We have 53 guests and no members online

دیار کوردە

 

 

 

 

لە هەموو هەڵبژاردنێک هەر لیستێک ئازادە چۆن بانگەشە بۆ خۆى دەکات و چۆن دەنگ کۆ ئەکاتەوە، بەڵام هاوڵاتى بەرپرسە لەو دەنگەى ئەیدات و دەبێت دەنگ بە لایەنێک بدات کە چاوەروانى ئەوەى لێبکرێت خزمەتى نیشتمانى و بەرژەوەندیە گشتیەکان دەکات، نەک لە برى ئەوە تێبکۆشێت بۆ وەدەستهێنانى دادى کۆمەڵایەتى و دەستکەوتى مەزن بۆ گەلەکەى خەریکى پارەکۆکردنەوەو شەرە پۆست بن لەگەڵ یەکترى.

دەنگدەرى ژیر، دەزانێت دەنگ بە کام لایەن دەدات و ناکەوێتە ژێر کاریگەرى پروپاگەندە درۆینەکانى لایەنە سیاسیەکان.ئەوانەى ئێستا خەریکن خۆڵ دەکەنە چاوى هاوڵاتیان و خەریکن بۆ کۆکردنەوەى تەنها دەنگێک بە دەیان درۆ هەڵدەبەستو بەڵێنک دەدەن کە نەک ناتوانن بیهێنەدى بەڵکو ناتوانن بیخەنە نێو ئەجێنداى کۆبوونەوەکانى پەرلەمانیش.زۆرێک لە کاندیدەکان بەهاریان هێناوەتە چۆکان و خەریکن بە جێى هەرچى دەزگاى خزمەتگوزارى و ئەمنى ئەو شارە هەیە دەپەیڤن و راست و چەپ بریار بەڵین ئەدەن.من تێناگەم ئەوە لە بێ ئاگایی و نەزانینانە یان هەر بەراستى بە گەمژە لە هاونیشتیمانیانیان گەیشتوون؟
رابردوو گەواهى داهاتوو بۆ هەر کەس و لایەنێک ئەدات، کاندید هەیە بەرێوبەرێکى فاشیل بووە، نەیتوانیوە لە دەزگایەکى بچوک خزمەتێکى بچوک بکات و خۆى بۆ نەگیراوە دەستى حزبى تێکەڵ بە کارى حکومى کردووە، کەچی ئێستا دێت بە جۆرێک دەئاخڤیت وەک ئەوەى رابەرایەتى چاکسازى ئەو دەیکات و ئیتر خەمى هیچامان نامێنێت ئەگەر جەنابیان بچێتە پەرلەمان.
پێویستە خەڵکى کوردستان لەم هەڵبژاردنە ئەو حزبانە سزابدات کە جگە لە درۆو گیرفانپرکردن، هیچى تریان نەکردووە لە ئەنجومەنى نوێنەرانى عێراق.دەبێت لیستەکان ئەوە بە خەڵکى کوردستان بڵێن: کە لە ماوەى چوار ساڵى رابردوو چیان کردووە بۆ پرسە هەڵپەسێردراوەکانى نێوان هەرێم بەغدا، ئایە چ هەنگاوێکیان ناوە بۆ چارەسەرى ناوچە کوردستانیە کێشە لەسەرەکان؟ ئەوان چەند مانگە توانیویانە کێشەى بودجە چارەسەربکەن؟...هیچ پێویست بە پروپاگەندەى درۆینى حزبەکان ناکات با ئەوان بێن لە بری ئەوەى بڵێن: بۆ چوار ساڵى داهاتوو چى دەکەین، با بێن لیستى ئەو کارو دەستکەوتەناى بۆ کوردستانیان وەدەستهێناوە بیخەنە روو، با بێن پشت ئەستور بە کردەوەکانى رابردوویان لەم چوار ساڵەى لە پەرلەمانى عێراق داواى دەنگ بکەن نەک بە بێ شەرمانە بە قسەى باق و بریق و سواو خەریکبن خۆڵ بکەنە چاوى هاوڵاتیان و جارێکى تر بە دەنگى خەڵک بچنەوە سەرکورسیەکانیان و شەرە دەنوک لەسەر پارەو پۆست لەگەڵ یەکتر بکەن. 

 

 

 

 

بۆچى ئێمە رۆژى نیشتمانیمان نیە؟ ئایا ئەو رۆژەى دەوڵەتى (کوردستان) رادەگەیێندرێت، دەبێت بە رۆژى نیشتمانى؟ یان ئەوەش خەونێکەو ئەو نەوەیە بەهۆى دەستوپێ سپیەتى سەرکردەکان دەیبەنە ژێرگڵ. راپەرینەکەى بەهارى ١٩٩١ چ پێگەیەکى هەیە لە نێو دیرۆکى ئێمە، دەشێت بکرێتە رۆژى نیشتمانى؟ یان بیرى نەتەوایەتى لە زهنى خۆماندا بسرینەوەو بیر لە بە (دوبەى) بوون بکەینەوە!

