌گرن، درۆیه‌كی په‌تییه‌ ئه‌وه‌ی بڵێت خه‌ڵكی به‌ ده‌به‌ به‌نزین ده‌باته‌وه‌ ماڵ، ئاخر به‌نزینخانه‌كان به‌نزین به‌ ده‌به‌ ناده‌ن و بۆ هه‌ر 4 تا 7 كاتژمێرێكیش سره‌گرتن سی لیتر ده‌ده‌ن، كه‌واته‌ ئه‌م قسانه‌ راست نین و تۆمه‌ت هه‌ڵبه‌ستنه‌ بۆ خه‌ڵكی هه‌ژاری هاونیشتمانی، ئه‌گینا بۆ كوڕه‌ مه‌سئولێك یان پاسه‌وان و سه‌یاره‌كانی پارێزگار له‌ سره‌كان نابینرێن، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ ته‌نیا شكاندنی هه‌یبه‌تی ئینسانه‌كانه‌و هیچی تر، خۆ داعش قازانجی زیاتر بووه‌ بۆ كورد تا له‌ زه‌ره‌ر له‌رووی سیاسییه‌وه‌، ئه‌وه‌تا داعش وای كرد كورد بچێته‌ پێشه‌وه‌، هه‌ڵبه‌ت چوونه‌ پێشه‌وه‌كه‌ش ته‌نیا كوڕه‌ هه‌ژاره‌كانن، ئه‌گینا ده‌وڵه‌مه‌ندو پاره‌داره‌كان ئاماده‌ نین له‌ تیڤیش مه‌گه‌ر له‌ ترسی خۆیان ئه‌گینا سه‌یریشیان ناكه‌ن، ئه‌وه‌ی شه‌هیدو بریندار ده‌بێت و له‌ سره‌ی به‌نزینخانه‌و ناو دائیره‌كانه‌، ته‌نیا هه‌ژاره‌كانن، ئه‌گه‌ر پارێزگاره‌كان راست ده‌كه‌ن با یه‌ك سره‌ی به‌نزین بگرن، ئه‌وكات ده‌زانن چی ده‌گوزه‌رێت!

 

 

 

 

 

 

 

ئه‌وه‌ی ئێستاكه‌ له‌سایه‌ی حوكمڕانێتی دادوگه‌شه‌پێدان له‌ توركیادا ده‌گوزه‌رێت له‌رووی پێشكه‌وتنه‌‌ جیاوازه‌كاندا له‌سه‌ر ئاستی ناوخۆو جیهانیدا وایكردووه‌ چیرۆكی پێشكه‌وتنه‌كانی توركیا سه‌رنجی وڵاتانی جیهان بۆ لای خۆی كێش بكات و به‌جۆرێك له‌جۆره‌كانیش كاریگه‌ری به‌سه‌ر هه‌ندێك حیزب و رێكخراوی سیاسی ناوچه‌كه‌ هه‌بێت كه‌ له‌به‌رچاوی خه‌ڵكیدا خۆیان وه‌ك كۆپیه‌كی دادوگه‌شه‌پێدانی توركیا نیشان ده‌ده‌ن تا له‌م رێگه‌یه‌وه‌ كێرڤی جه‌ماوه‌رییان زیاد بكه‌ن‌، ئه‌مه‌ش هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی هیچ یه‌كێك له‌و حیزبانه‌ كۆپیه‌كی راسته‌قینه‌ی دادوگه‌شه‌پێدان نین له‌ئه‌فكارو تێڕوانینیان بۆ حوكمڕانێتی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ڕووی ئازادی و دیموكراسی و مافی مرۆڤه‌وه‌.

له‌باشووری كوردستانیشدا، هێزگه‌لێكی ئیسلامی سیاسی هه‌ن، به‌تایبه‌تیتر یه‌كگرتووی ئیسلامی ده‌یه‌وێت چیرۆكی پێشكه‌وتنه‌كانی دادوگه‌شه‌پێدان وه‌ك كارتی سیاسی به‌كاربهێنێت تا به‌هاونیشتمانیانی باشوور بڵێت‌ یه‌كگرتووی ئیسلامیش ده‌توانێت كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی پێشكه‌وتووتان بۆ بونیاد ده‌نێت ئه‌گه‌ر بگاته‌ ده‌سه‌ڵات، به‌ڵام پرسیاری جیدی ئه‌وه‌یه‌ ئایا یه‌كگرتووی ئیسلامی هاوشێوه‌ی دادوگه‌شه‌پێدانه‌؟

یه‌كگرتوو كۆپییه‌‌ ساخته‌كه‌ی دادوگه‌شه‌پێدان

ئه‌و هه‌لومه‌رجه‌ دیموكراسی و پێشكه‌وتووه‌ی هه‌نووكه‌ له ‌توركیادا له‌ئارادایه‌ له‌بنه‌ڕه‌تدا خودی حیزبه‌كه‌ی ئه‌ردۆگان واته‌ پارتی دادوگه‌شه‌پێدان دروستكه‌ری نییه‌‌، به‌ڵكو ئه‌و حیزبه‌ درێژه‌پێده‌رێتی و هاتۆته‌ سه‌ر خه‌رمانی دیموكراسی و سێكۆلاریزمه‌وه‌، به‌ڵام به‌جۆرێك گۆڕانكارییه‌وه‌ له‌ تێڕوانین و سیاسه‌تی توركیادا‌ بۆ جیهان و ناوخۆی وڵات له‌مه‌ڕ بایه‌خدانی زیاتری بواری بازرگانی و ئابووری و سیاسه‌تی نێوده‌وڵه‌تی و هه‌روه‌ها باشتركردنی ڕه‌وشی ژیانی خه‌ڵكی توركیاو پرسی ئاشتی ناوخۆیی ئه‌مه‌ش یه‌كێكی تره‌ له‌ خاڵه‌ به‌هێزه‌كانی پارتی دادوگه‌شه‌پێدان كه‌ هه‌وڵیداوه‌ ئیشی له‌سه‌ر بكات، سه‌رباری به‌ربه‌سته‌كانی به‌رده‌م پرۆسه‌ی ئاشتی له‌ توركیادا هه‌ندێك ئاماژه‌ی پۆزه‌تیڤ هه‌ن به‌ نیسبه‌ت كورده‌وه‌ كه‌ چاوه‌ڕێی كه‌شێكی ئاشتیخوازانه‌ له‌ توركیادا ده‌كرێت، چونكه‌ توركیا له‌ئێستاكه‌دا گه‌یشتۆته‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی به‌بێ چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌ی كورد ناتوانێت له‌سه‌ر ئاستی جیهان و به‌تایبه‌تی له‌ شه‌قامی ئه‌وروپیدا ده‌م و چاوێكی خۆشه‌ویستی هه‌بێت، ئه‌وروپییه‌كانیش رێگه‌ ناده‌ن وڵاتێكی دراوسێیان ببێته‌ ئه‌ندام له‌ یه‌كێتییه‌كه‌یان ئه‌گه‌ر ده‌ستی هه‌بێت له‌ چه‌وساندنه‌وه‌ی هاوڵاتیانی خۆی له‌سه‌ر بنه‌مای نه‌ته‌وه‌یی و ئایینی، به‌هۆی ئه‌وه‌ی وڵاتانی ئه‌وروپی هه‌نووكه‌ له‌دۆخی به‌جێهێشتنی ده‌وڵه‌تی نه‌ته‌وه‌ییدان و پرسی مرۆڤبوون و خۆشبه‌ختكردنی هاونیشتمانیان جێگه‌ی هه‌موو شتێكی تری گرتۆته‌وه‌.

