We have 104 guests and no members online

عەلی مەحمود

دوور له‌ زۆر بڵێی و یاریكردن به‌ وشه‌، مرۆڤ ده‌توانێت بۆچونه‌كانی خۆی به‌ كورتی بگه‌یه‌نێته‌ خوێنه‌ران، یاری كردن به‌ وشه‌ به‌ بێ زانینی زمان بۆخۆی گاڵته‌جاڕییه‌ به‌ خود و به‌ نووسینیش، نووسه‌ری باش و دید رون به‌ بێ ئه‌ملاو ئه‌ولا بۆچوونی خۆی وه‌ك هێلكه‌ی پاككراو ده‌خاته‌ به‌رده‌ست خوێنه‌ر، به‌ڵام نووسه‌ری خۆ به‌زل زان، ده‌یه‌وێت بۆ چونه‌كانی وه‌ك دۆڵمه‌ له‌ ناو رسته‌ی بێ مانا بشارێته‌وه‌، ئاخر ئێمه‌ له‌ سه‌رده‌می خواردنه‌ خێراكاندا ده‌ژێین، نه‌ك سه‌رده‌می دۆڵمه‌.

خوێنه‌رێكی باشم، وه‌لێ له‌ناو هیچ گه‌لێكدا نه‌مبینیووه‌ هێنده‌ی كورد ئه‌مجۆره‌ نووسینه‌ ئینشا سیاسییه‌ درێژدادڕیه‌ بێ زانیاریه‌ هه‌بێت ته‌نانه‌ت به‌ عه‌ره‌بیشه‌وه‌.

ده‌ڵێن كۆبانی شاره‌ وڵاته‌كانی یۆنانه‌، ده‌ڵێن كۆمۆناره‌كانی كۆبانی بۆیه‌ له‌ باریكاردو سه‌نگه‌ره‌كاندان چونكه‌ داكۆكی له‌ ژیانی خودی خۆیان ده‌كه‌ن، قاره‌مانیه‌تیان ته‌نها بۆ پاراستنی ژیانی خۆیانه‌، ده‌ڵێن چه‌پ له‌ جیهان به‌ كۆبانی راست نابێته‌وه‌، كۆبانی قه‌ڵای دمدمه‌. . . . . ده‌ڵێن و ده‌ڵێن.

كۆبانی نه‌ك هه‌ر به‌ شاره‌وڵاته‌كانی یۆنان ناچێت، به‌ڵكه‌ كۆبانی چه‌كی ره‌تكردنه‌وه‌ی كۆیلایه‌تی هه‌ڵگرتووه‌و خه‌ونه‌كه‌ی خه‌ونی سپارتۆسه‌كانه‌، كه‌ شاره‌ وڵاته‌كانی یۆنان دژ به‌ په‌یامه‌كه‌ی بوون، ئه‌و ده‌یه‌وێت ئه‌و نه‌نگی كۆیلایه‌تییه‌ بسڕێته‌وه‌ كه‌ شاره‌ وڵاته‌كانی یۆنانی ته‌مبه‌ڵكه‌یان دانا، ئاخر شاره‌ وڵاته‌كانی یۆنان كۆیله‌و نه‌داران زۆرینه‌یان پێك ده‌هێناو له‌ ماف بێبه‌ری بوون، كه‌چی له‌ كۆبانییه‌كه‌ی ئێمه‌دا كۆیله‌كانی كۆمه‌ڵگا ده‌سه‌ڵاتداری راسته‌قینه‌ن و جیهانیان به‌ خۆیان سه‌رسامكردووه‌، خه‌ونی ئه‌وان خه‌ونی كۆیله‌داره‌كان نییه‌، به‌ڵكه‌ خه‌ونی كۆیله‌ یاخیه‌كان و سپارتاكۆسه‌كان و كۆمۆناره‌كانه‌ به‌ خۆیان و گیرفانه‌ به‌تاڵه‌كانیانه‌وه‌ ئه‌م هه‌موو خۆشه‌ویستییه‌یان هێناوه‌، به‌دوای بنیات نانی خه‌ونی كۆمه‌ڵگایه‌كه‌وه‌ن كه‌ ناویان ناوه‌ خۆسه‌رێتی دیموكراتی كه‌ زۆر نزیكه‌ له‌ سسته‌می شۆرایی كه‌ كۆمۆناره‌كانی پاریس له‌ 72 رۆژی ده‌سه‌ڵاتدارێتیان له‌ لایه‌كی شاری پاریس دایان هێنا، ئه‌گه‌ر كۆمۆناره‌كان خه‌ونه‌كانیان خێرا بوو، بڕیاریاره‌كانیان ده‌ربڕی كڵپه‌ی روحی داواكاری هه‌ژارانی پاریس بوو، به‌ په‌له‌ به‌ره‌و یه‌كسانی ملی ده‌نا، كۆمۆنه‌كه‌ی كۆبانیش بڕیاره‌كانی بزماره‌ له‌ عه‌رشی كۆنه‌په‌رستی و ئازایه‌تی ژنه‌ كۆمۆناره‌كانی ئه‌فسانه‌ی پیرۆزی پیاوسالاری و كۆنه‌په‌رستی هه‌ره‌س پێ هێناوه‌و هێشتا خه‌ونی زۆر ماوه‌ به‌دی بهێنن.

