We have 77 guests and no members online

ئاسۆ کەمال

کوردستان بوەتە مەیدانێکی شەڕی نێودەوڵەتی و ناوچەیی دژ بەداعش بەڵام ڕێڕەو وئایندەی ئەم شەڕە نەبەدەست خەڵکی کوردستانە و نە یەکێتی وپارتیش چارەنوسی شەڕەکەیان بەدەستە. ئاشکرایە دەور و سیاسەتی یەکێتی و پارتی پاشکۆی سیاسەتی باڵادەستی ئەمریکا و یاریکردن لەسەر پەتی شەڕی دوو قوتبی نێوان دەوڵەتەکانی ناوچەکەیە کە لایەکی ئێرانە ولاکەی تری تورکیا وسعودیە و خلیجە. ئەوەی وا دەکا خەبات و بەرگری جەماوەری ببێتە هێزێکی سەربەخۆ وکاریگەر لەم شەڕەدا بونی سیاسەت و ستراتیژیەکی ڕۆشنە لەلایەن ئەو هێزانەی دەیانەوێ ئایندەیەکی جیاواز لە سیاسەتی یەکێتی وپارتی بەدی بێنن .

سیاسەتی یەکێتی وپارتی لە شەڕی داعشدا

وێناکردنی داعش وەک گروپێکی توندڕەوی ئینسان کوژ کەدەبێ شەڕیان لەدژ بکرێ هەموو سیاسەتی ڕاگەیەندراوی یەکێتی وپارتیە. بەڵام سیاسەتی ڕانەگەیەندراوی ئەم دوو هێزە خۆی لە هەڵوێست و تاکتیک و پەیوەندیەکانیان بە لایەنەکانی بەرەی شەڕی داعشەوە دەردەخا.

داعش ئێستا بوەتە بەشێک لەواقعیەتی سیاسی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی عەرەبی و نیشاندانی وەک گروپێکی توندڕەو بۆ شاردنەوەی ئەو ڕاستیانەیە کە هۆی سەرهەڵدان ومانەوەی هێزێکی فاشستی ئیسلامی لەم ناوچەیەدا کردۆتە ئەمری واقیع. ستراتیژی نادیار و چاوەڕوانی شەڕی درێژخایەنی چەند ساڵی لەگەڵ داعش و بزوتنەوەی فاشیزمی ئیسلامیدا نیشانەی ئەم واقعیەتەن. ئەم فاشیزمە ئیسلامیە لەسەر چەند تەوەرێک کاردەکا و مانەوەی خۆی لەو کێشانەدا دەبینێتەوە، کە گرنگرترینیان ئەمانەن:

یەکەم: ژینگەی داعش لەکێشەی بنبەستی سیاسی و ئابوری لە جیهانی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا . لەلایەک دابەشکردنی ئەم ناوچەیەی بە چەند شێخنشینێک کە داهاتێکی خەیاڵی نەوت و گازیان لەبەردەستدایە بەژمارەیەکی کەمی چەند ملێونی دانیشتوانەوە و بوونی چەندین دەوڵەتی گەورەی وەک میسر و تونس و ئوردون و سوریا بەچەند سەد ملێون بێکارەوە. ئەم دابەشکردنە ئیمپریالیستیەی بازاڕی کاروسەرمایە بوەتە مایەی کەڵەکەبونی سەرمایەی نەوتی لەدەستی شاو ئەمیرەکانی کەنداو و دیکتاتۆرەکانی ڕۆژەهەڵاتی ناوەڕاستدا لەلایەک و ڕاگرتنی هێزی کاری هەرزانی کرێکاران و بێ مافی سیاسی و ئابوری زۆربەی دانیشتوانی هەژاری ئەم ناوچەیە لەلایەکی ترەوە. ئەمریکا و هاوپەیمانە ئیمپریالیستەکانی لەڕێگەی کۆنترۆڵی بازاڕوقەرزدارکردنی ئەم ناوچەیە و کۆمەک بەسوپا ودەزگای جاسوسی دەسەڵاتە دیکتاتۆرەکانی و دانانی بنکەی سەربازی ئەمریکی و بەرپاکردنی دووشەڕی کەنداو و درێژەدان بەپشتیوانی داگیرکردنی فەلەستین، وەک سەرچاوەی نەهامەتیەکانی خەڵکی ئەم دەرکەوتوە و فاشیزمی ئیسلامی ئەلقاعیدە و داعش بەهەمان شێوەی نازیزمی ئەڵمانی دەتوانێ ڕێگای دەرچونی خەڵکی هەژاری ئەم ناوچەیە لەدەست ئەمریکا و شێخنشین و دیکتاتۆرە ناسیونالیستەکان بە ئایدیۆلۆژی و بەدیلی خەلافەتی ئیسلامیەوە گرێ بدا . ٢٤ساڵی ڕابردوی مێژووی باڵادەستی ئەمریکا لە ناوچەکە و سیستەمە نوێیە تاک هێزیەکەی جیهانی فاشیزم و تیرۆریزمی ئیسلامی کردۆتە هێز و بزوتنەوەیەکی سیاسی لەم ناوچەیەدا کە وەک باڵێکی بورژوازی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەراست بەڵێن وبەدیلی خەلافەت و دەوڵەتی ئیسلامی کردۆتە واقعیەتێک کە شەڕێکی وەحشیانە دەکا بۆ خۆسەپاندن و قبوڵکردنی لەلایەن ئەمریکا و ئیمپریالیزمی ڕۆژئاواوە.

نادیاری ماوە و ئایندەی شەڕی ئەمریکا و ستراتیژی ئۆباما دژ بەداعش لێرەدایە کە ئەمریکا بەسازان لەگەڵ باڵی ئیخوان موسلمینی ئەم فاشیزمە ئیسلامیەدا هەیە وەک لەمیسر بینیمان و ئێستا لەسوریا وەک ئۆپۆزسیۆنی میانەڕەو کۆمەکیان دەکا چونکە لەبەرامبەر شەۆپلی شۆڕش و بەهاری عەرەبیدا بینیمان کە چۆن ئەم بەدیلە ئیسلامیە توانای پاشەکشەی بە رادیکال بونەوەی ئەو ناڕەزایەتیە کرێکاری و جەماوەریە ئازادیخوازەی ئەم ووڵاتانە هەیە، بەڵام کێشەی لەگەڵ باڵی توندڕەوی ئەم بەدیلە ئیسلامیەدا هەیە کە زیانی ڕاستەوخۆ لە بەرژەوەندیە سیاسی و ئابوریەکانی ئێستای ئەمریکا و ناجێگیریەکی سیاسی و کۆمەڵایەتی دروست دەکا کە لەوانەیە ڕەقیبە جیهانی و ناوچەییەکانی ئەمریکا وەک ڕوسیا وئێران سودی لێوەرگرن و باڵانسی هێز لەم ناوچەیە لەدژی ئەمریکا بچەرخێ لەکاتێکدا دوای شکستی تەجروبەی داگیرکردنی عێراق و دەستێوەردانی سوریا ئەم ئەگەرە جدی بوەتەوە.

ئەم ڕاستیانەی سەرەوە نیشانمان دەدا کە هەرچەند بۆمبارانەکانی ئەمریکا لەدژی داعش کاریگەریان هەبوە لەسەر بەرتەسکردنەوەی هێرشەکانی ئەم فاشیزمە ئیسلامیە بەڵام ستراتیژی ئەمریکا توانای شکست پێهێنانی خەتەری ئەم فاشیزمە و داعش و ئەلقاعیدە و باڵەکانی تری نیە و پاشکۆیەتی پارتی و یەکێتی بۆ ستراتیژی ئەمریکا و ملکەچکردنیان بەتەسلیم بونەوە بە پرۆسەی سیاسی شکستخواردوی عێراق و گەڕانەوە بۆ بەغداد ڕەهاکردنی چارەنوسی کوردستانە لە چاوەڕانی بێهودەی گۆدۆدا. لەم سیاسەتەی پاشکۆیەتی پارتی ویەکێتی بۆ ستراتیژی ئەمریکا لەشەڕی دژی داعشدا دیارنیە کە تاکەی دەبێ کوردستان بەشێک بێت لە عێراق و سوریا تا شەڕی داعش و ئەلقاعیدە و هێزێکی تری سونەی توندڕەو بکا بۆ پاراستنی یەکپارچەیی عێراق و سوریا. خەڵکی کوردستان لەم ستراتیژەی ئەمریکا گۆشتی دەمی تۆپی بەرژەوەندیەکانی ئەمریکایە نەک هێزێک کە لەپیناو پاراستنی خۆیدا سنورەکانی لەداعش پاک بکاتەوە. دەیە و نیوێکە شەڕی دژی تیرۆریزمی ئیسلامی ئەمریکا بەرپاکراوە و هێشتا لەگەرمەیدایە بۆیە بەستنەوەی پاراستنی کوردستان بەم شەڕە درێژخایەن و نادیارەی ئەمریکاوە بەمانای قوربانی کردنی ژیان وچارەنوسی نەوەیەکی تریشە بەم شەڕە ئیمپریالیستیە نادیارە. ئەمە سیاسەتی شکستخواردوی پارتی و یەکێتیە کە شەڕی ئێستای داعش ناکاتە شەڕێک کە جەماوەری خەڵکی کوردستان بە قەناعەت و بە گەرموگوڕیەوە بەشداری تێدابکا و دەبێتە شەڕێکی دیفاعی ناچاری بۆ خۆپاراستن لە فاشیزم و بەربەریەتی داعش. جیاوازی شەڕی کوبانی تائێستا لەشەڕی کوردستانی عێراق لێرەدایە کە کۆبانی نەبوەتە پاشکۆی شەڕ و سیاسەتی ئەمریکا و شەڕ دژی ئەسەد و پاراستنی یەکپارچەیی سوریا و شەڕی پاراستنی کۆبانی و چارەنوسی ئیدارە خۆجێیەکەیەتی. هەرکات کۆبانی بەسترایەوە بە سیاسەتی بەرەکانی شەڕی ناوچەکە و لەنێوان ئێران و تورکیاوە وەک کوردستانی عێراق بەکارهێنرا ئەوکات توشی هەمان چارەنوسی کوردستانی عێراق دەبێتەوە. گفتوگۆکانی ساڵح موسلیمی هاوسەرۆکی پەیەدە لەگەڵ میتی تورکیادا تائێستا دوری ئەم هێزەی لە تەسلیم بون بە پاشکۆیەتی بۆ بەشداری شەڕی وەکالەتی دووقوتبی ناوچەکە نیشان دەدا و ئەمە ورەی بەرگری جەماوەری لەم شارەدا ڕاگرتوە.