به‌ڵام ئایا یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان خاوه‌نی هه‌مان تێڕوانینی سیاسی و مه‌ده‌نی پارتی دادوگه‌شه‌پێدانه‌ بۆ حوكمڕانێتی؟ هه‌ڵبه‌ت جیاوازی ئه‌و دوو حیزبه‌ له‌جه‌وهه‌ردا وه‌ك ره‌نگی ماست و قیڕوایه‌و‌ به‌هیچ شێوه‌یه‌كیش به‌یه‌ك نه‌گه‌نه‌وه‌، دادوگه‌شه‌پێدان هه‌نگاوێكی ئه‌وتۆی نه‌هاویشتووه‌ ببێته‌ هۆی به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی ئازادییه‌ كه‌سییه‌كانی هاوڵاتیانی توركیاو له‌به‌رانبه‌ردا ویستووێتی‌ خوێندنه‌وه‌یه‌كی جیاوازی دوور له‌ئه‌فكاری فێنده‌مێنتالی ئیسلامییانه‌ی بۆ جیهان هه‌بێت و له‌گه‌ڵ گۆڕانكاری و پێشهاته‌ سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كاندا خۆی بگونجێنێت، یا هیچ نه‌بێت دژیان نه‌وه‌ستێته‌وه‌، به‌ڵام یه‌كگرتووی ئیسلامی به‌كرده‌وه‌ له‌ژێر په‌رده‌ی میانڕه‌وی و ئیسلاحدا دۆخێكی خراپی له‌رووی به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی ئازادییه‌ كه‌سییه‌كان دروست كردووه‌ به‌بڵاوكردنه‌وه‌ی كولتووری دواكه‌وتووانه‌ی فێنده‌مێنتالی ئیسلامییانه‌ له‌سێبه‌ری میانڕه‌ویه‌كه‌یدا به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ساده‌یی خه‌ڵكه‌ گشتییه‌كه‌ له‌رێگه‌ی مه‌لا و مزگه‌وت و كه‌ناڵ و نێت و رادیۆ و باره‌گه‌ حیزبییه‌كانییه‌وه‌، واته‌ یه‌كگرتوو به‌ شێوه‌یه‌كی نهێنی و ئاشكرا هانی خه‌ڵك ده‌دات دژایه‌تی‌ هه‌رچی پێشكه‌وتنێكی كولتووری و كرانه‌وه‌یه‌كی كۆمه‌ڵایه‌تییانه بكه‌ن‌، ئه‌مه‌ش به‌ڵگه‌یه‌كی زیندووه‌ ئه‌و هێزه‌ ناتوانێت كۆپی پارتی دادوگه‌شه‌پێدان بێت، به‌ڵكو ترسی ئه‌و هێزه‌ له‌ كرانه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌دا چڕبۆته‌وه‌ له‌وه‌ی به‌هه‌ر هوشیاربوونه‌وه‌یه‌ك ئیدی كێرڤی جه‌ماوه‌رییان بۆ ئاستێكی نزم داده‌به‌زێت و خه‌ڵك نایانه‌وێت له‌ناو وه‌همی خه‌لافه‌تدا بژیه‌ت ئه‌گه‌ر به‌راستی بگه‌یه‌نرێنه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی ئیسلامییه‌كان ده‌یانه‌وێت خه‌ڵك و ئایین وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌ك به‌كاربهێنن بۆ به‌رژه‌وه‌ندی حیزبی خۆیان‌، ئه‌گینا له‌ كرۆكدا مه‌به‌ستیان دڵسۆزی نییه‌ بۆ ئیسلام، ئه‌مه‌ش له‌كاتێكدایه‌ ناكرێت خه‌ڵكانێك له‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی زۆرینه‌ موسڵماندا موزایه‌ده‌ی دینداری به‌سه‌ر خه‌ڵكانی تره‌وه‌ بكات كه‌ ئیسلامییه‌كانی جیهان و باشووری كوردستان ئه‌مه‌یان كردۆته‌ سیاسه‌تی ده‌نگ كۆكردنه‌وه‌ له‌ كاتی هه‌ڵبژاردنه‌كان و وه‌ستانه‌وه‌ دژی یاساكانی ده‌وڵه‌ت له‌كاتی ته‌نگه‌ژه‌ ئه‌منیه‌كانداو به‌رده‌وام له‌ بۆسه‌دان بۆ دروست كردنی فه‌وزای كۆمه‌ڵایه‌تی به‌ جولاندنی هه‌ستی دینی خه‌ڵك، وه‌ك ئه‌وه‌ی له‌به‌رانبه‌ر گۆڤاری وێران و گۆڤاری چرپه‌ و مه‌ساجخانه‌كان و نووسینی چه‌ند نووسه‌رێكدا كردیان، ئه‌مانه‌ ته‌واو له‌گه‌ڵ بنه‌مای ئازادی و كۆمه‌ڵگه‌ی دیموكراسیدا دژ بوون.