كۆمۆناره‌كانی كۆبانی بۆ ژیان ناجه‌نگن، ئاخر ئه‌گه‌ر بۆ ژیان بجه‌نگانایه‌، ئه‌وا ده‌یانتوانی وه‌ك پێشمه‌رگه‌كانی شه‌نگال و مه‌خمور و به‌رپرس و سه‌رمایه‌داره‌كانی هه‌ولێر هه‌ڵبێن، ده‌یانتوانی بچنه‌ بنی دنیاو له‌ راگه‌یاندنه‌كانه‌وه‌ گوێبیستی نه‌هامه‌تییه‌كان بن و قسه‌ی زل بهۆننه‌وه‌، وه‌لێ ئه‌وان به‌ خۆیان و گیرفانه‌ به‌تاڵه‌كانیانه‌وه‌، به‌ ژیانی كۆمه‌نیانه‌یان بۆ جیهانێك ده‌جه‌نگن ورده‌ بۆرژوازییه‌كانی سه‌رسام به‌ بیرو كۆمه‌ڵگای سه‌رمایه‌داری په‌ی پێ نابه‌ن و جورئه‌ت ناكه‌ن لێی تێ بگه‌ن و تاقیبكه‌نه‌وه‌، ئه‌وان ژیانی خۆیان ده‌كه‌نه‌ قوربانی بۆ ژیانێكی دیكه‌ له‌سه‌ر بنچینه‌ی سسته‌مێكی دیكه‌، سسته‌مێك سته‌ملێكراوان كۆمه‌ڵگا به‌ڕێوه‌به‌رن نه‌ك زۆربڵێ و مرۆڤكوژ و گیرفان پڕه‌كان، ئه‌وان خه‌ونی یه‌كسانی كۆمۆناره‌كانیان له‌ كۆڵناوه‌، ئه‌سته‌مه‌ رۆشنبیرانێك له‌و خه‌ونه‌ بگه‌ن كه‌ خه‌ونی تایبه‌تیان هه‌بێت و سۆفی رێگای یه‌كسانی نه‌بن.

كۆمۆناره‌كانی پاریس به‌ بڕیار موچه‌ی به‌رزترین پله‌ی ده‌سه‌ڵاتدارێتیان وه‌ك كرێكارێكی به‌ ئه‌زمون لێكرد، كۆمۆناره‌كانی كۆبانی، خۆرسكانه‌ گیرفانی خۆیان وه‌ك ئاواره‌كان و نه‌داران به‌تاڵ كرد.

جێی خۆیه‌تی چه‌په‌كانی جیهان شانازی به‌ كۆبانییه‌كه‌یانه‌وه‌ بكه‌ن، ئاخر هاوباوه‌ڕه‌كانیان یه‌كێك له‌ حه‌ماسیترین شه‌ڕه‌كانی مێژووی مرۆڤایه‌تی و گه‌وره‌ترین شه‌ڕی به‌رگری مێژوی كورد تۆماره‌ كات، ئیتر چۆن شانازی پێوه‌ نه‌كه‌ن و هێزی لێوه‌رنه‌گرن و نه‌یكه‌نه‌ وێنه‌یه‌ك بۆ خه‌باتی داهاتوویان.