دووەم: داعش، بارمتەگیریشەڕی قوتبە ناوچەییەکان لە ناجێگیری هێزهاوسەنگی جیهانیدا.

دوای دوودەیە لە تاک جەمسەری ئەمریکا و هەوڵی سەپاندنی سیستەمی نوێی جیهانیدا ئەمڕۆ ناجێگریەک لە هاوسەنگی سیاسی و ئابوری دەوڵەتی ئیمپریالیستی ئەمریکا و هاوپەیمانە ڕۆژئاواییەکانی لەگەڵ ڕوسیا و چیندا دروست بوە. ناوچەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستیش وەک یەکێک لە ناوچە بورکانیە سیاسیەکان لە دوای شکستی ئەمریکا لە عێراق و سوریادا و بەهاری عەرەبیەوە ناجێگیریەکی سەرتاپاگیری بەخۆیەوە بینیوە. دوو قوتبی ناوچەیی کە لایەکیان ئێران و دەسەڵاتی شیعە لە عێراق ولوبنان و حکومەتی بەشار ئەسەد و کەمایەتیە شیعەکانی کەنداوە و لایەکەی تری سعودیە و قەتەر و میرنشینەکانی کەنداو و دەوڵەتی تورکیایە کە هەریەکەیان خەریکی هێنانەئارای سیستەمێکی نوێن بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە خۆی لە ئیمپراتۆریەتی هیلالی شیعە، ئیمپراتۆریەتی سونەی ئۆردوگانی ئیخوانی و وەهابی دا دەبینێتەوە. ئەم ململانێیە تایتڵی شەڕی سونە و شیعەی پێدراوە تاکو بتوانێ پاساوی ئایدیۆلۆژی ئەم شەڕە ناوچەییەی پێ بکەن. عێراق و سوریا ئێستا مەیدانی یەکلاکردنەوەی ئەم شەڕە ناوچەییە و لایەنە شیعە و سونەکان لە عێراق و سوریا و لوبنان شەڕی بەوەکالەتی ئەم دوو قوتبە ناوچەییە دەکەن . دیاریکردنی چارەنوسی عێراق و سوریا بۆ هەرکام لەم دوو قوتبە دیاریکردنی چارەنوسی سیاسی و ئابوری باڵادەستی و نەخشەی ئیمپراتۆریەکەیانە لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا.

فاشیزمی ئیسلامی ئەلقاعیدە و داعش لە عێراق و سوریادا ئەم تایتڵی شەڕی سونە و شیعەی بەبارمتە گرتوە و خۆی کردۆتە نوێنەری بەرەی سونە دژ بەدەسەڵاتی شیعە لەناوچەکە و جیهانی عەرەبیدا. کۆمەکی ملیاردەها دۆلاری سعودیە و قەتەر و هاوکاری تورکیا بۆ پڕچەکردن و هێزکۆکردنەوە بۆ داعش لە سوریادا فرسەتی ئەوەی بەم هێزە بەخشی کە نەخشەی ڕوخانی ڕژێمی ئەسەد بگۆڕێت بە ڕاگەیاندنی خەلافەتی ئیسلامی لە سوریا و عێراقدا . بەمەش لە ناکۆکی و شەڕی ئیمپراتۆریەتە شیعە وئیخوانی و وەهابیەکاندا ئەمڕۆ ئیمپراتۆریەتی فاشیزمی داعش دەژی و ئەو هێزەی سعودیە و قەتەر و تورکیا دژی شیعە کۆی دەکەنەوە دەبێتە سەربازی خەلافەتی داعش وەک لە عێراقدا دەیبینین کە هێزە سونەکان ئایندەی بەدەسەڵات گەیشتنی خۆیان لەمانەوەی فشاری داعش و ئەلقاعیدەدا دەبینن. هاوکات تورکیا ئایندەی خەلافەتی ئیخوانیە ئۆردوگانیەکەی لە مانەوەی داعش و باڵە ئیخوانیەکانی تری لە سوریا و میسر و تونسدا دەبینێتەوە. بۆ سعودیە مانەوەی فاشیزمی وەهابی بەشێکە لەستراتیژیەتی پاراستنی شانشینە نەوتیەکەی لەبەرامبەر خەتەری سەرهەڵدانەوەی شەپۆلی گۆڕانکاریە سیاسیەکانی بەهاری عەرەبی لە جیهانی عەرەبیدا دروستی کردوە.

سیاسەتی یەکێتی و پارتی لەم شەڕە ناوچەییەی دوو قوتبی ئێران و تورکیادا بەئاشکرا دابەشبون و پاشکۆیەتی ویاریکردنی ئەم دوو حزبە بوە لە نێوان ئەم دوو قوتبەدا . ئەم پاشکۆیەتیە بۆ ئێران و تورکیا بوەتە بەشێک لە ستراتیژی مانەوەی دەسەڵاتی ئەم دوو میلیشیا دەسەڵاتدارەی کوردستان. لە ئێستاشدا کە داعش شەڕی ئەم دوو قوتبەی لە کوردستاندا کردۆتە بەشێک لە مەیدانی ململانێی ئێران و تورکیا وسعودیە، یەکێتی شەڕی هێشتنەوەی باڵادەستی ئێران لە عێراقدا دەکا و ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی خۆی کردۆتە بەرەی شەڕی ئێران دژ بەداعش و چونە شەڕی ئامرلی نیشانی دا کە ئەم شەڕە بۆ یەکێتی تەنیا شەڕی پاراستنی سنورەکانی کوردستان نیە لە داعش بەڵکو بەشداری شەڕی ئێران و شیعەی عێراقیشە دژ بە داعش. ئەمە خۆبەستنەوە و چارەنوسی کوردستان بەستنەوەیە بە شەڕی ئێران و دەسەڵاتدارانی شیعەی عێراق لەسەر باڵادەستیان لە عێراقدا. هەرچی پارتیشە لە پاشکۆیەتی بۆ هەڵوێستی هاوکاری تورکیادا بۆ پێشڕەویەکانی داعش لە موسڵدا خەڵکی شەنگالی کردە قوربانی نائامادەییەکانی خۆی بۆ پارێزگاری لەو بەشە لە خەڵکی کوردستان کە لەژێر هەڕەشەی دڕندانەی داعشدا بون. پارتی ئێستا لە تورکیا زیاتر پاساوبۆهەلوێستی ئاشکرای تورکیا لە درێژەپێدانی پاڵپشتیە ناڕاستەوخۆکانی بۆ داعش دەکا.

لەم شەڕە ناوچەییەدا کە شەڕی دژی داعش بوەتە بەشێکی یەکێتی و پارتی ستراتیژیان دەبێ خۆبەستنەوە بێ بە یەکپارچەیی عێراق و بەشداری لە حکومەتی عێراقدا . چارەنوسی شەڕ و پێشمەرگە و چەک و پێداویستیەکانی شەڕ بەندە بە ملدانیان بە مەرجەکانی بەغداد بۆ هەناردەی نەوت و وازهێنان لە کەرکوک و ناوچە دابڕاوەکان . ئەم مەرجانە واتە بەشداری لە شەڕی نەکەوتنی حکومەتی شیعەی عێراق و هێشتنەوەی باڵای دەستی ئێراندا و پاشکۆیەتی کوردستان بۆ ئەم ستراتیژیە. ئەمە ئەگەر سیاسەتی ڕانەگەیەندراوی یەکێتی بێ لەم شەڕەدا دژی داعش و بەکوشتدانی پێشمەرگە لە ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی حکومەتی عێراقدا وەک سلیمان بەگ و ئامرلی، ئەوا بۆ پارتی سەرەڕای بەشداری لە حکومەتی عێراقدا ناکۆکە لەگەڵ بەرژەوەندیە سیاسی و ئابوریەکانی کە لەگەڵ پاشکۆیەتی بۆ سیاسەتەکانی تورکیا و پشکی شێردان بە کۆمپانیا نەوتی و بازرگانیەکانی تورکیادا دێتەوە. ئاوڕنەدانەوەی تورکیا لە پارتی لە کاتی هێرشی داعشدا پارتی ڕوبەڕوی داکشانێکی مەعنەوی و سیاسی کردۆتەوە لەبەرامبەر یەکێتیدا لە شەڕی دژی داعشدا کە ئێران پشتیوانی دەکا و ترسی گۆڕینی باڵانسی هێزی بۆ پارتی دروست کرد. هاوسنوربونی پارتی لەگەڵ ڕۆژئاوای کوردستانیشدا و بونی ڕکابەری پەکەکە وایکردوە کە پارتی شەڕی داعش وەک شەڕێک بۆ سەرخۆی سەیردەکا نەک شەڕێک کە بۆ خەڵکی کوردستان پێویستە بەرەیەکی دژی داعش لە کوردستان و ڕۆژئاوا پێک بێنێ کە هاوکاری و پشتیوانی یەکتر بکەن دژی دوژمنی هاوبەش.

هەربۆیە دەبینین کە یەکێتی وپارتی لەشەڕی دژی داعشدا کێرڤی هێرش و بەرگریان بەپێی ئێران و تورکیا و شەڕە ناوچەییەکە دەچێتە پێش و هیچ ئایندە و ستراتیژیەک بۆسەرکەوتن بەسەر داعشدا دیارنیە . مانەوە لە عێراق و لە خۆبەستنەوە بە تاکتیک و سیاسەتی دەولەتەکانی ناوچەکەوە کەوتنە ناو بەرداشی شەڕی دژی داعشە لەلایەک، وەک بەشێک لە شەڕی دژی سونە لەعێراقدا و لەلایەکی تریشەوە شەڕی دژی حکومەتی شیعەیە کە تورکیا لە بەرامبەر ڕێگاکردنەوە بۆ ناردنی نەوت و بازرگانیکردن لەگەڵ پارتی و یەکێتیدا بەکاری دێنێ.