یه‌كگرتوو پێشلكاری ئازادییه‌ كه‌سییه‌كان

ئازادییه‌ كه‌سییه‌كان به‌ یه‌كێك له‌و گرنگترین كایانه‌ داده‌نرێت كه‌ راسته‌وخۆ شكۆی ئینسانی پێوه‌به‌نده‌، واته‌ ده‌بێت ئینسان ئازادبێت‌ له‌وه‌ی قه‌ناعه‌تی به‌ هه‌ر ئایینێك و ئاینزایه‌ك هه‌بێت و چۆن موماره‌سه‌ی ئازادی و حه‌زه‌كانی خۆی ده‌كات به‌ومه‌رجه‌ی ده‌ستدرێژی نه‌كاته‌ سه‌ر ئازادی ئه‌وانی تره‌وه‌، به‌ڵام ئایا دروست كردنی ئه‌و دۆخه‌ مه‌ترسیداره‌ی یه‌كگرتووی ئیسلامی له‌ ده‌ڤه‌ری بادینان دژی مه‌سیحی و دووكانه‌كانی مه‌شروب فرۆشی و مه‌ساج خانه‌كانی هه‌رێمی كوردستان هێنایه‌كایه‌وه‌ له‌ سووتاندنی دووكانه‌كان و هاندانی خه‌ڵكی موسڵمان دژ به‌ مه‌سیحییه‌كان و تێكدانی مه‌ساج خانه‌كان ناچێته‌ بواری شكاندنی شكۆ و پێشلێكردنی ئازادی ئینسانه‌وه‌، ئه‌وه‌ی یه‌كگرتوو له‌ بادینان كردی، هه‌وڵێكی پراكتیكی و ئاشكرا بوو بۆ تێكدانی هه‌لومه‌رجی پێكه‌وه‌ژیانی ئاشتیانه‌ی مه‌سیحی و موسڵمانه‌كان له‌و ناوچه‌یه‌داو ئه‌مه‌ش‌ ده‌لایه‌تێكی گه‌وره‌یه‌ له‌وه‌ی ئه‌و هێزه‌ له‌ جه‌وهه‌ردا هه‌ڵگری شوناسی دواكه‌وتووانه‌ی فێنده‌مێنتالی ئایینیانه‌یه‌و ده‌یه‌وێت له‌رێگه‌ی سته‌مكاری ئایینییه‌وه‌ خۆی بسه‌پینێت به‌سه‌ر ئه‌وانی تردا، وه‌ك چۆن ده‌وڵه‌تی خه‌لافه‌ت و دواتریش عوسمانییه‌كان به‌تایبه‌ت له‌سه‌رده‌می ده‌یه‌مین سوڵتانی عوسمانییه‌كان (سوڵتان سوڵمان قانوونی) دژ به‌خه‌ڵكی مه‌سیحی كرا له‌ هێرشكردنه‌ سه‌ریان و تاڵانكردن و به‌ كۆیله‌كردنی مه‌سیحیه‌كانی ئه‌وروپا كه‌ ئه‌مه‌ش له‌دوای خۆیدا سته‌مكاری هێنایه‌كایه‌وه‌ له‌به‌رانبه‌ر شكۆی ئینسانه‌كاندا.هه‌روه‌ها ئاشكرایه‌ كه‌ یه‌كگرتووی ئیسلامی ده‌ستێكی باڵای هه‌یه‌ له‌دیارده‌ی هێرشكردنه‌ سه‌ر رۆشنبیران و هونه‌رمه‌ندان به‌ جولاندنی هه‌ست و سۆزی ئایینی خه‌ڵك و ده‌ركردنی به‌یاننامه دژی هه‌ر هه‌ولێكی فه‌رهه‌نگی كه‌ له‌گه‌ڵ ئه‌فكاری ئیسلامی سیاسی نه‌یه‌ته‌وه‌‌‌، ئه‌مه‌ش هاوكاته‌ له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی یه‌كگرتووه‌كان به‌رده‌وام خۆیان به‌ میانڕه‌و نیشان ده‌ده‌ن، به‌ڵام له‌جه‌وهه‌ردا مه‌ترسیدارترین حیزبن له‌ به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی ئازادییه‌كانی خه‌ڵك و رۆشنبیری له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا، ئاخر ئه‌و حیزبه‌ به‌رده‌وام له‌رێگه‌ی میدیاو كاره‌كته‌ره‌ ئایینی و میدیاییه‌كانییه‌وه‌ هێرش ده‌كاته‌ سه‌ر ئه‌و نووسه‌رانه‌ی دژی سیاسه‌ت و ئه‌فكاری ئیسلامی ده‌نووسن و رووی راسته‌قینه‌یان بۆ كۆمه‌ڵگه‌ ئاشكرا ده‌كه‌ن، چونكه‌ ئاشكرا كردن و ده‌رخستنی شوناسی راسته‌قینه‌ی یه‌كگرتووو باقی رێكخراوه‌ ئیسلامییه‌كانی تر، وا ده‌كات خه‌ڵكی چیتر به‌چه‌واشه‌كارییه‌كانیان فریونه‌خۆن و لێیان دووربكه‌ونه‌وه‌، به‌ڵام ئه‌م دۆخه‌ له‌ توركیادا نییه‌و ئازادییه‌ كه‌سییه‌كان تا ئاستێكی باش پارێزراون، بۆیه‌ پێویسته‌ هه‌ڵوه‌سته‌یه‌ك بكه‌ین و بپرسین، هێزێكی وه‌‌ك یه‌كگرتووی ئیسلامی جارێ له‌ ده‌سه‌ڵاتدا نییه‌ به‌م شێوه‌یه‌ بۆته‌ مه‌ترسی بۆ ‌سه‌ر ئازادی و ژیانی ئاسایی كۆمه‌ڵگه‌، جا ئه‌گه‌ر بگاته‌ ده‌سه‌ڵات ده‌بێت چی بكات!

ئایین و دیموكراسی له ‌چنگی یه‌كگرتوودا

له‌ئێستاكه‌دا به‌شێكی زۆر له‌ رێكخراوه‌ ئیسلامییه‌كان كه‌وا له‌ چوارچێوه‌ی یاساكانی ده‌وڵه‌تاندا چالاكی ئه‌نجام ده‌ده‌ن، دروشمی دیموكراسی به‌رز ده‌كه‌نه‌وه‌و له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ ئایین وه‌ك كه‌ره‌سته‌كی خاو بۆ به‌رژه‌وه‌ندی سیاسی به‌كاردێنن تا ئه‌و كاته‌ی ده‌گه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات، وه‌ك ئه‌وه‌ی ئیخوانه‌كان له‌ میسردا كردیان، سه‌ره‌تا له‌ رێگه‌ی بانگه‌شه‌ی دیموكراسییه‌وه‌ گه‌یشتنه‌ ده‌سه‌ڵات و ئیدی به‌خێرایی هه‌وڵی گۆڕینی تێڕوانین و هه‌ڵسوكه‌وتی میسرییه‌كاندا به‌ئاراسته‌ی گه‌ڕانه‌وه‌ بۆ ناو دۆخی ده‌وڵه‌تی دواكه‌وتووی خه‌لافه‌تی ئیسلامیدا له‌زیندووكردنه‌وه‌ی كولتوورو دروست كردنی دۆخی دیكتاتۆری و به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی تێڕوانینی ئازادانه‌و فه‌رهه‌نگی، ئه‌مه‌ش هاوكات بوو له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ی میسرییه‌كان سه‌رباری برسێتی و دیكتاتۆرێتی موباره‌ك، به‌ڵام خاوه‌نی هه‌ندێ بنه‌مای ئازادی بوون و میسرییه‌كانی پێوه‌ جیاده‌كرایه‌وه‌‌ له‌گه‌ڵ وڵاته‌ عه‌ره‌بییه‌كانی تردا، به‌ڵام ئیخوانه‌كان ویستیان به‌ چه‌ند مانگێك له‌رێگه‌ی ده‌ركردنی یاساو گۆڕانكاری له‌ دامه‌زراوه‌كاندا به‌به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌فكاری ئیخوانیانه‌ ئه‌و ئازادییانه‌ به‌ كۆتا بێنێت، ئه‌مه‌ش بۆ ئیخوانه‌كان نه‌چۆیه‌ سه‌رو ناڕه‌زایی خه‌ڵك وای كرد مورسی له‌ ده‌سه‌ڵات سڕ بكرێت و دۆخی هه‌نووكه‌ی میسریش له‌ سایه‌ی ئیسلامی سیاسیدا مه‌ترسیدارترین دۆخێكه‌ له‌ ناوچه‌كه‌دا.