چۆن شه‌ڕی هه‌ندرێن پارسه‌نگی هێزه‌كانی له‌ نێوان كوردو حكومه‌تی عێراقی گۆڕی، چۆن شه‌ڕی كۆڕێ مێژووی كوردی له‌ باشور سه‌رتاپا گۆڕی، چۆن خۆپیشاندانه‌كانی هاوینی 1991ی هه‌ولێر و گه‌رمیان پارسه‌نگی هێزه‌كیان له‌ باشور گۆڕی، مێژوی كوردو جیهانیش له‌ پێش و دوای شه‌ڕی كۆبانی گۆڕاوه‌، كورد ئیتر ئه‌و چه‌كداره‌ سمێڵ زله‌ وه‌نه‌وشه‌ له‌ ژێرانه‌ نین، ئیتر ئه‌و ریش درێژو مێزه‌ر له‌سه‌رانه‌ نین كه‌ به‌ بینیان مرۆڤ له‌ ترسان راده‌چه‌ڵه‌كا، ئیتر نارینه‌ له‌ كۆبانییه‌وه‌ به‌خۆی ئه‌ستێره‌ سوره‌كه‌یه‌وه‌ موژده‌ی كۆمۆنه‌یه‌كی دیكه‌ به‌ مرۆڤایه‌تی ده‌دات، ئیتر كچۆڵه‌كانی كۆبانییه‌ گۆرانییه‌كی نوێ بۆ مرۆڤایه‌تی ده‌ڵێنه‌وه‌، راسته‌ كۆبانی ته‌نها كۆبنییه‌و وێنه‌ی نییه‌، وه‌لێ په‌یامه‌كان و قوربانیدانه‌كانی له‌ وێنای كۆمۆنه‌و كۆمۆناره‌كانه‌.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌. 