ستراتیژی شەڕی دژی داعش تاکو پەیوەست بێ بە پاراستنی یەکپارچەیی خاکی عێراق و پرۆسەی بەناو دیموکراتی ئەمریکا لە عێراق و ڕیگرتن لە کەوتنی حکومەتی شیعە و مانەوە لەبازنەی بەتاڵی شەڕی سونە و شیعەدا و پاشکۆیەتی بۆ شەڕی ئێران و تورکیا بێ لە عێراق و سوریادا ئەوا ئایندەیەکی نابێ و خەتەری سەرهەڵدانەوەی داعش و ئەلقاعیدە و هەر هێزێکی تری فاشیزمی ئیسلامی سونە یان شیعە هەیە کە کوردستان وەک بەشێک لە عێراق و مەیدانی شەڕی ناوچەکە پەلاماربدەن. دەرچوون لەم شەڕە و شکست پێهێنانی داعش و فاشیزمی ئیسلامی لە کوردستاندا لە دەرچون لە بازنەی شەڕی شیعەو سونە لە عێراق و دوو قوتبی ئێران و تورکیادایە. ئەم سیاسەتە ستراتیژی شەڕی دژی داعش دەکاتە پاراستنی کوردستان وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ لە داعش و لایەنەکانی ئەم شەڕە کۆنەپەرستە ئیسلامیانەی عێراق و ناوچەکە.

 

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌. 

دەرکەوتنی فاشیزمی ئیسلامی لەبەرگێکی نوێی داعشدا دوای ١١سێپتەمبەری ئەلقاعیدە جیهانی ڕوبەڕووی شۆک وپرسیارێکی قورس کردەوە، کە ئایا چ سیستەمێکی جیهانی لە ئارادایە کە دوای دەیەیەک هێشتا دنیا بەدەست تیرۆریزمەوە گیرۆدەیە؟

 لەکاتێکدا ئەمریکا لە شەڕی خلیجەوە پێش لە دوودەیە ڕایگەیاند کە سیستەمی نوێی جیهان دیموکراسی و ئاشتی و مافی مرۆڤ دێنێ و سەرکردایەتی و ستراتیژیەتی ئەمریکا مێژووی دەورانی کۆتایی دیکتاتۆریەکان و دەوڵەتە توتالیتارەکانە و دامەزراندنی پەرلەمان و دەوڵەتی دیموکراتی وگەشەی ئابوری و سەقامگیری بازاڕی ئازادی سەرمایەیە.

بەڵام لە واقیعدا دوو دەیەی ڕابردوو دەیەی شەڕە نەبڕاوە ناوچەییەکان و شۆڕش دژی دەوڵەتە هاوپەیمانەکانی ئەمریکا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و جیهانی عەرەبی وئەزمەی سەرمایەی مالی و بانکەکان و بێکەڵکی وبنبەستی سیستەمی هەڵبژاردنی پەرلەمانی و گەشەی فاشیزم و تیرۆریزمی ئیسلامی بوە. کاتێ ئۆباما باس لە ستراتیژی ڕوبەڕوبونەوەی داعش دەکا دەیەوێ لەوێنەکەدا ئێمە سەرجەم پێکهاتە و دەرەنجامەکانی سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکا نەبینین و تەنیا وێنەی داعش بەدابڕاوی لە سەرچاوە و شەڕی قوتبە سەرەکیەکانی دنیا وناوچەکە پیشان بدا. ئەگەر لەزمانی بایدنیشەوە دەربچێ کە داعش پەروەردە وبەرهەمی شەڕی بەوەکالەتی سعودیە و تورکیایە لەبەرامبەر ئێراندا کە سونە و شیعە لە سوریاو عێراق دەیکەن ئەوا هێشتا وێنەی سەرجەم تابلۆی سیستەمە جیهانیەکە سەرابیەکەی ئێستا دەرناخات.

نادیاری کۆتایی داعش و ئەلقاعیدە و بوکو حەرام بەشێ لە نادیاری ستراتیژی ئەمریکایە بۆ کێشەکانی سیستەمی نوێی جیهانی سەدەی بیست ویەک. فاشیزمی ئیسلامی بەشێک لەکێشەیەکە کە ئەمریکا وەک سەرکردەیەکی ئیمپریالیستی لەسەپاندنی نەخشەی سیاسی و ئابوری سەرمایەداری ئەم سەدەیەدا بوەتە بەشی جیانەکراوەی سیستەمە نوێیە جیهانیەکەی. مانەوە و درێژەکێشانی تەمەنی فاشیزمی ئیسلامی پەیوەستە بە بنبەست و بێ وەڵامی کێشەی سیستەمی سیاسی و مۆدیلی ئابوری و دابەشکردنی بازاڕی جیهانی و ناڕەزایەتی کرێکار و هەژاری و برسیەتی و بێکاری و مەترسی لەسەر ژینگە لەم سیستەمە نوێیەی ئیمپریالیستیەی ئەمریکا بەگشتی و کێشەکانی جیهانی عەرەبی سەرمایەداری بەتایبەتی.

ڕیشەی مێژوویی ئەم فاشیزمە ئیسلامیەی ئیخوان موسلمین و ئەلقاعیدە و داعش ئەگەر لەسەدەی بیستدا وەک بەشێک لە سیاسەتی بلۆکی ئەمریکا و شێخنشینەکانی کەنداوی عەرەبی بەرامبەر بە سۆڤیەت و بزوتنەوەی کرێکاری و چەپ سازکرا، ئەوا سەرچاوەی مانەوە وگەشەی ئێستایان لە بنبەستی سیستەمی سیاسی وئابوری ئێستای سەرمایەداری لە جیهانی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەراستدایە. دابەشکردنی ئیمپریالیستی بازاڕوسەرمایە لەم ناوچەیەدا سیستەمێکی سیاسی دیکتاتۆری کردۆتە سەرخانی مۆدێلی دەسەڵاتی سیاسی کە شۆڕشی خەڵکی کرێکار و چینە هەژارەکان و گەنجانی لەبەهاری عەرەبیدا لەدژی بەرپاکرا. ئەوەی لە بیست ساڵی ڕابردووی سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکادا پارێزگاری لیکراوە لە جیهانی عەرەبی وڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا حکومەتە عەسکەریەکانی وەک میسر وتونس و شێخنشینی وەهابی سعودیە و میرنشینە نەوتیەکانی کەنداو و سەرکوتگەری دەوڵەتی ئیسرائیل و بەکورتی سیستەمی دیکتاتۆری بوە . بەهاری عەرەبی دژی ئەم دیکتاتۆریانە سەرخانی سیاسی و مۆدێلی دەوڵەتی عەسکەری و میرنشینی دوچاری شکستی مێژوویی کردوە و ناڕەزایەتی ملێۆنی خەڵکی کرێکارو هەژاروگەنجانی سەدەی بیست ویەک بەم سەرخانە سیاسیە قەیرانی حکومەتی و جێوپۆلیتکی دەوڵەتە عەرەبیەکانی دروستکردوە. سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکا شکستی خۆی بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە ڕژێم گۆڕینی (ڕژێم چەینج)عێراق وسوریادا نیشانداوە و بەدیلی دیموکراسی و پەرلەمان لەعێراقدا بوەتە سەلمێنەری بێ ناوەرۆکی ئەم بەدیلە کە دابەشبونی تایفی و مەزهەبی خستۆتە جێگای ناسنامەی هاوڵاتی بون و شیرازەی کۆمەڵگەی مەدەنی هەڵوەشاندۆتەوە. دامەزراندنی حکومەت و دامودەزگای دەوڵەت لەسەر بنەمای دابەشکردنی مەزهەبی شیعەوسونە عێراقی کردە مەیدانی ناسنامە پێ بەخشین بە ئەلقاعیدە و نەخشە ڕێگای خەلافەتی داعش وهێنانەدی خەونی هیلالی شیعەی جمهوری ئیسلامی ئێران. فاشیزمی ئیسلامی داعش سەرێکی ئەو ئەژدیها حەوت سەرەی هێزو دەسەڵاتە سونە و شیعانەیە کە لە مالکی و ئەسەد وحەسەن نەسروڵاوە بگرە تا ئۆردوگان و شا عبداللەوئەمیری قەتەردا خۆی دەردەخا. سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکا لە دابەشکردنی بازاڕی کاروسەرمایە لەم ناوچەیەدا بەشوێن هێشتنەوەی باڵادەستی ئەمریکاوەیە بەسەر ژێرخانی ئابوری نەوت و هەرزانی هێزی کاردا و بۆئەم مەبەستەش ڕاگرتنی سەرخانی سیاسی و مۆدیلی شێخ نشینی سعودیە و ئیسلامی تورکیای مەبەستە و تەنانەت دوای بەهاری عەرەبی سازانی لەگەڵ ئیخوانی میسر وتونس وسوریا کرد. سەرچاوەی نادیاری ستراتیژی ئۆباما لە کۆتایی هێنان بەداعشدا لەم پەیوەندیەی داعش بەبەدیلی ئیسلامیەوەیە کە سعودیە وقەتەر وتورکیاش بەشێکن لێی. بەرنامە و سیاسەتەکانی داعش کەلەلایەن سعودیە وقەتەر وتورکیاوە پشتیوانی کراوە تەنیا لە ڕوخانی ئەسەدا هاوبەشی خۆی نانوێنێت بەڵکو لە سەپاندنی شەریعە ویاسا ئیسلامیەکان و لە هاوبەشی بەرەی سونە دژ بەشیعەو ئێران و لەسەروو ئەمانەشەوە لە بە‌هیزکردنی بەرەی دژی شۆڕش بۆ ڕێگرتن لەسەرهەڵدانەوەی بەهاری عەرەبیدایە. وەحشیەت و ئنیسان خۆری و ئەنفال وژن فرۆشتن و کوشتاری بەکۆمەڵ کە داعش لەسوریا و عێراق و کوردستان کردویەتی وەسیلەیەکی دەستی حکومەتە دیکتاتۆریەکانی سونە و شێخنشینە وەهابیەکان و هێزە ئیسلامیەکانە بۆ ترساندنی بەرەی شۆڕش وچەپ و ئازادیخواز وسکۆلاریست لەناوچەکەدا و خزمەت بە ستراتیژی پاراستنی سەرکوتی سیاسی و بێ مافی ئابوری و کۆمەڵایەتی سیستەمی سەرمایەداری ئێستای ناوچەکە دەکا و دورخستنەوەیەتی لەخەتەری رادیکال بونەوە و شۆڕشگێڕبونی ناڕەزایەتی دژ بەم حکومەت ودەسەڵاتە ئیسلامی ودیکتاتۆریانەی فەرمانڕەوای ناوچەکە. لەم نێوەدا تورکیا بێ شەرمانە هەڵوێستی لە قازانج کردن لە بونی داعش نیشان بدا، بەتایبەت کە داعش شەڕی دژی خەڵکی کوردی سوریا و کانتۆنەکانی ڕۆژئاوا دەکا و کێشەی پەکەکە لەسەر ڕێی ستراتیژی باڵادەستبون و ژیانەوەی ئیمپراتۆریەتی سونەی ئەکەپە کەم دەکاتەوە. ئەم هۆکارانە وادەکەن کە ئەگەر چی لەژێرفشاری ئەمریکادا داعش دەبێ وەک نوێنەری توندڕەوی بەرەی سونە وەدەربنرێ بەڵام ستراتیژی ئەمریکا ئەو زەمینەیەی ئەم بەرە ئیسلامیە سونانە بەرەو توندڕەوی وجەنگ وفاشیزم دەبا ناتوانێ بنەبڕبکا و وەک لە دەساڵی ڕابردودا بینومانە ئەم باڵە توندڕەو و فاشیستەی ئیسلام دەمێنێتەوە.