دیموكراسی كولتووره‌ نه‌ك بانگه‌شه‌‌

یه‌كگرتووی ئیسلامی كوردستان بۆ هه‌مان مه‌رامی سیاسی ئیخوانه‌كان بانگه‌شه‌ی دیموكراسیخوازانه‌ ده‌كات و له‌ولاتریشه‌وه‌ ئایین به‌كاردێنێت تا به‌هۆیه‌وه‌ بگاته‌ ده‌سه‌ڵات، ئاخر به‌ته‌نیا قسه‌كردنیش له‌سه‌ر دیموكراسی به‌بێ كرده‌وه‌ی دیموكراسیانه‌ گومانی جدیی ده‌خاته‌ سه‌ر یه‌كگرتووه‌وه‌ كه‌ كرده‌وه‌كانیان له‌سه‌ر شانۆی سیاسیدا له‌گه‌ڵ كولتوور و بنه‌ماكانی دیموكراسیدا یه‌ك ناگرێته‌وه‌، ئه‌م حیزبه‌ له‌لایه‌ك باسی میانڕه‌وی و دیموكراسی ده‌كات و له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌ حیجاب و سه‌رپۆش و كولتووری بێگانه‌و دیینی به‌سه‌ر خه‌ڵكدا ده‌سه‌پێنێت و هه‌وڵی به‌رته‌سك كردنه‌وه‌ی ئازادییه‌ میدیایی و كه‌سییه‌كان ده‌دات به‌ناوی رێزگرتن له‌ پیرۆزییه‌ ئایینییه‌كانه‌وه‌، به‌م كارانه‌یش ده‌یه‌وێت به‌ خه‌ڵكی موسڵمان بڵێت یه‌كگرتوو پارێزه‌ری ئیسلامه‌، له‌كاتێكدا ئیسلام دیینه‌، دینیش پارێزه‌ری ناوێت و ده‌بێت ئاره‌زوومه‌ندانه‌ بێت كه‌ كێ پێوه‌ی پابه‌ند ده‌بێت یان نا، ئه‌مه‌یه‌ جه‌وهه‌ری ئازادی تاك بۆ مرۆڤ و به‌دیوه‌كه‌ی تریشه‌وه‌ بانگه‌شه‌ی دیموكراسیانه‌ ده‌كات، ئه‌مه‌ له‌ دووفاقی سیاسی به‌ولاوه‌ هیچی تر نییه‌، زیاتر له‌ كۆمیدیا ده‌چێت وه‌ك له‌ بنه‌ماو قه‌ناعه‌تی ئه‌و هێزه‌ به‌ خودی چه‌مكه‌كه‌، ئاخر هێزێك بیه‌وێت ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ر بنه‌مای ئایینی چ مه‌سیحی چ ئیسلامی بێت بنیادبنێت، ناچێته‌ خانه‌ی رێزگرتن له‌ بنه‌ماكانی دیموكراسییه‌وه‌، دیین كۆمه‌ڵێك یاسای سابتی ئاسمانییه‌و دیموكراسیش كۆمه‌ڵێك بنه‌مایه‌ بۆ رێكخستنی ژیانی ئینسانه‌كان به‌كۆمه‌ڵێك گۆڕانكاری به‌رده‌وامه‌وه‌ كه‌ له‌ كۆمه‌ڵگه‌دا دێته‌ كایه‌وه‌، به‌ڵام ئایین نه‌گۆڕه‌و ده‌بێت وه‌ك كه‌ هه‌یه‌ بمێنێته‌وه‌، له‌به‌رانبه‌ریدا دیموكراسی هه‌میشه‌ له‌ گۆڕانكاریدایه‌ به‌هۆی گۆڕانی تێڕوانینی كۆمه‌ڵایه‌تی و سیاسی و مه‌ده‌نی خه‌ڵك له‌ چوارچێوه‌ی ده‌وڵه‌تدا، ئیدی كه‌ی یه‌كگرتوو ئه‌و هێزه‌یه‌ بتوانێت دیموكراسی و ئایین به‌ یه‌كه‌وه‌ بگونجێنێت، ئه‌م حیزبه‌ نه‌ك ناتوانێت ئه‌مه‌ بكات، به‌ڵكو رۆڵی سه‌ره‌كیشی دیوه‌ له‌ خوڵقاندنی دۆخێكی مه‌ترسیدار له‌ نانه‌وه‌ی دووبه‌ره‌كی له‌ناو پێكهاته‌ ئایینی و ئاینزاكانداو تا نووكه‌ش له‌ زاكیره‌ی تاكی یه‌كگرتووه‌وه‌ شیعه‌ وه‌ك موسڵمان سه‌یر ناكرێن و به‌رده‌وام دژایه‌تیان ده‌كرێت، ئه‌مه‌ هه‌ڵگری چ جه‌هلێكه‌ هێزێكی سیاسی بانگه‌شی دیموكراسی بكات و له‌ولاشه‌وه‌ ده‌ستی هه‌بێت له‌ دروست كردنی پشێوی له‌ ناو پێكهاته‌ ئایینییه‌كان و ئاینزاكانداو له‌ بیركردنه‌وه‌ی ستراتیژی ئه‌و هێزه‌دا ئه‌وه‌ی بوونی نه‌بێت مه‌سه‌له‌ی رێزگرتنه‌ له‌ بۆچوونه‌ جیاوازه‌كان و ته‌نیا مه‌گه‌ر بۆ مه‌رامی سیاسی ئه‌و دروشمانه‌ به‌رز بكه‌نه‌وه‌، كه‌واته‌ كولتووری دیموكراسی له‌ ئه‌جێندای فێنده‌مێنتالیزمی یه‌كگرتوودا جێگه‌ی نابێته‌وه‌و ئه‌و هێزه‌ش ناكرێت ئومێدی گه‌وره‌ی له‌سه‌ر بنیادبنرێت تا كۆمه‌ڵگه‌ به‌ كه‌ناری ئارامی بگه‌یه‌نێت.

ئایا ئیسلام پێویستی به‌ حیزب هه‌یه‌

ئایین یاخۆ عه‌قیده‌، بیروباوه‌ڕێكی رۆحی به‌شێكی زۆری ئینسانه‌كانه‌ و راسته‌وخۆ پێوه‌ندی به‌باوه‌ڕی ئینسان خۆیه‌وه‌ هه‌یه وه‌ك تاك‌ و ناكرێت خه‌ڵكانی تر به‌ناوی پارێزگاریكردن له‌و عه‌قیده‌یه‌وه‌ ‌خه‌ریكی دروست كردنی گروپ و رێكخراوی سیاسی بن به‌ بیانووی پارێزگاریكردن له‌و بیروباوه‌ڕه‌ی ئینسانه‌كان، كه‌واته‌ مادام یه‌كگرتوو حیزبێكه‌ هه‌ڵگری شوناسی دینیانه‌یه‌، ناكرێت وه‌ك پێویستێكی موسڵمانان سه‌یر بكرێت و ده‌بێت ته‌ماشای ئه‌و حیزبه‌ بكرێت وه‌ك حیزبی سیاسی، وه‌ك چۆن سه‌یری پارتی و یه‌كێتی و شیوعی و گۆڕان ده‌كرێت وه‌ك رێكخراوی سیاسی به‌ ئامانجی جیاواوه‌، ده‌بێت ئاواش سه‌یری یه‌كگرتوو بكرێت كه‌ ده‌یه‌وێت به‌كارهێنانی ره‌مزه‌ دینییه‌كان بگاته‌ كورسی حوكمڕانێتییه‌وه‌، به‌ڵام پێویسته‌ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیاره‌ بده‌ینه‌وه‌ ئایا ئیسلام پێویستی به‌ حیزب هه‌یه‌، ئه‌وا ده‌بێت بگوترێت هه‌ر حیزب و رێكخراوێك پاشگری ئیسلامی به‌كارهێنا، ئه‌وا بۆته‌ به‌شێك له‌و شتانه‌ی ئیسلامی پێ‌ دووچاری قه‌یران ده‌بێت‌، وه‌ك قاعیده‌ و تاڵیبان و كۆماری ئیسلامی ئێران و داعش و ئه‌و گروپه‌ ئیسلامیانه‌ی رۆژانه‌ به‌هۆی چالاكییه‌كانیانه‌وه‌ ئیسلام له‌به‌ر چاوی دنیا ناشیرین ده‌بێت.