پۆپۆلیزم به‌ تایبه‌ت راستگه‌را هه‌لپه‌رسته‌كه‌ی له‌ كوێ بای بێت له‌وێ شه‌ن ئه‌كات، هه‌موومان له‌ یادمانه‌ 2 ساڵ له‌مه‌وپێش چۆن كاتێك گفتوگۆ له‌ سه‌ر هه‌موار كردنه‌وه‌ی ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستان گه‌رموگوڕ بوو، كاتێك كه‌سانی یه‌كسانیخوازو پێشكه‌وتنخواز باسیان له‌ هه‌موار كردنه‌وه‌ی به‌ندی شه‌شی پڕۆژه‌ یاسای ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستان ده‌كرد، ئه‌وا قه‌ڵه‌م به‌ده‌ستان و په‌رله‌مانتارانی گۆڕان نموونه‌ی به‌ڕێزان كاك یوسف محه‌مه‌د و رابون مه‌عروف و عه‌دنان عوسمان و عه‌لی حه‌مه‌ ساڵه‌ح و. . . . . . . . . . . . . . چه‌ندینی دیكه‌یان گه‌رم و گوڕ تر له‌ ئیسلامییه‌كان بۆ مژینی ده‌نگی كه‌سانی كۆنه‌پارێزی ناو كۆمه‌ڵگا، مه‌لا كامه‌ران ئاسا به‌ره‌ی كۆنه‌په‌رستییان گرتبوو و ده‌یان وت ده‌نگ به‌ یاسایه‌ك ناده‌ین له‌ناو په‌رله‌ماندا كه‌ له‌ گه‌ڵ سه‌وابتی ئیسلامیدا نه‌یاته‌وه‌ و به‌ توندی نه‌یاری خۆیان بۆ هه‌موار كردنه‌وه‌ی ئه‌و خاڵه‌ له‌ ده‌ستور راگه‌یاندو بوونه‌ داكۆكی كه‌رێكی سه‌رسه‌خت لێی، ته‌نانه‌ت رازی نه‌بوون شه‌ریعه‌تی ئیسلامی یه‌كێك بێت له‌ سه‌رچاوه‌كانی ده‌ستور له‌ پاڵ ده‌ستوری وڵاتانی پێشكه‌وتوو و پێشكه‌وتنه‌كانی مرۆڤایه‌تی له‌و بواره‌، ئه‌وه‌ی ئێستا مه‌لا كامه‌رانیش ده‌یكات به‌رامبه‌ر به‌ مه‌رسومی ژماره‌ 22 ی 2014 كانتۆنی جه‌زیره‌ له‌ رۆژئاوای كوردستان سه‌باره‌ت به‌ مافه‌كانی ژنان به‌ هه‌ڵوه‌شاندنه‌وه‌ی چه‌ند ژنه‌ و یه‌كسانی ژن و پیاو له‌ میرات، هه‌مان هه‌ڵوێستی ئه‌وان و ئه‌ڵاهو ئه‌كبه‌ره‌كه‌ی كاكه‌ رێبین هه‌ردییه‌ كه‌ له‌ سه‌رای ئازادی ده‌یوته‌وه‌ و سۆران عومه‌ره‌كان و مه‌لا كامه‌رانه‌كان ئاواز و ریتمه‌كه‌یان بۆ داده‌ناو هه‌موویان پێكه‌وه‌ سه‌مایان بۆ ده‌كرد، هه‌مان ئه‌و نوێژه‌ سیاسییه‌یه‌ كه‌ ده‌یانویست له‌ ریگه‌یه‌وه‌ سلێمانی بكه‌نه‌ سه‌عیدی میسرو شوێنه‌واری مه‌ده‌نییه‌ت له‌ رێگای شیعاره‌كانییانه‌وه‌ بسڕنه‌وه‌ به‌ كه‌ڵك وه‌رگرتن له‌ ناڕه‌زایه‌تی خه‌ڵك، ئه‌جیندای ئه‌وان هه‌مان ئه‌جیندا بوو كه‌ میسرییه‌كان له‌ 30ی حوزه‌یران فڕێیان دایه‌ زبڵدانی مێژوه‌وه‌، مخابن زۆر كه‌سی پێشكه‌وتنخواز و عه‌داله‌تخواز كه‌وتنه‌ ژێر ته‌وه‌هوماتی ئه‌وه‌ی له‌ گه‌ڵ ئه‌م كۆنه‌ په‌رستانه‌ كاروانه‌كه‌ بگه‌یه‌ننه‌ سه‌ر و گۆڕانكاری رادیكاڵانه‌ له‌ كۆمه‌ڵگادا ئه‌نجام بده‌ن، هه‌ر ئه‌مه‌ش كۆمۆنیستی كرێكاری و یه‌كێتی كۆمۆنیسته‌كان و ناسك قادره‌كانی كرده‌ برای موعارزی مه‌لا كامه‌ران و سۆران عومه‌ر و. . . . ، من هه‌ر زوو له‌ بری قیژه‌ قیژی مایكه‌كه‌ی سه‌رای ئازادی، هه‌رچه‌نده‌ داواكارییه‌كانیان له‌ ناو خوێنمدا هه‌ڵده‌چوو وه‌لێ كه‌وتمه‌ ژێركاریگه‌ری جڕته‌كه‌ی كاك سه‌لام عه‌بدوڵاوه‌، نه‌ك ته‌وه‌هوماتی هه‌ندێك مرۆڤی پاكه‌وه‌ وه‌لێ ساوێلكه‌ له‌ خوێندنه‌وه‌ی دوا رۆژ، كه‌ وایان ده‌زانی ئه‌وه‌ی مه‌لا كامه‌رانه‌كان ده‌یهێنن به‌ خۆپیشاندانه‌كانی 17ی شوبات، باشتره‌ له‌ حكومه‌ته‌كه‌ی به‌رهه‌م ساڵه‌ح، ریشه‌ نورانییه‌كه‌ی مه‌لا كامه‌ران كه‌ له‌ ژێره‌وه‌ بۆمب رێژ كرابوو به‌ باشتریان ده‌زانی له‌ سه‌ره‌ روتاوه‌كه‌ی ئه‌و پیاوه‌ نیو لیبراڵه‌، كه‌ له‌ كۆتادا خۆ مه‌ده‌نیتر بوو له‌ باڵی راستی ئاینی، 30 حوزه‌یرانی قاهیره‌ نه‌بوایه‌ ده‌بوایا وه‌ك ئێرانییه‌كان هه‌ر ئاخمان بۆ شایه‌ دكتاتۆریه‌كه‌ بكێشایه‌ دكتاتۆرییه‌كه‌ بكێشایه‌.