ئەگەر چاوێک بە سیەکانی سەدەی بیستدا بخشێنین و دەورانی "ڕوخانی گەورە"ی ئەزمەی سەرمایەداری ببینین کە چۆن هێنانی فاشیزمی کردە بەدیلی باڵێکی بورژوازی لە ئەڵمانیا و ئیتالیادا ئەوا لەسەرهەڵدانی فاشیزمی ئیسلامی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تێدەگەین کە بۆ دەتوانێ لە ماوەی دەساڵی ڕابردودا لە عێراق و سوریا و لیبیا و یەمەن و باکوری ئەفریقا وەک بەدیلی باڵێکی بورژوازی ئەم ووڵاتانە خۆی نیشان بدا. سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکا لەدوای دەساڵ لە بانگەشەی سەرکەوتنی بازاڕی ئازاد و دیموکراسی توشی "ڕوخانی گەورە"ی سیستەمی مالی و بانکی هات و ئەم ئەزمەیە باری سەرشانی ووڵاتانی کەم گەشەکردوو و قەرزاری بانکی جیهانی و سەرمایەی مالی ئیمپریالیستی زیاترکرد و بێکاری وهەژاری و لێسەندنەوەی ماف و بیمە کۆمەڵاتیەکانی گەیاندە ئەوپەڕی خۆی . لە کاتێکدا هەلومەرجی بەرهەمهێنان و بازاڕی سەرمایە لە دنیای عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا سەدان ملێۆن ئینسانی لە خوارهێڵی هەژاریەوە ڕاگرتوە و بێکاری و برسیەتی کردۆتە بەش و چارەنوسی پڕلەنائومیدی هێزی گەنجانی ئامادەبەکاری ئەم ووڵاتانە . ئەم دۆخە بەهاری عەرەبی و ڕاپەڕینی خەڵکی کرێکار و هەژاری تونس و میسر و وڵاتانی تری لێکەوتەوە و حکومەتە دیکتاتوریەکانی موبارەک و بن عەلی و عبداللە ساڵح و قەزافی لیکەوتەوە . بەڵام بەرەی دژی شۆڕشی ئیسلامی توانی وەک بەدیلی سیاسی دیکتاتۆری سواری شەپۆلی ناڕەزایەتیەکان ببێت و سازانی ئەمریکا و ڕۆژئاوا لەگەڵ ئیخوانەکان و ئیسلامیەکان و دواتر پشتیوانی کردنیان لەلایەن شێخ نشینەکانی کەنداو و تورکیاوە کۆتایی بەشۆڕشەکان هێنا و سازدانەوەی دەسەڵاتی سیاسی لەنێو خێزان و باڵەکانی بورژوازیدا ئەم کۆمەڵگایانەی دوچاری نائومیدی سیاسی و ئابوری کردەوە. ئەم بێ ئومێدیە و گۆڕینی شەپۆلی شۆڕش بەشەڕی جیهادی لە سوریادا جارێکی تر ڕێگای کردەوە بۆ ئەوەی فاشیزمی ئیسلامی لەشکری بەهەشتی درۆزنی خۆی لەم ئاوە لێڵە پڕ لە ناڕەزایەتیەی سوریا وعیراق و ناوچەکەدا ڕاوبکا. ئایدیۆلۆژی ئەلقاعیدە و داعش وەڵامێکی باڵێکی بورژوازی جیهانی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە بەو ئەزمەیەی سیستەمی نوێی ئەمریکا لەم ناوچەیەدا گیرۆدەیەتی. ئەزمەی مۆدێلی سیاسی دەسەڵات و ئابوری ژێردەستەی بازاڕی ئیمپریالیستی جیهانی و دابەشبونی ئیمپریالیستانەی سەروەت و داهاتی لە جیهانی عەرەبیدا و لەبەریەک هەڵوەشانی سنوری دابەشکراوی سایکس –بیکۆ و هاتنەئارای زەمینەی چارەسەری کێشەی کورد و دروستبونی دەوڵەتی سەربەخۆی کوردستان. داعش و ئەلقاعیدە و ئیخوانەکان و ئیسلامیەکان بەچەشنی فاشیزم و نازیزمی پێش جەنگی جیهانی دووەم لە ئەزمەی سیاسی و ئابوری و گۆڕانی تەوازنی نێوان هێزە ئیمپریالیستی و ناوچەییەکاندا خۆیان وەک بەدیل نیشان دەدەن و لە شکست و سەرابی بەدیلی باڵە ناسیونالیست و میانەڕەوەکاندا گەشەدەکەن و بەشێوازی دڕندانە و بەربەریان دەیانەوێت دەسەڵات وبەدیلی خۆیان بسەپێنن. بەڵام شەڕی فاشیزمی ئیسلامی کە سەرێکی لە کوبانی شەڕ دەکا و سەرەکانی تری لە مەککە و ئەنقەرە وتارانە زۆر سەختترە لەشەڕی فاشیزم ونازیزم کە خۆیان لە دوو دەسەڵات دژ بەجیهان نیشان دەدا و لەشەڕیکدا شکستیان خوارد و کۆتاییان پێ هێنرا. جەنگی ئەمڕۆ دژی داعش حەیاتیە و کۆتایی هێنان بەداعش ئەرکی فەوری هەموو هێزێکی ئازادیخواز و بەرەیەکی چەپ و کۆمۆنیستە. بەڵام پێویستە ئەم جەنگە ستراتیژی سەرکەوتنی خۆی لە کۆتایی هێنان بەو هەلومەرجە سیاسی وئابوری وکۆمەڵایەتی وفەرهەنگیەدا ببینێتەوە کە فاشیزمی ئیسلامی تێدا دەهێڵێتەوە وگەشەی تێدا دەکا. فاشیزمی ئیسلامی بەشێک لە بەدیلی ئیسلامیە کە زەمینە مانەوە و گەشەکردنی لە سیستەمی نوێی جیهانی ئەمریکا و سەرمایەداری نەوتی و دیکتاتۆریەتی ئیسلامی جیهانی عەرەبی و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە کە تەنیا بە بەهارێکی تری عەرەبی و جیهانی ڕادیکال و شۆڕشگێڕانە تێک دەشکێنرێ و کۆتایی پێ دەهێنرێ. لەناو زەلکاوی سیستەمی نوێی جیهانی ئێستادا ڤایرۆسی فاشیزمی ئیسلامی وەک هەڕەشەیەک دەمێنێتەوە و گۆڕانکاری ڕیشەیی لە ئایدیۆلۆژی و بەدیل و شێوازی خەبات داواکاریەکانی جەماوەری کرێکار و لاوان وژنانی ناڕازی و گەلانی ئازادیخواز و بزوتنەوە یەکسانیخوازەکاندا دەتوانێ کۆتایی بەم سیستەمە گەندەڵە و وەحشیگەریەکانی بهێنێ.

 

 

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

 

 لە گۆڤاری ئیکۆنۆمیستی ١-٧مارسی ٢٠١٤دا تەجروبەی ئەمریکا بۆ دانانی سیستەمی دیموکراسی لە عێراقدا بە دووەم نمونەی پاشەکشەی سیستەمی دیموکراسی لە دنیای دوای ٢٠٠٠ەوە دادەنرێ بەوەی ئەم دیموکراسیەی بوش ڕەچەتەی ناجێگیریەک بوە بۆ عێراق کە لەپێناو شەڕی عێراقدا کردویەتی. بەڵام پرسیارێک لە دەنگدەر بکرێ لەکوردستاندا ئەوەیە کە دوای ئەم تەجروبەی ١٠ساڵە لەم دیموکراسیە فیدرالیەی عێراق بۆچی هێشتا خۆشباوەڕی بەدەوری پەرلەمان و هەڵبژاردنی ئەم سیستەمە فاشیلە هەیە و هۆکاری ئەم بەشداریە ئاکتیڤەی خەڵکی کوردستان لە پرۆسەی هەڵبژاردنەکانی عێراقدا چیە؟

بێگومان تێکەڵ بوونی هەڵبژاردنی شارەوانیەکان لەگەڵ هەڵبژاردنی عێراقدا کاریگەری لەسەر ئاکتیڤ دەرکەوتنی خەڵک لەم پرۆسەی هەڵبژاردنانەدا هەیە، بەڵام هێشتا ئەمە وەڵامی ئەو پرسیارەی سەرەوە ناداتەوە کە خەڵکی کوردستان بۆچی لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی فیدراڵی عێراقدا بەشدارە، لەکاتێکدا لەدڵی ئەم فیدرالیەدا شەڕی مەزهەبی شیعەوسونە هیچ ئایندەیەکی بۆ ئەم عیراقە فیدرالیە نەهێشتۆتەوە و ئەگەری شەڕی بەغدادو هەولێریش لە ئەگەری مانەوەی فیدرالی کوردستان لەعێراقدا بەهێزترە؟