به‌دیوێكی تره‌وه‌، حیزبی بوونه‌كه‌ی یه‌كگرتوو، خاڵێكی تری مه‌ترسیداره‌و وه‌ك بۆمبوایه‌ هاكه‌ به‌ جه‌سته‌ی كۆمه‌ڵگه‌دا ته‌قیه‌وه‌، چونكه‌ حیزبێك ئایینی كرده‌ كه‌ره‌سته‌ی خاو بۆ گه‌یشتنه‌ ده‌سه‌ڵات، ده‌بێت هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌باره‌وه‌ بكه‌ین و به‌راستی به‌ مه‌ترسیی بزانین، چونكه‌ ناكرێت دیین بخرێته‌ ناو ململانێ سیاسی و ده‌وڵه‌تدارییه‌وه‌، ئایا یه‌كگرتوو قه‌بوڵ ده‌كات ده‌وڵه‌ت له‌سه‌ر بنه‌مای مه‌ده‌نی و دیموكراسی و یاسا دنیاییه‌كان به‌ڕێوه‌بچێت؟ هه‌ڵبه‌ت ئه‌مه‌ی ناوێت، چونكه‌ به‌ڵێنی به‌ خه‌ڵك داوه‌ گوایه‌ دیین له‌ سه‌رووی هه‌موو شتێكه‌وه‌ داده‌نێت، كه‌واته‌ ئه‌مه‌یه‌ خاڵی مه‌ترسیداری یه‌كگرتوو و باقی حیزبه‌ ئیسلامییه‌كانی تری باشووری كوردستان له‌ ئاینده‌دا ئه‌گه‌ر بگه‌نه‌ ده‌سه‌ڵات، كولتووری دیینی و داب و نه‌ریتی خێڵه‌كی عه‌ره‌بی به‌سه‌ر كۆمه‌ڵگه‌دا فه‌رز ده‌كه‌ن، دژایه‌تی ئه‌و هێزانه‌ بۆ عه‌لمانییه‌كان و حیزبه‌ چه‌پ و نه‌ته‌وه‌ییه‌كانی باشوور به‌ڵگه‌یه‌كی روونه‌ ئه‌و هێزانه‌ دیموكراسی نین و هه‌ڵگری بیركردنه‌وه‌ی خێڵه‌كین و به‌كه‌ڵكی حوكمڕانێتی ته‌ندروست نایه‌ن.

سه‌رنج:له‌ ژماره‌ی 56ی گۆڤاری ململانێ بڵاوبۆته‌وه‌.

 

 

 

 

 

 

شوناسی داعش و مه‌ترسی له‌سه‌ر ناوچه‌كه‌دا  ... شاخه‌وان برایم عه‌بدوڵڵا

له‌ ئێستاكه‌دا قسه‌كردن له‌سه‌ر رێكخراوی تیرۆریستی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق و شام (داعش) بۆ كورد گرنگترین پرسێكه‌‌ به‌و پێیه‌ی‌ هاوسنوورین له‌گه‌ڵ ئه‌و ناوچانه‌ی سوننه‌نشینن و ئه‌و گروپه‌ش واته‌ داعش به‌شێوه‌یه‌كی توندڕۆیانه‌ سوننه‌چێتی و عه‌ره‌بچێتی ده‌كه‌ن و هه‌نووكه‌ش بوونه‌ته‌ گه‌وره‌ترین مه‌ترسیی به‌سه‌ر‌ موسڵ و هه‌ندێك ناوچه‌ی عه‌ره‌بی سوننه‌نشین و له‌به‌رانبه‌ریشدا سوپاكه‌ی مالیكی بێ وره‌ترین سوپایه‌كه‌و توانای به‌رگری له‌ناوچه‌كان نییه‌، له‌رووی سایكۆلۆژییه‌وه‌ش‌ وره‌یان نه‌ماوه‌، هاوكات پێویسته‌ گومانی ئه‌وه‌ش‌ بكه‌ین كه‌ چۆن ده‌بێت سوپایه‌كی زه‌به‌لاح له‌به‌رانبه‌ر چه‌ند هه‌زار چه‌كداری میلیشیادا چه‌ك دابنێت، ئاخر به‌پێی زۆربه‌ی زانیارییه‌كان داعش ویستبێتی بچێته‌ هه‌ر شوێنێك سوپاكه‌ی مالیكی بێ ته‌قه‌كردن چۆڵیان كردووه‌و ئه‌مه‌ش بۆته‌ جێگه‌ی گومانی ئه‌منی و سیاسی به‌تایبه‌ت بۆ هه‌رێم، بۆیه‌ش پێویسته‌ هه‌ڵوه‌سته‌ی له‌سه‌ر بكرێت!

ئه‌گه‌رچی هه‌نووكه‌ ئاڵۆزییه‌كان له‌ناوچه‌ عه‌ره‌بییه‌كاندان، به‌ڵام هیچ گومان له‌وه‌دانییه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌و ئاڵۆزیانه‌و پێشڕه‌وی داعش به‌رده‌وامی هه‌بێت، هه‌رێمیش به‌هۆی نزیكی سنووره‌كه‌یه‌وه‌ ده‌كه‌وێته‌ ژێر هه‌ڕه‌شه‌ی داعش و كۆنه‌ به‌عسییه‌كانه‌وه‌، به‌ڵام ڕه‌نگه‌ ئه‌و مه‌ترسیانه‌ی له‌ناوچه‌ عه‌ره‌بییه‌كاندا هه‌یه‌ له‌ هه‌رێمدا نه‌بێت به‌هۆی بوونی دڵسۆزی بۆ خاكی كوردستان له‌ناو هێزه‌كانی پێشمه‌رگه‌ و ئاسایش و پۆلیس و خه‌ڵكی كوردستان كه‌ ئه‌م خۆشه‌ویستییه‌ له‌ناو جه‌یشی عێراقدا ئاماده‌گی نییه‌، به‌ڵكو به‌ زه‌بری پاره‌ خه‌ڵك له‌ ناو سوپاكه‌ی مالیكیدا كۆكراونه‌ته‌وه‌و ئه‌مه‌ش گره‌نتی سه‌ركه‌وتنی لێ ناكرێت له‌به‌رانبه‌ر داعشدا، به‌داخه‌وه‌ ئه‌مه‌ واقیعه‌و خودی مالیكی پیاوه‌ قه‌یراناوییه‌كه‌ی عێراق ده‌یزانێت، به‌ڵام له‌به‌رانبه‌ریدا ده‌سته‌وه‌ستانه‌، بگره‌ خۆی به‌شێك بووه‌ له‌ دروستكردنی ئاڵۆزییه‌كان، به‌تایبه‌ت زیندووكردنه‌وه‌ی هه‌ستی مه‌زهه‌بگه‌رایی و خێڵگه‌رایی له‌ ناو پێكهاته‌كانی عێراقدا كه‌ داعش و لاوازی سوپاكه‌ی نموونه‌ی زیندوون له‌وه‌ی مالیكی به‌ته‌واوی شكستی خواردووه‌ له‌ فه‌رمانڕه‌وایه‌تی كردنی عادیلانه‌ی عێراقییه‌كاندا.