مه‌لا كامه‌ران ئێستا ته‌نها داكۆكی له‌ سه‌وابتێكی ئیسلامی كردووه‌، كه‌ پێویسته‌ له‌م سه‌رده‌مه‌ هه‌موار بكرێنه‌وه‌ و وه‌ڵام به‌ پێشكه‌وتنه‌كانی ژیان و پێشكه‌وتنه‌ كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كان بداته‌وه‌، كه‌ ئه‌و سه‌وابته‌ كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ بگۆرێت وه‌ك زۆربه‌ی سه‌وابته‌كانی دیكه‌ كه‌ پرۆژه‌ی ده‌ستوری هه‌رێمیان لوغم رێژ كردووه‌، وه‌ك چۆن خاڵی 6ی پڕۆژه‌ یاسای ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستان كاتی ئه‌وه‌ هاتووه‌ هه‌موار بكرێته‌وه‌و سه‌وابتی ئیسلامی نه‌كرێته‌ كۆت و به‌ند به‌سه‌ر ده‌ستوره‌وه‌ ئه‌گه‌ر بڕیار وایه‌ بمانه‌وێت هه‌رێمه‌كه‌ی ئێمه‌ش وه‌ك كانتۆنه‌كانی رۆژئاوا بێت و ئیلهام له‌ هه‌نگاوه‌كانیان وه‌ربگرین.

ئه‌وه‌ی ئێستا وایكردووه‌ هه‌ندێك له‌ لایه‌نگرانی به‌ره‌ی سه‌وابتی ئیسلامی بكه‌ونه‌ به‌ره‌ی پشتیوانی له‌ بڕیاره‌ مێژووه‌كه‌ی كانتۆنی جه‌زیره‌وه‌، هێزی پشتیوانی جه‌ماوه‌ره‌ له‌ كۆمۆناره‌ ژنه‌كانی كۆبانی، كه‌ زۆر هات قه‌واڵه‌ به‌تاڵه‌، كه‌ لافاو هات هه‌موو سه‌وابت و به‌نداوێكی رابردوو راده‌ماڵێت، هیوادارم لایه‌نگرانی سه‌وابتی ئیسلامی له‌ پرۆژه‌ی ده‌ستوری هه‌رێمی كوردستان به‌ بۆچونه‌كانی رابردویاندا چوبونه‌وه‌و گه‌یشتبنه‌ ئه‌و باوه‌ڕه‌ی ناكرێت داكۆكی له‌ هیچ سه‌وابتێك بۆ هه‌تا هه‌تایه‌ بكرێت، چونكه‌ ژیان ده‌ڕوات و سه‌وابته‌كان له‌ دواوه‌ به‌جێ ده‌مێنن و ده‌بنه‌ بارگری به‌سه‌ر پێشكه‌وتنی كۆمه‌ڵگاوه‌.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

له‌ سه‌ده‌ی هه‌ژده‌هه‌م ئاده‌م سمیس وتویه‌تی ( (ئه‌وانه‌ی كه‌ خاوه‌ند كۆمه‌ڵگان سیاسه‌ته‌كانی دروسته‌ كه‌ن ( (بازرگان و پیشه‌سازكارانن) )، بیرمه‌ندی سیاسی ئه‌مه‌ریكی رۆبه‌رت دالیش گومانی هه‌یه‌ له‌ چوارچێوه‌ی ئابووری بازاڕی ئازاددا یه‌كسانی ئابووری له‌ نێوان تاكه‌كان به‌دی بێت، كه‌ زۆرێك پێیان وایه‌ تاكه‌ رێگایه‌ بۆ گه‌یشتن به‌ دیموكراسیه‌ت، بۆیه‌ ناوبراو پێی وایه‌ سه‌رمایه‌داری چۆن ناتوانێت یه‌كسانی ئابووری دابین بكات، به‌هه‌مان شێوه‌ ناتوانێت یه‌كسانی سیاسی له‌ نێوان تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا دابین بكات. هه‌میشه‌ سه‌رمایه‌داری و پارێزه‌رانی ئه‌و سسته‌مه‌ ئابوری سیاسییه‌ لایه‌نگیری له‌و چینه‌ ده‌كه‌ن كه‌ نوێنه‌رایه‌تی ده‌كه‌ن ئه‌ویش چینی سه‌رمایه‌داره‌، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی هاووڵاتیان یه‌كسان نین له‌ روی ئابوورییه‌وه‌ له‌ كۆمه‌ڵگای چینایه‌تی سه‌رمایه‌داریدا، بۆیه‌ له‌ روی سیاسیشه‌وه‌ تاكه‌كانی كۆمه‌ڵگا یه‌كسان نابن، ئه‌م نا یه‌كسانیه‌ش له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كاندا به‌ زه‌قی چڕ ده‌بێته‌وه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كه‌مایه‌تییه‌ك كه‌ ئێستا به‌ 1%ی كۆمه‌ڵگا له‌ چه‌مكه‌ سیاسییه‌كان ئاماژه‌یان پێده‌درێت، چینه‌ باڵاكان بۆ ئه‌وه‌ی ره‌وایه‌تی به‌ ده‌سه‌ڵاتی خۆیان بده‌ن كه‌ نوێنه‌ری زۆربه‌ن، له‌ رێگای هه‌ڵبژاردنه‌وه‌ ده‌سه‌ڵاتی خۆیان ده‌سه‌پێنن به‌ناوی دیموكراسیه‌ت و حوكمی گه‌له‌وه‌، له‌ رێگای سندوقه‌كانی ده‌نگدانه‌وه‌ 99%ی كۆمه‌ڵگا ده‌كه‌نه‌ خزمه‌تكاری 1%ی كۆمه‌ڵگا.