چەند مەسەلەی سەرەکی دەور دەگێڕن لەم بەشداربونەی خەڵکی کوردستان لە هەڵبژاردنی پەرلەمانی فیدرالی عێراقدا، یەکەمیان خۆبەستنەوەی دەسەڵاتی حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستانە بە مانەوە لە چوارچێوەی فیدرالیزمی ناجێگیری عێراق وناونانی بەشی ئەم دەسەڵاتە میلیشیا ییە یە لە داهات و پۆست و ئیدارەبە بەشی کورد لەم سێکوچکە مەزهەبی و قەومیەی دیموکراسی لە عیراقدا. دووەمیش گواستنەوەی ململانێی حزبەکانی کوردستانە بۆ بەغداد و هەوڵدان بۆ گۆڕینی هێزی نێوانیان لە ڕێگای کورسیەکانی پەرلەمانی عێراقەوە، بۆ ئەمەش هاندانی خەڵک ولایەنگرانی حزبەکان بۆ بەشداری لە پرۆسەی هەڵبژاردن و دەنگداندا بەشێکە لەشەڕی ئێستای یەکلاکردنەوەی حکومەت و دەسەڵات لە کوردستاندا.

بێگومان لە قاڵبدانی ژیان و ئایندەی سیاسی کوردستان لە چوارچێوەی ئەم فیدرالیزمە قەومیەدا سیاسەتێکی سەرکەوتوانەی ناسیونالیزمی کوردە بۆ ڕاگرتن و سەقامگیرکردنی دەسەڵاتەکەی. لەماوەی ١٠ساڵی ڕابردودا حزبە دەسەڵاتدارەکانی کوردستان لەسایەی ئەم فیدرالیەتەدا بەوێنەی بازرگان و سەرمایەدارانی سیاسی گەورە بازاڕی کوردستانیان کردۆتە بەشی ئارام و سەرنج ڕاکێشی کۆمپانیا و دەوڵەتە سەرمایەدارەکانی جیهان و کەڵەکەی سەرمایەیان بۆ خۆیان مسۆگەرکردوە، وە خەریکی ڕێکخستنی بازاڕی فرۆشتنی نەوتی کوردستان و پەیوەست کردنەوەی بە بازاڕی نەوتی عێراق و جیهانەوەن. ئەم مۆدێلە لە سیستەمی ڕێکەوتنی قەومی و مەزهەبی کە بە نمونەی سەرنەکەوتووی دیموکراسی ئەمریکا دادەنرێ، وە ناجێگیری لە عیراقدا بەرهەم هێناوەبەپێچەوانەوە بۆ بورژوازی کورد سەلماندنی مافی مانەوەی دەسەڵاتی میلیشیایی ئەو بووە بە ناونیشانی بەشی کورد لە عێراقدا . هەربۆیەهەڵبژاردنی پەرلەمانی عیراق ئەو سەنگەرەیە کە زەمانەتی مانەوەی ئەم ئیمتیازاتە قەومیەی خۆی پێ تازە دەکاتەوە و دەنگدەری کوردستانیش لەژێرئاڵای بەشی کورد بەم دەستکەوتە نەتەوەییە بۆ دەورەیەکی تر پێ مەست دەکا.

لە کاتێکدا خەڵکی کرێکار و کەم دەرامەتی کوردستان لەدوای هەڵبژاردن مایە بەتاڵ وەک دەورەی ١٠ساڵی ڕابردوو دەگەڕێتەوە بۆ باوەشی دەسەڵات لە کوردستان، هەمان دەسەڵات کە شەڕی نەوت وبودجە و دەستور و مادەی ١٤٠وپێشمەرگە پاکێجی شەڕی نەبڕاوەیەتی لەگەڵ دەسەڵاتی مەرکەزی عێراقدا . کەچی لەهەگبەی ئەم فیدرالیزمەدا جگە لەڕێگەی ململانێ و کێشە بەردەوامەکان و بازنەی بەتاڵی شەڕ وئاشتی لەگەڵ مەرکەزدا لەسەر ئەم بەشانەی دەسەڵاتدارانی کوردستان هیچ چاوەڕوانیەکی تر نیە. ڕیکلامی هەڵبژاردنەکانی حزبە دەسەڵاتدار وئۆپۆزسیۆنەکانی کوردستان لە هەڵبژاردنەکانی عێراقدا لەچوارچێوەی مسۆگەرکردنی بەشی حیزبەکانیان لە ژێر ناوی بەشی کورددا لەم فیدرالیە قەومیەدا دەخولێتەوە . ئەو جیاوازیانەی لە نێوان بەشی سازشکاروڕادیکالی ئەم بەرەیەی فیدرالیەدا هەیە پەیوەندی بە ململانێی ئەم حزبانەوەیە لەسەر دابەشکردنی داهات و دەسەڵات و پۆستەکانی ئەو بەشەی کورد دەستی دەکەوێت لەعێراقدا، ئەمەش هیچ لە ناوەرۆکی پەیوەندی لەگەڵ دەسەڵاتی مەرکەزی شیعە و ململانێ لە سێکوچکەی شیعە و سونە وکورددا ناگۆڕێ.

ئەم ململانێیەی نێوان حزبە دەسەڵاتدار و ئۆپۆزسیۆنەکانی کوردستان کەلە ئاکامی هەڵبژاردنەکانی ئەیلولی ٢٠١٣ و کاریگەریەکانی جەمسەرگیری ئێران و تورکیا لەسەر ئەم حزبانەی کوردستان دروست بووە، ئێستا لە سەر پەرلەمانی عێراق توندتربوەتەوە و هەر حزبە دەیەوێ گۆڕانی هاوسەنگی لەبەغدا بکاتە پاڵپشتێک بۆ گۆڕینی هاوسەنگی هێز لە کوردستان. ئەمەش وەک فاکتەری دووەم دەور دەگێڕێ لەوەی کە بەشداری خەڵک لە هەڵبژاردنەکانی عێراقدا وەک بەشێک لە پرۆسەی ململانێی سیاسی لەسەر ئاڵوگۆڕ لە کوردستاندا دەرکەوێ.

مارکس سەبارەت بە پۆلۆنیای ناوەڕاستی سەدەی نۆزدە دەڵێ"ئەگەر ئۆتۆکراتی ڕوسیا بخەیتە سەر ئەرستۆکراتی پۆلۆنی، زۆربەئاسانی دەسەڵاتی ڕەها بە سروشتی دەبینی"، لە کوردستانیش بەهۆی ئەوەی مالیکی و هێزی دیجلە خراوەتە پاڵ بارزانی و میلیشیاکانی یەکێتی وپارتی بۆیە دەسەڵاتی ڕەهاودیکتاتۆری ناسیونالیزمی کورد ١٠ساڵە ئاسایی وسروشتی خۆی دەنوێنێ. لەکوردستان مەسەلەی کورد لەگەڵ مەسەلەی ڕزگاربوون لەدەست ستەمی حزبە ناسیونالیستە دەسەڵاتدارەکان تێکەڵاوە. مێژووی ٢٣ساڵی ڕابردووی کوردستان مێژووی سەرکەوتنی حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستانە لە فریودانی خەڵکی کرێکارو ستەملێکراوی کوردستان لەژێرناوی پاراستنی کورد لەدەسەڵاتی شۆڤێنزمی مەرکەز. فیدرالیزمی قەومی و پەرلەمانی فیدرالی ئەو سەنگەرەیە کە ئەمڕۆ بەرگێکی دیموکراسیانەی کردۆتەبەر ئەم فریودانە قەومیە لە ژێر ناوی ئەوەی لە بەغداد حزبە ناسیونالیستەکانی کوردستان بەشوێن بەشی هەموو خەڵکی کوردەوەن نەک بەشی حیزبەکانیان . بەشداری هەڵبژاردنەکانی پەرلەمانی عێراق شەرعیەتدانەوەیە بەم نوێنەرایەتی کردنەی حزبە ناسیونالیستەکان، بەڵام ئەم بەشداریە بەهێندەی ١٠ڕاپەڕینی ١٧شوبات شەڕ وخەباتی چینایەتی کرێکار وخەڵکی ئازادیخوازی کوردستان دژ بە حزبە دەسەڵاتدارەکان دەباتە دواوە و خەڵک دەکاتەوە بە لەشکری بێ کرێی دەسەڵات. جیابونەوە لەعێراق و کۆتایی هێنان بەم فیدرالیزمە قەومیە دەتوانێت بازنەی یاریکردنی دەسەڵات بە خەڵکی کوردستان بشکێنێت و ئەم دەسەڵاتە لە وەسیلەیەکی کاریگەر بۆ فریودانی خەڵکی کوردستان بێبەش دەکا.

مەسەلەی سێهەم کە بوەتە هۆی ئەوەی خەڵکی کوردستان دیسانەوە بەرەو سندوقەکانی هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق بچن ئەوەیە کە ئەو ڕیژەی ٪٩٨ەی کە لەڕیفراندۆمی نافەرمی ساڵی ٢٠٠٥دا دەنگیان بە سەربەخۆیی کوردستان دا، نەبووە بە بزوتنەوەیەکلەمەیدانی سیاسیدا تا وەک ئەلتەرناتیڤ ئامادەبێ بۆ ئەنجامدانی رفراندۆم و سەربەخۆیی بۆکۆتایی هێنان بەڕێگای فیدرالیزمی قەومی و دەسەڵاتی حزبە ناسیونالیستەکان . ئامادەکردنی بزوتنەوەیەکی جەماوەری بۆ گۆڕینی فیدرالی بەسەربەخۆیی لەڕێگای گۆڕینی دەسەڵاتی میلیشیایی حزبە ناسیونالیستەکانەوە دەبێ بۆ دەسەڵاتێکی شۆڕشگێڕانە کە کێشەی ئازادی و یەکسانی لەگەڵ مەسەلەی کوردا بەیەکجاروپێکەوە چارەسەربکا.