شوناسی داعس

داعش، كورتكراوه‌ی گروپی ده‌وڵه‌تی ئیسلامی له‌ عێراق و شامه‌، گروپێكی توندڕۆی چه‌كداری فێنده‌مێنتالی ئیسلامی سیاسین، ئایدۆلۆژیای سه‌ره‌كی ئه‌و گروپه،‌ سه‌له‌فی جیهادی، سوننه‌گه‌راییه‌، هاوكات زۆربه‌ی چالاكییه‌كانیان سه‌ره‌تا له‌رێگه‌ی توندوتیژییه‌وه‌ وه‌ك كوشتن و سه‌ربڕین و ته‌قینه‌وه‌و هێرشی چه‌كداری بۆ سه‌ر دامه‌زراوه‌ ئه‌مینی و سه‌ربازییه‌كان ئه‌نجام ده‌داو هه‌ندێك جاریش بۆ دروستكردنی ترس‌ خه‌ڵكی بێ تاوان ده‌كه‌نه‌ ئامانج، به‌ڵام ئێستاكه‌‌ ستراتیژی چالاكییه‌كانیان گۆڕیوه‌، ئیش له‌سه‌ر ده‌ست به‌سه‌ر داگرتن و مانه‌وه‌ له‌ شوێنان ده‌كه‌ن، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر زوو موسڵ له‌ چنگ ئه‌و گروپه‌ ده‌رنه‌هێنرێت بۆی هه‌یه‌ ئیماراتی ئیسلامی له‌و شاره‌وه‌ دروست بكه‌ن كه‌ ئه‌مه‌ش گه‌وره‌ترین و مه‌ترسیدارترین ڕه‌وشێك بۆ ناوچه‌كه‌ دێنێته‌كایه‌وه‌و ئاسایشی ناوچه‌كه‌ به‌ته‌واوی ده‌خاته‌‌ مه‌ترسییه‌وه‌.

هاوپه‌یمانی له‌گه‌ڵ ئه‌لقاعیده‌

سه‌ره‌تای چالاكی یان دروستبوونی ئه‌و گروپه‌ تیرۆریستییه،‌ بۆ ساڵانی 2002 ــ 2003 ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی ئه‌بو موسعه‌ب زه‌رقاوی دامه‌زراوه‌، دوای ئه‌ویش ئه‌بو عومه‌ر به‌غدادی بووه‌ به‌سه‌ركرده‌ی باڵای گروپه‌كه‌و ئێستاكه‌ش ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی سه‌ركرده‌ی باڵای داعشه‌‌ له‌ هه‌ردوو وڵاتی عێراق و سوریادا، له‌كاتی دروستبوونیدا له‌گه‌ڵ رێخكراوی تیرۆریستی ئه‌لقاعیده‌ هاوپه‌یمانێتیان به‌ست له‌ژێرناوی ئه‌لقاعیده‌ له‌ عێراق، ئه‌مه‌ش ئاماژه‌یه‌كه‌‌‌ ئه‌وكات داعش لقێك بووه‌ له‌ ئه‌لقاعیده،‌ به‌ڵام له‌‌ عێراقدا، ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ تا 2013 به‌رده‌وامی ده‌بێت و به‌ پێی سه‌رچاوه‌ رۆژنامه‌وانییه‌كان به‌تایبه‌تی ئه‌لجه‌زیره‌، ئه‌یمه‌ن ئه‌لزه‌واهیری كه‌ دوای كوژرانی ئوسامه‌ بن لادن بووه‌ به‌ سه‌ركرده‌ی رێكخراوی تیرۆریستی ئه‌لقاعیده،‌ داوای له‌ ئه‌بوبه‌كر ئه‌لبه‌غدادی سه‌ركرده‌ی ئێستاكه‌ی داعش كردووه‌‌ ده‌سته‌واژه‌ی سوریا (شام) یاخود به‌شی سوریا له‌ رێكخراوه‌كه‌ هه‌ڵوه‌شێنێته‌وه‌، به‌ڵام ئه‌و سه‌ركرده‌ باڵایه‌ی داعش داواكه‌ی ئه‌یمه‌ن ئه‌لزه‌واهیری ره‌ت ده‌كاته‌وه‌و به‌مه‌ش كۆتایی به‌ یه‌كگرتنه‌كه‌ی نێوانیان دێت و خودی ئه‌لزه‌واهیریش رایگه‌یاندووه‌ كه‌ له‌مه‌ودوا په‌یوه‌ندیان له‌گه‌ڵ ئه‌و گروپه‌دا نه‌ماوه‌، ره‌نگه‌ نه‌مانی ئه‌و په‌یوه‌ندییه‌ یه‌كێك له‌ هۆكاره‌كانی ئه‌و داوایه‌ی زه‌واهیری بووبێت له‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدادی، به‌ڵام به‌ تێگه‌یشتن و خوێندنه‌وه‌ی زیاتر ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و قه‌ناعه‌ته‌ی‌ له‌ ئێستاوه‌ شه‌ڕی ئه‌وانه‌ له‌ ناوخۆیاندا ئاماده‌گی هه‌یه‌ له‌سه‌ر پۆست و پایه‌ی تیرۆریستی، به‌ڵام ئه‌وه‌ی تا نووكه‌ قسه‌ی له‌باره‌وه‌ كرابێت داعش گروپێكی ئاڵۆزی سه‌له‌فی جیهادین و هیچ به‌هایه‌كی ئه‌خلاقی و ئینسانی له‌ناو ئه‌ندامانی ئه‌و گروپه‌دا په‌یڕه‌و ناكرێت، ته‌نانه‌ت خودی خۆیانیش له‌گه‌ڵ یه‌كتردا به‌ گومانن و له‌ناو ترسدا ده‌ژین، بۆیه‌ش چاوه‌ڕێی په‌رش و بڵاوی ئه‌و گروپه‌ ده‌كرێت به‌سه‌ر وڵاتانی ناوچه‌كه‌دا به‌تایبه‌تی ئه‌و وڵاتانه‌ی كێشه‌ی ناوخۆییان هه‌یه‌ به‌ خودی ناوخۆی عێراقیشه‌وه‌.

ئامانجی داعش

ئامانجی سه‌ره‌كی گروپ و رێكخراوه‌ سیاسییه‌ ئیسلامییه‌كان له‌ جه‌وهه‌ردا یه‌ك ئامانجه‌، به‌ڵام به‌هۆی هه‌ستیاری قۆناغه‌كه‌ به‌میكانیزمی جیاوازه‌وه‌ كار ده‌كه‌ن، ره‌نگه‌ رۆڵ له‌ نێوانیاندا دابه‌ش كرابێت بۆ گه‌یشتن به‌ ئامانجه‌كه‌یان، هه‌ندێكیان ته‌نیا له‌سه‌ر شێوازی په‌روه‌رده‌یی خه‌ڵك له‌ خۆیان كۆده‌كه‌نه‌وه‌، بۆ نموونه‌ ده‌چنه‌ ناو ناخی خه‌ڵكانی ساده‌وه‌، چالاكییه‌كانیان ده‌به‌نه‌ ناو زانكۆو قوتابخانه‌و مزگه‌وته‌كان و گونده‌كانه‌وه‌ له‌ رێگه‌ی گوتاری فێنده‌مێنتالیانه‌ی ئه‌وتۆوه‌ كه‌ خه‌ڵك قه‌ناعه‌تیان پێ بكات، هه‌ندێكی تریان ئیسلام به‌كاردێنن وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌ك بۆ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان، بۆ نموونه‌ به‌رده‌وام ده‌ڵێن ئیسلام له‌ مه‌ترسیدایه‌و پێویسته‌ داكۆكی لێ بكرێت، ئه‌م جۆره‌ گروپانه‌ زیاتر وه‌ك حیزبی سیاسی خۆیان نمایشكردوه‌و زۆرجاریش ده‌چنه‌ په‌رله‌مان و حكومه‌ته‌كانه‌وه‌، به‌ڵام به‌هه‌مان نه‌فه‌سی توندڕۆیانه‌ی خۆیانه‌وه‌‌، ئاماجی سه‌ره‌كی ئه‌و گروپه‌ ئیسلامییانه‌، به‌تایبه‌تی تر داعش زیندووكردنه‌وه‌ یاخود دامه‌زراندنی خه‌لافه‌تێكی ئیسلامییه‌ له‌‌سه‌ر بنه‌مای مه‌زهه‌بگه‌رایی سوننه‌و ئازاردانی شیعه‌كان و سه‌پاندنی هه‌یمه‌نه‌ی سوننه‌گه‌رێتی به‌سه‌ریاندا.