له‌ ساڵی 2012 ی وڵاته‌ یه‌كگرتوه‌كانی ئه‌مه‌ریكا بۆ هه‌ڵبژاردنی سه‌رۆك كۆماری، ئه‌نجومه‌نی پیران و سه‌نات كۆی گشتی 6 ملیار دۆلار خه‌رجیان هه‌بووه‌، ئه‌م پاره‌یه‌ش لای كرێكارێك ده‌ست ناكه‌وێت كه‌ كاتژمێرێك به‌ 7، 50 دۆلار كار ده‌كات، بۆ گه‌ڕان به‌ دوای ئه‌و ژماره‌یه‌ ده‌بێت به‌ دوای گه‌ڕانیان له‌ لیستی فۆربێسدا بگه‌ڕێین، بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌وان له‌سه‌ر كاندیده‌كانی خۆیان رێك كه‌ون تا بۆ 4 ساڵ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانیان بپارێزێت.

بۆیه‌ زۆرجار ده‌بینین هه‌ڵبژاردنه‌كان به‌ تایبه‌تی له‌ وڵاتانی دواكه‌وتوو ململانێی هه‌ڵبژاردن ده‌بێته‌ ململانێی نێوان جه‌مسه‌ره‌ ئابورییه‌كان و جه‌مسه‌ره‌ جیهانییه‌كان.

بۆ ئه‌وه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌كان زیاتر دیموكراتی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی زۆربه‌ بێت، پێویسته‌ ده‌ستی وڵاتان و كۆمپانیاكان و ده‌وڵه‌مه‌ندان له‌ رێگای یاساو بڕیاره‌وه‌ كورت بكرێته‌وه‌، ناڵێین كۆتایی پێ بێت چونكه‌ له‌ چوارچێوه‌ی سسته‌می سیاسی ئابووری سه‌رمایه‌داری ئه‌مه‌ محاڵه‌.

له‌ زۆر وڵات بڕی پاره‌ی دیاریكراو بۆ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردن و سه‌رچاوه‌كانیشی به‌ یاسا رێكخراوه‌و له‌ لایه‌ن ده‌زگا دیاریكراوه‌وه‌ كۆنترۆڵ ده‌كرێت، لێره‌دا چه‌ند نموونه‌یه‌ك ده‌هێنمه‌وه‌:

له‌ به‌نگه‌لادیش حكومه‌ت به‌خششی حیزبه‌كان ناكات، به‌ڵام حیزبی سیاسی مافی ئه‌وه‌ی هه‌یه‌ كۆمپانیای هه‌بێت و كاندید بۆی هه‌یه‌ لانی زۆر 500 هه‌زار تاك خه‌رج بكات، كه‌ هه‌ر 77، 5تاك دۆلارێكه‌.

له‌ باشوری ئه‌فریقیا قه‌ده‌غه‌یه‌ حیزبێك له‌ تی ڤی كات بكرێت بۆ ریكلامكردن، ته‌نها به‌و به‌شه‌ی بۆی دیاریكراوه‌ له‌ ته‌له‌فزیۆنی فه‌رمی وڵات كه‌ هه‌لی یه‌كسان ده‌دات به‌ هه‌مووان، پێویسته‌ رازی بێت.