پەرلەمانی عێراق ڕووپۆش و میکیاژی دەسەڵاتی میلیشیایی ئیسلامی شیعەیە کە نەک ناجێگیری بۆ کوردستان بەڵکو بۆ تەواوی عێراق و ناوچەکەی لە هەناویدا هەڵگرتوە. گۆڕینی هاوسەنگی نێوان یەکێتی وپارتی وگۆڕان و ئیسلامیەکان لە پەرلەمانی عێراقدا هیچ لە ناوەرۆکی ئەو پەرلەمانە ناگۆڕێ . پەرلەمانی عیراق و هەڵبژاردنەکەی وەک پەرلەمان وهەڵبژاردنی کوردستان خۆیان پاشکۆی هێزە میلیشیا دەسەڵاتدارەکانن و بەشێکن لەو سیستەمە میلیشیا سیاسیە کە بە کردەوە دیموکراسی لە عێراق بەشێوەی شەڕ وتیرۆر و پەلکێشکردنی ئێران وتورکیا و سازان لەگەڵ ئەمریکادا دەبەنە پێشەوە. ئەم سیستەمە نەک بە ڕێگەی دیموکراسی کێشەکانی عێراق و کێشەی نێوان بەغداد و هەولێری چارەسەرنەکردوە بەڵکو ئەو ڕێکەوتنەی لەسەر دابەشکردنی بودجە وپۆست وفیدرالی هەبوە تەنیا لەژێر فشاری ئەمریکا و هاوسەنگی هێزە میلیشیایەکاندا بوە. لەئێستادا دەبینین کە چۆن ئەم پەرلەمان و دیموکراسیەی عێراق بوەتە نمونەی گەورەی شکستی مۆدیلی دیموکراسی کە نیو- کۆنسەرڤەتیزمێکی وەک فۆکۆیامای گەیاندۆتە ئەو بێ ئومیدیەی بڵێ لە سەر بەردی ڕەق دیموکراسی ڕەگ دانکوتێ. بێگومان ڕەچەتەی ناجێگیریەک کە ئەم دیموکراسیە فیدرالیەی کە عێراقی پێ دەبرێت بەڕیوە پریشکی ئاگرەکەی بەرکوردستانیش دەکەوێ و ئایندەیەکی ناجێگیریشی بۆ دەهێنێ.

گۆڕینی ژمارەی کورسیەکانی حزبە کوردستانیەکان لە پەرلەمانی عێراقدا تەنیا خزمەت بە گۆڕینی هاوسەنگی نیوان ئەم هێزانە دەکات . ئەگەر لە دوای ٦مانگ چاوەڕوانی لە ئەنجامی هەڵبژاردنەکانی کوردستان ئەمانە هێشتا شەڕیانە لەسەر تاڵان وبڕۆی بەشە داهاتی نەوت وبودجە وبەرهەمی کاری کرێکار و خەڵکی کەم دەرامەتو دابەشکردنی دەزگاسەرکوتگەرە سیادیەکانی ناوخۆ وپاراستن و میلیشیاکانە، دەبێت چ چاوەڕوانیەک لەم حزبانە لە پەرلەمانی عێراقدا بکرێت ؟ بێگومان جگە لە درێژەدان وقوڵکردنەوەی ئەم بنبەستی پێکنەهێنانی حکومەتی هەرێم و قەیرانە سیاسی و ئابوریانەی ئەمڕۆ قەیرانی پێک نەهاتنی حکومەتی عێراق و پۆستی سەرۆک کۆماروشەڕی موچە ونەوت وپێشمەرگە ومادەی ١٤٠یشی پێ زیاد دەبێت. ڕاستە فیدرالی وپەرلەمانی عێراق هەنگوینەکەی بۆ دەسەڵاتە وژەهرەکەشی بۆ خەڵکی کوردستان.

هەربۆیە دەرس وەرگرتنی خەڵکی کوردستان لە تەجروبەی ١٠ساڵی کێشەکانی فیدرالی قەومی ڕەتکردنەوەی ئەم ڕێگاچارەیەیە بە بەشدارینەکردنلە هەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراقدا، وە هاتنە مەیدانە بۆ بەڕێخستنی بزوتنەوەیەکی سیاسی وجەماوەریە کە چارەنوسی سیاسی کوردستان لەدەست حزبە ناسیونالیستەکان دەربێنێ.

‏2014‏/04‏/06

 

دڵشاد گەرمیانی ئەندامی مەکتەبی سیاسی کۆمەڵی ئیسلامی لەوەڵامی پەیامی عەلی باپیری دەڵێ" دەترسم ئەم پەیامە کۆمەڵی ئیسلامی بکاتە تەرەف لەم شەڕە .لەڕوی شەرعیەوە ناتوانم قەناعەت بەخۆم بکەم و خەڵکی هاندەم بۆ شەڕێک، ..نەشتوانین بەلایەنی بەرانبەر بڵێین موسڵمان نین وێڕای هەموو هەڵەو پەڵەو بێ شەرعی و کەم و کوڕیەکانیان."

بەم هەڵوێستەی دڵشاد گەرمیانی کە داعش و دەوڵەتە ئیسلامیەکەی بەموسوڵمان دەزانێ بۆیە ئامادەی بەرگریکردنی لەهێرشەکانیانی نیە تەنانەت بۆ ئەو ناوچەی گەرمیانەش کە لێی دەژی، ئاشکرایە کە ئەم سەرکردەیەی کۆمەڵی ئیسلامی لە چ بەرەیەکی ئەم شەڕەدایە.ئەو بەئاشکرا دەڵێ" ئامادەنیم بەهیچ پاساوێکەوە لەسەر حسابی خەڵکێکی مەزڵومی ئەهلی سونە بچمە بەرەی ئەمریکاو ڕۆژئاواو ئەو وڵاتە ئەقلیمیەی پشتیوانی و پارێزگاری لەو ڕژێمە خوێن ڕێژە تائفیەی عێراق دەکات(کەدین و ژینی خەڵکی عێراقی تێک داوەو ئەم شەڕەش جارێکیتر دەسەڵاتە خوێناویەکەی حکومەتی عێراقی لەهەرەس دەپارێزێ)؟!
".کەواتە داعش و دەوڵەتە ئیسلامیەکەی لەبەرئەوەی خەڵکی مەزڵومی ئەهلی سونەن بۆیە دەبێ وەڵامی هێرشەکانیان نەدرێتەوە بەو هۆیەوە کە دژ بەبەرەی ئەمریکا و ئیران و حکومەتی عێراقن.گەرمیانی بەرامبەر بە جینۆساید وتاوانەکانی داعش دەڵێ "ئەو قەناعەتەشم لادورست نەبوە کەهیچ جەماعەت و لایەنێکی ئەهلی سونە جدی بن و بیانەوێ هێرش بکەنە سەر هەرێمی کوردستان، بەتایبەت پاش ئەوەی بەچاوی خۆم ڕۆژانە لەشارەکەی خۆم و سنوری گەرمیان میلیشیای چەکداری ئەملاولام دەبینی و لێرەو لەوێ لەهەوڵی دزەکردن و هەڵگیرسانی شەڕەکەو تێوەگلانی کورد بون".لەڕوداوەکانیشدا ئەوەی دەیبینێ ئەوەیە کە " ڕۆژانە خوێنی خەڵکی مەدەنی سونی مەزهەبی بێ تاوانی بەبەرمیلی پڕ تی ئێن تی وەحشی گەرانەی تەیارە نادیارەکان دەڕژێ و ناشزانرێ کام لەم دەنگۆیانە ڕاستن تەیارەکان سوری یان ئێرانی یان عێراقین؟
".

ئەم هەڵوێستەی گەرمیانی لەدژی شەڕ بونیوە نیە ئەگەر وابوایە تاوانی جینۆسایدی یەزیدی و مەسیحی و خەڵکی ناوچەی موسڵ و مەخمور وجەلاولای بە دەستی داعش بە" هەڵەو پەڵەو بێ شەرعی و کەم و کوڕیەکانیان " نەدەزانی و وەک باسی ئەمریکاو ئێران باسی ئەوانیشی دەکرد.ئاشکرایە ئەم هەڵوێستگیریەی گەرمیانی نیشانەی هاوپەیمانیەتی لەگەڵ بەرەی ئەهلی سونە کە داعش نوێنەرایەتی دەکا و سەرەڕای "کەموکوڕیەکانیان" بەڵام نابێ بەرەنگاریان ببینەوە لەبەرئەوەی دامەزراندی خەلافەتی ئیسلامی ئامانجێکە کە گەرمیانی لەپێناویدا ڕایگەیەنێ" بەمافی خۆمی دەزانم بترسم لەگوناهی بەشداری کردن(بەوشەیەکیش)" لەشەڕ دژی دەوڵەتی ئیسلامی داعش.ئەمە هەمان هەڵوێستی پێشووی کۆمەڵی ئیسلامیە پێش ساڵێ ٢٠٠٣ کاتێک هاوپەیمانی ئەنساروئیسلامی زەرقاوی و ئەلقاعیدە بوون لە ناوچەی هەورامان و ڕێگایان بۆ کوشتاری ئاوایی حەمە خۆشکرد و ئیمارەتی ئیسلامیان بەهەمان شێوەی داعش لە هەلەبجە وهەورامان ڕاگەیاند .ئەم باڵەی ناو کۆمەڵی ئیسلامی کە گەرمیانی نوێنەرایەتی دەکا دەوری شانە نوستوەکانی داعش لە کوردستان دەگێڕن.ئەم ڕەوتە ئیسلامیە سەلەفیەی کوردستان لەم ململانێ مەزهەبی و تایفەگەریەی نێوان شیعە وسونەدا کە لەئاستی عێراق و ناوچەکەدا بوەتە سیمای شەڕی دوو قوتبی ئێران و سعودیە-قەتەر –تورکیا و تیکەڵی شەڕی سوریا بوە لەم پەیامەی گەرمیانیدا ڕایدەگەیەنن لەم شەڕەدا بەرەی داعش و سونەیان گرتوە.ئەم هەڵوێستە سیاسیەی سەلەفیەکانی کوردستان پشتیوانیەی سیاسیە بۆ بەرەیەک کە داعش نوێنەرایەتی دەکا و هەربۆیە ناکرێ ئەگەر هێرشیش بکەنە سەر کوردستان (بەوشەیەکیش) بەرامبەریان بوەستنەوە.لە شەڕێکی درێژخایەندا کە داعش و ئیسلامی سیاسی سونە دەیکا دژ بە خەڵکی کوردستان ئەم شانە نوستوانە هەرکات فرسەتی گونجاویان بۆ هەڵکەوێت ئاکتیڤ دەبنەوە و بەشێکی کاریگەریەکانی ئەم باڵە سونە سەلەفیە دەمێکە خەریکی تەجنیدکردنی لاوانی کوردستانە بۆ بەرەکانی داعش و پروپاگەندە و هێزکۆکردنەوە بۆ داعش و خەلافەتە ئیسلامیەکەی.