كه‌واته‌ له‌گه‌ڵ گه‌شه‌سه‌ندی زیاتری ئه‌و گروپه‌دا، ئیدی ژیانی خه‌ڵك هاوشێوه‌ی ئه‌فغانسان ده‌كه‌وێته‌ مه‌ترسییه‌وه‌ به‌ده‌ست توندڕۆی ئیسلامی سیاسییه‌وه‌، بۆیه‌ش ئه‌ركی هه‌ر وڵاتێكه‌ كه‌ له‌ خه‌می ئارامی هاوڵاتیانیدایه‌ هه‌ڵوێستی له‌به‌رانبه‌ر ئه‌و گروپه‌دا هه‌بێت، چونكه‌ له‌گه‌ڵ دروستكردنی كیانی خه‌لافه‌تی ئیسلامی له‌سه‌ر بنه‌مای توندڕۆیی كه‌ خۆیان ڕایانگه‌یاندووه‌ ئیدی مه‌ترسی جیدی بۆ شوێنانی تریش چڕ ده‌بێته‌وه‌، به‌تایبه‌تی هه‌رێمی كوردستان كه‌ نزیكترین شوێنێكه‌ له‌ هه‌یمه‌نه‌ی داعش.

كورد و مه‌ترسی داعش

هاتنی ئه‌و لێشاوه‌ له‌ په‌نابه‌ر له‌ رۆژهه‌ڵاتی كوردستان و ئیستاكه‌ش به‌هۆی ئاڵۆزییه‌كانی موسڵه‌وه‌ بۆ هه‌رێم، ئاماژه‌یه‌كی روونه‌ له‌وه‌ی هه‌رێم هه‌یبه‌تی خۆی پاراستووه‌ له‌رووی ئه‌منییه‌وه‌، زۆرجار پێناسه‌ی ئه‌وه‌ش كراوه‌ كه‌ هه‌رێم ده‌وڵه‌تێكی تره‌ له‌ ناو عێراقدا، ئه‌مانه‌ش له‌سه‌ر ده‌ستی ئاسایش و پۆلیس و پێشمه‌رگه‌ی كوردستان به‌دی هاتووه‌ كه‌ له‌پاڵ دڵسۆزیان بۆ نیشتمان بوێرانه‌ش كاریان كردووه‌ بۆ به‌گژداچوونه‌وه‌ی ئه‌و گروپه‌ توندڕۆیانه‌، له‌رابردوودا داعش ویستوێتی ئارامی شاره‌كانی كوردستان بخاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌، به‌ڵام هه‌رزوو به‌رنامه‌كه‌یان فه‌شه‌لی هێناوه‌، تازه‌ترینیان هێرشكردنه‌ سه‌ر ئاسایش بوو له‌ هه‌ولێر كه‌ ده‌م و ده‌ست هێرشه‌كه‌یان به‌ كوژرانی خۆیان پوچه‌ل كرایه‌وه‌.

به‌ڵام ئه‌وه‌ی ئێستاكه‌ له‌ نزیكمانه‌وه‌ رووده‌دات، جیاوازتره‌و به‌هۆی غیابی توانا سه‌ربازییه‌كانی سوپای عێراقه‌وه‌ داعش به‌هێزتر بووه‌ به‌تایبه‌ت له‌ موسڵدا، كه‌واته‌ پێویسته‌ هه‌رێمی كوردستان به‌وپه‌ڕی ئاماده‌باشییه‌وه‌ له‌م ڕه‌وشه‌ ناله‌باره‌ بڕوانێت و ئه‌گه‌رچی ده‌رفه‌تێكیش هاتۆته‌ پێشه‌وه‌ تا پێشمه‌رگه‌ ببرێنه‌ ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی ئیداره‌ی هه‌رێم كه‌ ده‌كه‌ونه‌ ناو سنووری مادده‌ی 140 وه‌ به‌مه‌به‌ستی گه‌ڕانه‌وه‌یان بۆ سه‌ر سنووری هه‌رێم، چونكه‌ ئیستاكه‌ ئه‌و ناوچانه‌ به‌ته‌واوی غیابن له‌لایه‌ن سوپاكه‌ی مالیكییه‌وه‌، ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ له‌لایه‌ن كورده‌وه‌ رووبدات، بۆی هه‌یه‌ له‌ ئاینده‌دا وه‌ك ئه‌مری واقیع سه‌یر بكرێت و به‌ ئاسانی بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر هه‌رێم.

ئه‌گه‌ر ئه‌و گروپه‌ به‌خێرایی تێكنه‌شكێنرێن، ئه‌وا دوور نییه‌ پروشكی ئه‌و ئاگره‌ به‌ره‌و باشووری كوردستانیش بپه‌ڕیته‌وه‌، بۆیه‌ له‌ ئێستاوه‌ ئه‌وه‌ی له‌سه‌ر هه‌رێم پێویست بێت حسابكردنه‌ بۆ ئه‌و گروپه‌، ده‌كرێت ئه‌و گروپه‌ تیرۆریستییه‌ به‌ به‌رنامه‌ی لایه‌نێكی نه‌یاری كورد به‌م خێراییه‌ هاتبنه‌ ناو موسڵه‌وه‌، ئه‌گینا كه‌ی لۆژیكی سه‌ربازی ئه‌مه‌ قه‌بول ده‌كات شارێكی فراوانی وه‌ك موسڵ له‌ چه‌ند كاتژمێرێكدا به‌ته‌واوی بكه‌وێته‌ ده‌ست ئه‌و گروپه‌ چه‌ند هه‌زار كه‌سییه‌وه‌ كه‌ ژماره‌ی سوپای عێراق له‌و ناوچه‌یه‌دا‌ په‌نجا ئه‌وه‌نده‌ زیاتر بووه‌ به‌ به‌رانبه‌ر هێزی داعش، بۆیه‌ش ئه‌م شكسته‌ی سوپا له‌م موسڵ گوماناویه‌و حه‌قوایه‌ كورد به‌ جیدی له‌م مه‌سه‌له‌یه‌ وردبێته‌وه‌و خۆی بۆ هه‌موو ئه‌گه‌رێك ئاماده‌ بكات.