له‌ ماوه‌ی رابردوودا، حكومه‌تی میسری لانی زۆری خه‌رجیه‌كانی بانگه‌شه‌ی هه‌ڵبژاردنی كاندیدانی سه‌رۆك كۆماری له‌ خولی یه‌كه‌می هه‌ڵبژاردندا له‌ 10 ملیۆن جونه‌یه‌وه‌ زیاد كرد بۆ 20 ملیۆن جونه‌یه‌، له‌ خولی دووه‌می هه‌ڵبژاردنه‌كانیش له‌ 2 ملیۆن جونه‌یه‌وه‌ زیاد كرا بۆ 5 ملیۆن جونه‌یه‌ كه‌ هه‌ر 6، 99 جونه‌یه‌ دۆلارێكه‌، ئه‌م بڕیاره‌ش له‌ به‌رژه‌وه‌ندی ده‌وڵه‌مه‌ندان ده‌ركرا، وه‌لێ سنووره‌كه‌ی دیاریكراوه‌.

ئه‌م بڕه‌ پاره‌یه‌ بۆ وڵاتێكی 90 ملیۆنی وه‌ك میسر له‌ چاو خه‌رجیه‌كانی هه‌ڵبژاردنه‌كانی كوردستان زۆر كه‌مه‌، به‌ڵام ئه‌م پاره‌یه‌ش لای هه‌ژارێكی میسری ده‌ست ناكه‌وێت، قازانجی ئه‌و له‌ 4 ساڵدا ته‌نها ئه‌وه‌نده‌یه‌ ده‌نگه‌كه‌ی ده‌فرۆشێت و نانێكی گه‌رمی ئه‌و رۆژه‌ پێ ده‌خوات وه‌ك باوه‌.

له‌ كۆماری ئیكوادۆریش بۆ هه‌ڵبژاردنی 5651 سه‌رۆكی شاره‌وانی و ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی شاره‌وانی و پارێزگار و. . . بۆ به‌ده‌ستهێنانی ئه‌و پۆستانه‌ كه‌ 27895 كه‌س ململانێیان له‌ 23ی شوباتی ئه‌مساڵ له‌سه‌ری كرد و 11، 6 ملیۆن هاووڵاتی ده‌نگیان بۆی دا، ته‌نها 19 ملیۆن دۆلار له‌ لایه‌ن حكومه‌ته‌وه‌ بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان ته‌رخانكرا، له‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ زیاتر نابێت پاره‌ی دیكه‌ هه‌رچییه‌ك بێت سه‌رچاوه‌كه‌ی، بچێته‌ ناو پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنه‌وه‌.

له‌ وڵاتی بۆتسوانای ئه‌فریقیا كاندید بۆی هه‌یه‌ تا سنوری 7000 دۆلار خه‌رج بكات، له‌ وڵاتی به‌نینیش هه‌ر له‌ كیشوه‌ری هه‌ژاران كاندیدی په‌رله‌مان بۆی هه‌یه‌ تا 3 ملیۆن فره‌نكی ئه‌فریقی و كاندیدی سه‌رۆك كۆماری تا 150 ملیۆن فره‌نكی ئه‌فریقی دوا سنوری خه‌رجكردنییه‌تی له‌ هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن، كه‌ هه‌ر یه‌ك فره‌نك 2، 450 دیناری عێراقییه‌.