شەڕ لەگەڵ داعش لەکوردستاندا تەنیا لەناوچەکانی موسڵ و مەخمور و جەلەولا نیە بەڵکو بەرە و ئامانجێک کە داعش و ئیسلامی سەلەفی و ئیسلامی سیاسی سونە کۆدەکاتەوە خەلافەتی ئیسلامی و سەپاندنی دەسەڵاتی ئیسلامیە، هەربۆیە پێویستیەکانی سەرکەوتن لەم شەڕەدا ڕێگەنەدان بە گەشە و فرسەت پەیداکردنی ئیسلامی سیاسیە بۆ کردنەوەی بەرەی پشتیوانی و هاوپەیمانی لەگەڵ بەرەی سونە و داعشدا و دورخستنەوەی کوردستانە لەم قوتبەندیە سیاسی و ئیقلیمیەی بەناوی شەڕی سونە وشیعەوە وەزعی عێراقی کردۆتە کۆکتێلی شەڕی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست.یەکێتی وپارتی بەمانەوە لە چوارچێوەی عێراقدا خەتەری ئەم تێوەگلانی کوردستانیان لەم شەڕەدا مسۆگەر کردوە و لەم نێوەشدا ئیسلامی سیاسی و سەلەفی سونە دەتوانن بە پشتیوانی بەرەی عێراقی و ئیقلیمی هەمیشە خەتەرێکی نوستوبن و ببنە جێگای هەڕەشە لەسەر ئایندەی کوردستان.

ئایندەی کوردستان لەم نادیاریەی چارەنوسی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا تەنیا بە جیابونەوەی لە عێراق و ململانێکانی دەوڵە ئیقلیمیەکان دەکرێ نەک بەبون بەبەشێک لەم بەرە کۆنەپەرستانە و لەم ڕێگایەوە شەڕی بەرگری لەدژی داعش بۆ خەڵکی کوردستان ڕۆشنتر دەکاتەوە کە شکست هێنان بە هێرشەکانی دوژمنێکە نەک خۆدانە دەست شەڕی دوو قوتبی ئیقلیمی و نوێنەرەکانیان لەعێراقدا کە جگە لە ئایندەیەکی ڕەش وخویناوی هیچی تری دیارنیە.کوردستان نابێت بکرێتە قوربانی شکست و ناڕۆشنیەکانی سیاسەت و بەرژەوەندیەکانی ئەمریکا لەعێراق و ناوچەکەدا و کەوتنەدوای سیاسەتەکانی ئەمریکا کوردستانی هەمیشە لە بەردەم نادیاری و قوربانی بوندا ڕاگرتوە.ڕێگانەدان بەهاتنەدی خەونەکانی شانە نوستوەکانی داعش و گەرماینی لە کوردستاندا لەڕێگەی جیاکردنەوە و دورخستنەوەی کوردستانە لەم شەڕەی هێزو دەوڵەتە ئیسلامی و قەومیەکانی عێراق و ناوچەکە و کۆتایی هێنان بە پاشکۆیەتی کوردستان بۆ ئەم هێزانە.

 

ASO KAMAL

00447760131203

This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.

 

 