ئه‌گه‌رچی چاوه‌ڕێ ناكرێت داعش ئه‌وه‌ی به‌ سوپای عێراقی كردووه‌ بتوانێت له‌ سه‌دا یه‌كیش به‌ پێشمه‌رگه‌ی بكات، به‌پێچه‌وانه‌وه‌ ته‌سه‌وڕ ده‌كرێت له‌ هه‌ر رووبه‌رووبوونه‌وه‌یه‌كیاندا له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌ دووچاری شكستی گه‌وره‌ ده‌بنه‌وه‌و خودی سه‌ركرده‌كانی داعش ئه‌م راستییه‌ ده‌زانن، بۆیه‌شه‌ تانووكه‌ خۆیان دوور گرتووه‌ له‌ رووبه‌رووبوونه‌وه‌دا له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌ی كوردستان، به‌ڵام ئه‌مه‌ به‌س نییه‌، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی بۆ هه‌رێم گرنگه‌ شه‌ڕی داعش نه‌كات له‌سه‌ر بنه‌مای سوننه‌گه‌رایی و سۆزداری بۆ عه‌ره‌به‌كانی موسڵ، به‌ڵكو ئه‌وه‌ی گرنگه‌ پارێزگاری له‌ ناوچه‌ كوردییه‌كان بكات به‌ ناوی پاراستنه‌وه‌ له‌ دژی هه‌ڕه‌شه‌ی تیرۆری، به‌مه‌ش پشتگیری وڵاتان به‌ده‌ست ده‌هێنێت.

سه‌رنج: له‌ ژماره‌ی 4584 رێككه‌وتی‌ 2014/6/16 له‌ رۆژنامه‌ی خه‌بات بڵاو بۆته‌وه‌.

 

 

 

 

شوێنی مه‌لا دانیشتن نییه‌ له‌سه‌ر كورسی په‌رله‌مانی، یان پۆستی سیاسی، ئه‌گه‌ر مه‌لایه‌ك به‌ ده‌نگ به‌رزكردنه‌وه‌ی له‌سه‌ر مینبه‌ری مزگه‌وتدا هه‌وڵی ئه‌وه‌ بدات خۆی به‌رێته‌ پێشه‌وه‌ تا له‌ رۆژی هه‌ڵبژاردنه‌كاندا له‌سه‌ر لیستی حیزبێكدا كاندید بكرێت كاره‌ساته‌ پێی بگوترێت مه‌لا، ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ كاره‌كته‌ری دووفاقن، له‌ په‌نای ئایینه‌وه‌ سیاسه‌ت ده‌كه‌ن، ده‌یانه‌وێت ئایین وه‌ك كه‌ره‌سته‌یه‌كی خاو بۆ به‌رژه‌وه‌ندی گیرفان و ناوبانگی سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی به‌كاربێنن، به‌مه‌ش خودی ئایین ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌م ره‌خنه‌وه‌، چونكه‌ دواتر ئه‌مه‌ به‌پاڵپشتی ئایینه‌ ئه‌و جۆره‌ كه‌سانه‌ ده‌چنه‌ ناو په‌رله‌مانه‌وه‌ یان پۆستی تر به‌ده‌ست دێنن، كۆمه‌ڵگه‌ی باشووری كوردستان، تانووكه‌ له‌ جه‌وهه‌ری په‌رله‌مان و هه‌ڵبژاردن نه‌گه‌یشتووه‌، چانسی ده‌رچوونی مه‌لایه‌كی توندڕۆ، زۆر ئاسانتره‌ وه‌ك له‌ ده‌رچوونی كه‌سێكی ئه‌كادیمی و شاره‌زا له‌ كاروباری سیاسی و په‌رله‌مانی، ئه‌مه‌ش له‌ كاتێكدایه‌ خودی مه‌لاكان له‌لایه‌ن حیزبه‌كانه‌وه‌ وه‌ك كارتی ده‌نگ كۆكردنه‌وه‌ به‌كارده‌هێنرێت كه‌ خۆیانیش له‌به‌ر پاره‌ چه‌وره‌كه‌ هه‌ست به‌و به‌كارهێنراویه‌ی خۆیان ناكه‌ن!

مه‌لا ئه‌گه‌ر به‌راستی خوداپه‌رستی ده‌كات، چیداوه‌ له‌ په‌رله‌مان! خۆ په‌رله‌مان مزگه‌وت نییه‌، شوێنی ئایینی نییه‌، ئیش و كاری له‌گه‌ڵ یاسا دنیاییه‌كانه‌، ئیشی مه‌لاش دنیایی نییه‌، ته‌نیا بانگكردنی خه‌ڵكه‌ بۆ لای ئایین، ئایینیش ده‌یه‌وێت خه‌ڵك له‌ چوارچێوه‌ی ژینگه‌یه‌كدا بخوڵێنه‌وه‌ كه‌ ژیانی ئه‌ودیو ژیانه‌، واته‌ ژیانی پاش مردن، كه‌واته‌ ئه‌وه‌ی دڵی به‌چوونی مه‌لاكان بۆ په‌رله‌مان خۆشه‌، دیین و سیاسه‌تی تێكه‌ڵاوكردووه‌و سه‌ر له‌ هیچیشیان ده‌رناكات، نه‌ سیاسه‌ت دیینه‌، نه‌ دیینیش سیاسه‌ته‌، سیاسه‌ت هونه‌ری به‌رێوه‌بردنی ژیانی دنیایی ئینسانه‌كانه‌ به‌پێی یاسا دنیاییه‌كان، به‌ڵام ئایین نیشاندانی ئه‌ودیوی ژیانه‌، كه‌متر به‌لای دنیای ئێستاكه‌وه‌ ده‌چێت، به‌رده‌وام هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ده‌كات دوای مردن تۆڵه‌ له‌ كاره‌كانت ده‌كرێته‌وه‌، كه‌واته‌ ئایین دنیای راسته‌قینه‌ له‌به‌رچاوی خه‌ڵك ناشیرین ده‌كات و مردندۆستی بڵاوده‌كاته‌وه‌، یان مرۆڤه‌كان له‌سه‌ر ستایلێك په‌روه‌رده‌ ده‌كات ژیانی به‌لاوه‌ جوان نه‌بێت و ته‌نیا بیر له‌ودیو ژیان بكاته‌وه‌ كه‌ ئه‌ویش مردنه‌، به‌ڵام خودی مه‌لاكان بۆ خۆشبه‌ختی دنیای ئێستاكه‌ هه‌وڵ ده‌ده‌ن و به‌ خه‌ڵكیش ده‌ڵێن له‌ودنیا لێپرسینه‌وه‌تان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، ئاخر تۆی مه‌لا به‌ خۆت و وه‌نه‌وشه‌كه‌ته‌وه‌ كه‌ ده‌چییه‌ په‌رله‌مانه‌وه‌ چۆن ده‌توانیت به‌من بڵێیت به‌ ئه‌سپ بڕۆن به‌ رێگه‌وه‌!
كه‌واته‌ ئه‌و به‌ناو مه‌لایانه‌ی ده‌چنه‌ په‌رله‌مانه‌وه‌، فێڵ له‌ خه‌ڵكی ده‌كه‌ن و مه‌لای راسته‌قینه‌ نین، سیاسی سكتێرن له‌به‌رگی مه‌لایه‌تیدا، بۆیه‌ هوشیاركردنه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ له‌ مه‌ترسیه‌كی وادا خاڵێكی زۆر پێویسته‌ میدیای باشوور قسه‌ی له‌باره‌وه‌ بكات، چونكه‌ خه‌ریكه‌ كاندیدكردنی مه‌لاكان ببێته‌ دیارده‌و ده‌ریش ده‌چن، چونكه‌ زۆرینه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ كه‌سایه‌تی مه‌لای وه‌ك پیرۆز پێ ناسێنراوه‌ و كه‌ ده‌چنه‌ په‌رله‌مانیشه‌وه‌ هیچ سوود به‌ كۆمه‌ڵگه‌ ناگه‌یه‌نن، ته‌نیا خه‌ریكی پڕكردنی كیرفانه‌كانیانن له‌سه‌ر حسابی هاونیشتمانیانی باشوور.

 

Go to top