له‌ هه‌رێمی كوردستان، هیچ سنورێك بۆ به‌خششی سه‌رمایه‌داران و خه‌رجی هه‌ڵبژاردن و هاتنی پاره‌ له‌ وڵاتانی بیانی به‌ تایبه‌تی وڵاته‌ هه‌رێمیه‌كان دیاری نه‌كراوه‌، ئه‌مانه‌ هیچیان به‌ یاسا رێك نه‌خراون ( (پشتیوانی حكومه‌ت بۆ كاندید كراوان، مافی حیزب له‌ بونی كۆمپانیای تایبه‌ت و تۆماركردنی به‌ناویانه‌وه‌، هاتنی پاره‌ له‌ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌، به‌خششی سه‌رمایه‌داران و دیاریكردنی بڕه‌كه‌ی و بڵاوكردنه‌وه‌ی، كۆنترۆڵكردنی حیسابات له‌ كۆتایی هه‌ڵمه‌ته‌كان. . . . ) ) هاوكات له‌ پاڵ هه‌موو ئه‌مانه‌ پێشه‌كیه‌كی زۆریش بۆ خۆ كاندید كردن دیاریكراوه‌ كه‌ له‌ توانای هه‌ژاراندا نییه‌ دابینیان بكات، به‌م هۆیانه‌وه‌ سه‌رمایه‌داران و سیاسییه‌ گه‌نده‌ڵه‌كان به‌ ئاره‌زووی خۆیان به‌ پاره‌ ره‌شه‌كانیان ده‌ست ده‌خه‌نه‌ ناو كاروباری ده‌نگدانه‌وه‌و له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خۆیان ده‌یشكێننه‌وه‌، وڵاتانی ده‌ورو به‌ریش به‌خششه‌كانیان رۆڵ له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان ده‌بینێت به‌ قازانجی كاندیده‌ لایه‌نگره‌كانیان، هه‌موو ئه‌مانه‌ وا ده‌كات دادپه‌روه‌ری له‌ هه‌ڵبژاردن له‌ كوردستاندا نه‌بێت و هه‌موو ده‌نگدانێك به‌ قازانج ده‌وڵه‌مه‌ندان و سه‌رمایه‌داران و نۆكه‌رانی وڵاتانی ئیقلیمی. . . . كۆتایی پێ بێت، زیان و مه‌ترسی ئه‌مانه‌ زۆر زیاتره‌ له‌ زیان و مه‌ترسی ئه‌و فرت و فێڵانه‌ی ده‌كرێت، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی پارته‌ گه‌وره‌كان هه‌موو پێشێلكارییان هه‌یه‌ و هیچی سیڤییه‌كه‌ی پاك نییه‌و پاره‌ی ره‌ش له‌ هه‌ڵمه‌ته‌كانیان به‌كار ده‌هێنن، بۆیه‌ له‌ ئاست ئه‌م مه‌ترسییه‌ بێده‌نگن.

 بۆ رێگرتن له‌مه‌و هه‌ڵبژاردنێكی دادپه‌روه‌رانه‌تر له‌ هه‌رێمی كوردستان، پێویسته‌ چه‌ند هه‌نگاوێكی خێرا بنرێت كه‌ گرنگترینیان ئه‌مانه‌ی خواره‌وه‌یه‌:

-        نه‌ختینه‌ی پێشه‌كی بۆ خۆكاندیدكردن نه‌مێنێت.

-    لانی زۆری خه‌رجكردن بۆ كاندیدانی سه‌رۆكی هه‌رێم و په‌رله‌مان و ئه‌نجومه‌نی پارێزگا بۆ كاندیدانی تاك و لیسته‌كان دیاریبكرێت.

-        به‌خششه‌كان له‌ لایه‌ن سه‌رمایه‌داران و سیاسیه‌كانه‌وه‌ قه‌ده‌غه‌ بكرێن، یاخود سنوریان بۆ دیاریبكرێت و بڵاو بكرێنه‌وه‌.

-        به‌خششی وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ به‌ یاسا قه‌ده‌غه‌ بكرێت و پێشێلكاران مافی كاری سیاسیان لێ بسه‌نرێته‌وه‌.

-    یاسای تایبه‌ت به‌ مافی خاوه‌ندارییه‌تی كۆمپانیا بۆ پارته‌ سیاسییه‌كان ده‌رچێت، داهاتی ئه‌و كۆمپانیانه‌ بچێته‌ ناو حیساباتی دارایی حیزبه‌كانه‌وه‌، ئه‌و پارتانه‌ی داهاتیان زۆره‌ مافی وه‌رگرتنی بودجه‌یان نه‌مێنێت.

-        كۆنترۆڵی خه‌رجییه‌كان له‌ لایه‌ن ده‌زگای تایبه‌تمه‌نده‌وه‌ بكرێت و سزای قورس بۆ پێشێلكارانی دیاری بكرێت.

-    حكومه‌ت له‌ رێگای دیاریكردنی بڕه‌ پاره‌یه‌كی دیاریكراوه‌وه‌ هه‌لی یه‌كسان له‌ روی ئابوری بۆ سه‌رجه‌م لیست و تاكه‌كانی به‌شداربوو له‌ هه‌ڵبژاردنه‌كان دیاری بكات.

-    سه‌رجه‌م تاك و قه‌واره‌كان پێویسته‌ بڕی پاره‌ی دیاریكراوی خۆیان بۆ هه‌ڵبژاردنه‌كان پێش ده‌ستپێكی هه‌ڵمه‌تی هه‌ڵبژاردن بڵاو بكه‌نه‌وه‌، له‌و بڕه‌یه‌ زیاتر نه‌بێت كه‌ دیاریده‌كرێت و به‌ یاسا رێكخراوه‌.

Go to top