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

لەلایەن لیژنەی دانوستانکاری بزوتنەوەی گۆڕانەوە ڕاگەیەنراوە کە “وەرگرتنی وەزارەتی ناوخۆ لەلایەن ئێمەوە هێڵی سوورە و ئەگەر ئەو وەزارەتەمان پێنەدرێت، ئەوا بەشداری حکومەت ناکەین”. ئەمە بەرنامەی ڕاستەقینەی بزوتنەوەی گۆران بۆ دەسەڵات و حکومەت دەخاتەڕوو. گۆڕانکاری و ریفۆرم و دادپەروەری وئازادی کە دروشمەکانی ئەم بزوتنەوەیەن لە وەرگرتنی پۆستی وەزارەتی ناوخۆدا خۆی دەردەخا. بەڵام ئایا دەوری وەزارەتی ناوخۆ کە پێکهاتوە لە پۆلیس وئاسایش لە واقیعدا چیە وچۆن گۆڕان بەم دەزگایانە دەتوانێ ئەو دروشم وبەرنامەی گۆڕانکاری سیستەم ودەسەڵات دروست بکا؟ لە ٢٢ساڵی تەمەنی حکومەت و دەسەڵاتی حزبە ناسیونالیستەکاندا وەزارەتی ناوخۆ و پێکهاتەکانی وەسیلەی سەرکوت وپێشیلکاری و پاراستنی دەسەڵاتی میلیشیایی وگەندەڵی بوون . لەسەرکوتی خۆپیشاندان و گرتن وزیندانی کردنی ئازادیخوازان تاکو هێرش بۆسەر حزبە نەیارەکانی دەسەڵات و کوشتنی ڕۆژنامەنوس وخۆپیشاندەر بوە. دەزگاکانی پاراستن و زانیاری و دژەتیرۆر هەمیشە وەزارەتی ناوخۆیان وەک دەمامکێکی ڕەسمی خۆیان بەکارهێناوە بۆ بەجێبەجێکردنی ئەو بڕیارانەی یەکێتی و پارتی لەسەر خەڵکی ناڕازی و نەیارە سیاسیەکانیان داویانە بەپێی ڕێنوێنی و زانیاری و جاسوسی ئەم دەزگا نهێنیانەی دەسەڵات. دەزگاکانی ئاسایشی پارتی و یەکێتی کاریان گرتن و ڕاونان و زیندانی کردن و هێرشکردنە سەر حزبە ئۆپۆزسیۆنەکان وخەڵکی ناڕازی بوە و پێشێلکاری مافی مرۆڤ ونانەوەی ترس وتۆقاندنی خەڵک وفڕاندن و زیندانی کردنی بێ مۆڵەتی دادگا کاری ئەم دەزگایانە بوە . بەکورتی سەرجەم پێکهاتەکانی وەزارەتی ناوخۆ کاریان سەرکوتی ئازادی و تێکشکانی ناڕەزایەتی بوە بەرامبەر بەدەسەڵات ولەم ڕێگایەوە پارتی ویەکێتی توانیویانە درێژە بە حوکمڕانی خۆیان بدەن. هەربۆیە بودجەی ئەم دەزگایانە لە بودجەی وەزارەتە خزمەتگوزاریەکان زیاتر بوە. بەشیێکی سەرەکی لە بزوتنەوەی گۆڕان و ڕۆڵی نەوشیروان مستەفا لە دروستکردنی دەزگای زانیاری و ئاسایشی یەکێتیدا مێژوویەکی دورودرێژی هەیە و لەم هەڵبژاردنەی دوایی ئەیلولی ٢٠١٣دا نفوزی ئەم بزوتنەوەیە لەم دەزگایەدا خۆی نیشاندا. ئەم بزوتنەوەیە دەزانێ کە ئەگەر بیەوێت لە کوردستاندا بچێتە دەسەڵاتەوە دەبێت ئەم دەزگایەی بەدەستەوە بێت کە وەک میلیشیاییەکی ئەمنی کاردەکا. ئەمە گرنگی ئەم دەزگایەیە بۆ بزوتنەوەی گۆڕان کە وەک هێڵی سووری بەرنامە و دەرگای چونە ناوحکومەت ودەسەلات سەیری دەکا. شەریک بوون لەدەسەڵاتێکی میلیشیایی بەبێ بونە خاوەن وەزارەتێک کە بەشێک لەم میلیشیایەی لەژێردەستدا بێت مومکین نیە. پڕوپاگەندەی کردنی ئەم میلیشیا ئەمنیانە بە هێزێکی نیشتمانی تەنیا کاڵایەکی بێ ئەرزشە و لەواقیعدا هیچ کام لەهێزە ئەمنیەکانی یەکێتی وپارتی ناچنە ژێر دەسەڵاتی گۆڕانەوە وگۆڕان وەزارەتی ناوخۆی بۆ سازدانی میلیشیایی ئەمنی تایبەت بەخۆیەتی تاکو بتوانێ ببێتە بەشێک لە حاکمیەتی میلیشیایی کوردستان. پاکێجەکانی بزوتنەوەی گۆڕان وئیسلامیەکان لەم هێڵی سورەی وەزارەتی ناوخۆی گۆڕاندا هیچ بەهایەکیان نیە و ئەوانە تەنیا زەڵاتەیەک بوون بۆ ئەم ژەمە سەرەکیەی پڕوپاگەندەی گۆڕینی دەسەڵات و سیستەم. ئایا گۆڕان بە وەزارەتی ناوخۆ وەزعی ئابوری خەڵکی کوردستان باش دەکا و خزمەتگوزاری کۆمەڵایەتی لە ڕێگەی پۆلیس وئاسایش ودەزگای جاسوسیەوە پێشکەش دەکا؟بێگومان دیارە هیچ کام لەو ڕیفۆرمە ئابوری وسیاسی و کۆمەڵایەتیانەی بزوتنەوەی گۆڕان وەک بەرنامەی هەڵبژاردنی خۆی بانگەشەی بۆ دەکرد هیچیان هێڵی سوور نین . ئەم گۆڕانکاری و ریفۆرمانەی لەبەرنامەی ئەم بزوتنەوەیەدا مەرجی بەشداریکردنی حکومەتێک نابێ کە گۆڕان دەیەوێ و تەنها وەزارەتێکی خاوەن میلیشیایمەرج و گرێی بەشداریکردنی ئەم ئۆپۆزسێۆنەیە لەدەسەڵاتدا. کاتی خۆیەتی ئێستا تیوریسیونە دیموکراتیەکانی گۆڕان کە پێیان وابوو سەرکەوتنی گۆڕان و ئۆپۆزسیۆنی ئیسلامی لە هەڵبژاردندا دەبێتە قۆناغی گواستنەوە لە سوڵتانیزمەوە بۆ دیموکراسی، وەڵامی خەڵک بدەنەوە کە گۆڕان بەم وەزارەتە ئەمنیە میلیشیاییەوە سیستەمی سیاسی کوردستان دەگۆڕێ بە دیموکراسی؟بۆچی گۆڕینە دیموکراسیەکەیان لە ڕێگای وەزارەتێکی ئەمنی و عەسکەریەوە دەبێ نەک گۆڕینی شێوازی دەسەڵات و بەرنامەی ئابوری و سیاسی حکومەتەوە؟خەڵکی ناڕازی دەنگی بە گۆڕان دا تاکو ئەم هێزە بکاتە خاوەن دەزگای سەرکوت و پێشێلکردنی مافەکانی خەڵکی کوردستان؟گۆڕان بە پۆلیس و ئاسایشەوە چ کارێکی جیاواز لە سەرکوتی ئازادیەکان و پاراستنی دەسەڵات و داهاتی حزبەکانی ناو حکومەت و چینی سەرمایەدارانی کوردستان دەکا؟لە خۆپیشاندانەکانی سبەینێدا کە دژ بەنەبونی ئازادی و خزمەتگوزاریەکان درێژەی دەبێ وەزارەتی ناوخۆی گۆڕان بە پۆلیس وئاسایشەکانی چ فەرمانێک دەدا جیا لە فەرمانی ڕێگرتن لە ناڕەزایەتیەکان وپێشێلکردنی ئازادیەکان؟ خەڵکی کرێکارو چینە هەژارەکانی کوردستان هیچ کات لەسایەی دەزگایەکی پۆلیسی و ئەمنی نهێنی حزبە دەسەڵاتدارەکاندا ناتوانن بە ئازادی دەربڕینی ناڕەزایەتی بە بێ مافیەکانیان بگەن وبەپێچەوانەوە فەلسەفەی دروستکردنی دەزگای پۆلیس وئەمنی وسەربازی پیشەیی وسەروو خەڵکی بۆ ڕاگرتنی سیستەم ودەسەڵاتێکە کە لەسەر بنەمای چەوسانەوە و سەرکوتی خەڵکی کرێکار وهەژار دامەزراوە. گۆڕینی وەزیرێکی پارتی بەوەزیرێکی گۆڕان هیچ لە بەرنامە و ناوەرۆکی ئەم هێزە عەسکەری و ئەمنیە سەرکوتگەرە ناگۆڕێت وئەگەر ئەم وەزارەت وهێزە دەسەڵاتی ئەم حزبانە نەپارێزێ ئیتر پێویستی بونی خۆی لەدەست دەدا. یەکێتی وپارتی کە هێزی ئەمنی و سەربازی خۆیان هەیە و لەژێرناوی ئاژانسی پاراستنی ئاسایشی هەرێمدا کاری سەرکوتی سەربەخۆی خۆیان لە وەزارەتی ناوخۆ دەکەن . ئەگەر وەزارەتی ناوخۆ بەگۆڕانیش بدەن ئەوا دەبێ چاوەڕوانی ئەوە بین کە ئەو کارەی لەسەردەمی عوسمانی حاجی مەحمودی یەکێتیدا بۆ سەرکوتی خۆپیشاندانەکانی خەڵک بۆ ئاو کارەبا و سوتەمەنی و دژ بە پێشێلکردنی ئازادیەکان دەکرا، ئێستا ئەم کارە بەناوی عوسمان یان مستەفای گۆڕانەوە ئەنجام دەدرێ. ئەمە جێبەجێکردنی وەعدی پەیامی شەقامی ئارامی نەوشیراون مستەفایە بە مەسعود بارزانی. بزوتنەوەی گۆڕان لە پێناو سازدانی هێزێکی میلیشیایی ئەمنی و سەربازی ڕەسمی خۆی بەناوی وەزارەتی ناوخۆوە ئامادەی بینینی ئەم دەورەیە وهەربۆیە هەموو هێلکەکانی دەنگدەرانی خۆی خستۆتە سەبەتەی ئەم وەزارەتە عەسکەریەوە. ئەمە گۆڕینی دەسەڵاتی دوومیلیشیاییە بە دەسەڵاتی سێ میلیشیاییە وهێشتنەوە وپاراستنی سیستەمە میلیشیاییەکە . گۆڕینی ڕاستەقینەی ئەم سیستەمە بەبێ هەڵوەشانەوەی ئەم دامودەزگا ڕەسمی ونهێنیانەی ئەم حزبانە مومکین نیە وهەڵوەشانەوەی دەزگای ئاسایش وپۆلیسی نهێنی وپیشەیی زامنی ئەوەیە کە ئاڵوگۆڕ لەسیستەمی دەسەڵاتێکدا بکا کە چیتر ئەم حزبانە بە‌هێزی چەکداریان نەتوانن خۆیان بەسەر کۆمەڵگەدا بسەپێنن. ئەگەر چەک هەڵگرتن بۆ پاراستنی گیانی خەڵک وئاسایشی هاوڵاتیان پێویست بێت پێویستە هەموو کەسێک لە شوێنی ژیان و کاریدا مافی ئەوەی هەبێ کە بەشداری لەم ئەرکی پاراستنە گشتیەدا بکا ومافی چەکداربون مافێکی گشتی بێ ومافی جێبەجێکردنی هەر ئەرکێکی سەربازی و ئەمنی بسپێردرێ بە ئەنجومەن وشوراکانی خەڵک وبەپێی یاسا بەڕێوەببرێ. ئەم هەنگاوە شۆڕشگێڕانەیە لەهەمان کاتدا گێڕانەوەی بەشێکی گەورەی بودجەی دزراوی خەڵکیشە کە بۆ ئەم وەزارەت و دەزگاسەرکوتگەرانە سەرف دەکرێ . سەرەڕای ئامانجی ئاشکرای سەرەکی بزوتنەوەی گۆڕان لە وەرگرتنی پۆستی وەزارەتی ناوخۆ دروستکردنی هێزی چەکداری ڕەسمی و حکومی ئەم حزبەیە بۆ سەپاندنی بەشی خۆی لەدەسەڵاتێکی میلیشیاییدا بەلام ئەم بزوتنەوەیە ئیدعای بێ لایەنکردن وقەدەغەکردنی کاری سیاسی لەناو هێزەکانی ناو ئەم وەزارەتەدا دەکا. وەزارەتی ناوخۆ بەشێ لە دەسەڵاتی حزبی و میلیشیایی یەکێتی وپارتیە وسڕینەوەی ناسنامەی حزبی لەم وەزارەتە وەک دروستکردنی دارستانێکە بەبێ دار. هەڵبژاردنەکانی ئەم دوواییە نیشانی دا کە تا بوونی ئەم ‌هێزە پیشەیی ومیلیشیاییانە هەبێ کارکردنی حزبی لەناویاندا هەیە وگۆڕانیش خۆی کاری سیاسی لەناو ئەم هێزانەدا کردوە تا دەنگیان پێداوەوئەمە بەتاڵی ئەو ئیدعایەی خۆی دەسەلمێنێ کە قەدەغەی کاری سیاسی لەنێوهێزی چەکداردا دەکا وئەمە خۆی لەڕاستیدا هەمیشە هەوڵێکی دەسەڵاتداران بوە بۆ پاوانکردنی سیاسی ئەم هێزە سەربازیانە لەلایەن خۆیانەوە وهیچ حزبێکی بورژوازی ناتوانێ بەم پەیامەی خۆی وەفاداربێ. ئەوەشی سبەینێ گۆڕان وەزارەتی ناوخۆ بۆ کاروباری گشتی بەکار دەهێنێ نەک حزبی ئەویش بەجیا لەوەی کاروبارەگشتیەکە سەرکوتی خەڵکە نەک پاراستنیان لەدەسەڵات بەڵام بە تەجروبەی خاوەندارێتی پۆستی پارێزگاری سلێمانی لەسەردەمی دانای ئەحمەد مەجیدی سەرکردەی گۆڕاندا ئاشکرابوو کە چۆن بۆ کاروباری گۆڕان ئەو پۆستە بەکاردەهێنرا. هەربۆیە هێڵی سووری گۆڕان بۆ وەزارەتی ناوخۆ چ وەک جێگەی ئەم وەزارەتە لە ژیانی خەڵکدا وچ وەک جێگای لە دروستکردنی هێزێکی میلیشیایی ئەنی تردا لە کوردستان ناوەرۆکی ڕاستەقینەی بەرنامەی حکومەتکردنی دژی خەڵکی بزوتنەوەی گۆڕان دەردەخا و هاوشێوەیی و هاوناوەرۆکی ئەم حزبە لەگەڵ یەکێتی وپارتیدا لە سیستەمی دەسەڵاتدا نیشان دەدا . هەربۆیە پێکهێنان یان نەهێنانی حکومەت و ئیستحقاقی هەڵبژاردن بۆ سازدانەوەی دەورەیەکی تر لە شەرعیەتدانەوەیە بە دەسەڵاتی میلیشیایی وهیچ لەوەزعی سیاسی وئابوری خەڵک و بەدیهێنانی مافەکانیان ناگۆڕێ . ڕێگای گۆڕێنی ئەم سیستەم ودەسەڵاتە بەدەسەڵاتێکی جەماوەری ونوێنەرایەتی ڕاستەوخۆی ئیرادە و خواستی ئازادی ویەکسانی جەماوەری ژێردەستە وناڕازی بکا ئەمڕۆ دەبێتە ببێتە بەدیل وکاری ناڕەزایەتیەکانی جەماوەر.

 

 

Go to top