دەشێت بەم شێوەیە رۆژى نیشتمانى بناسێنین: رۆژێکى دەستیشانکراوە، کە رۆژێکى مێژووى و تایبەتە بەو وڵاتەو خەڵکەکە یادى دەکەنەوە بەشێوەى جیا جیا, زۆربەى رۆژى نیشتمانى گەلانى جیهان هاوکات دەبێت بە رۆژى سەربەخۆیی وڵاتەکەیان،  یاخود روداوێکى مێژووى گرینگى پەیوەست بە نیشتمانەکە. هەندێک وڵاتیش هەن زیاتر لە رۆژێکى نیشتمانیان هەیە بۆ نمونە (پاکستان) سێ رۆژى نیشتمنیان هەیە و بە هەمان شێوە ئەم سێ یادە بەرز رادەگرن.

بۆ ئێمەى (کورد) کە رۆژى راگەیاندنى دەوڵەتى ( کوردستان)مان نیە، دەشێت رۆژى نیشتمانیمان هەبێت. یان دەبێت چاوەروانى راگەیاندنى دەڵەتى (کوردستان) بکەین، لە دیدى من شەرت نیە رۆژى نیشتمانى پەیوەست بێت بە رۆژى راگەیاندنى دەوڵەت و سەربەخۆیی، چونکە گەلێک لە وڵاتان رێکەوتنى رۆژى نیشتمانیان هاوکات نیە بە رۆژى سەربەخۆییان وەک (کامیرۆن، یەمەن، ئەرژەنتین، بەریتانیا) و زۆرێک لە وڵاتانى تر. کە هێندێکیان ئەو رۆژانەیان دەستنیشان کردووە کە شۆرشى وڵاتەکەیان دەستپێکردووە و یان رۆژى بوون بە هەرێمێکى سەربەخۆ، بەشێکیشیان ئەو رۆژەیان دەستنیشانکردووە کە شێوەى حوکمرانى وڵاتەکەیان تێدا گۆراوە وەک لە پاشایەتى بۆ کۆمارى. (بەریتانیا) کە یەکێکە لەو وڵاتانەى رۆژى سەربەخۆیی نیە، وەک لە هەندێک دەقدا هاتووە کە رۆژى فەرمى لە دایک بوونى شاژن وەک رۆژێکى نیشتمانى دەناسرێت و یادى دەکرێتەوە. لەمەوە بۆمان روون دەبێتەوە کە دەشێت ئێمەش رۆژێکى نیشتمانیمان هەبێت و بە رۆژى (کوردستان) بناسرێت و هەموو (کورد)ێک لەسەرانسەرى جیهان ئەو رۆژە بەرز رابگرن و بە رۆژى (کوردستان) بناسرێت.

چونکە ئێمە وڵاتێکى بەش بەشکراوین، بۆیە دەبێت زۆر بە هەستیاریەوە ئەو رۆژە دەستنیشانبکرێت کە هەموو پارچەکانى ترى (کوردستان) لەسەرى کۆک بن و ئەمەش دەکرێت کۆنگرەى نیشتمانى کوردستان بریارى لەسەربدات.

راپەرینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١ لە باشورى (کوردستان)، دەستکەوتێکى مێژوویە بۆ ئێمەى، بەڵام من پێم وانیە گونجاوبێت بۆ رۆژى نیشتمانى کوردستان مەبەستم رۆژى (کوردستان)، چونکە ئەگەر چى ئەم راپەرینە دژى حکومەتى فاشستى ئەوساى (عێراق)بوو، بەڵام دوواى ئەم راپەرینە (کوردستان) بە شێوەیەکى رەسمى نەبووە هەرێمێکى سەربەخۆ یاخود وڵات. چونکە لە راپەرینە مەزنەکەى بەهارى ١٩٩١ (کوردستانیان) بە هاوکارى بەرەى (کوردستانى) لە دژى رژێمێکى دیکتاتۆ و فاشیستى وەک (بەعس) راپەرین و راوەدوویان نا بۆ سنورى دەرەوەى باشورى کوردستان. بۆیە ئەمە دەستکەوتێکى مێژوویی و پر بایەخە بۆ دیرۆکى ئێمەى (کورد) و دەبێت پەرلەمانى (کوردستان) دانیشتنێکى تابەت بکات بەم رۆژەو بۆنە نیشتیمانیانە.

 بەداخەوە لەم چەند ساڵەى دوواى خەریکە هەستى نەتەوایەتى نامێنێت و ئەو رۆژانەش دەکرێتە دەستکەوتێکى حزبى و هاوڵاتیانیشیان تێوە گلاندووە لەم هەرایە، کە ئەمە یەکێکە لە مەترسیەکان کە دەبێت (کورد) خۆى لێ بەدووربگرێت و چیتر بەهۆى بەرژەوەندى حزبى و تایبەتى ئەم دەستکەوتانە نەکرێنە قوربانى و نەوەى نوێش لەو جەنگە ساردە نەگلێنن.

 (کوردستان) ئەوەندەى پێویستى بە بەهێزکردنى بیرى نەتەوایەتى هەیە لە نێو ناخى نەوەى نوێدا، نیو ئەوەندە پێویستى بە (دووبەى) بوون نیە، چونکە کاتێک هەستى نیشتمانى بەرەو نەمان دەچێت، ئەگەر وڵات لە بەهەشتێک خۆشتربێت بەرەو داروخان و پوکانەوە دەچێت.

 

ئەو جوانکاریەى نووسەر بە زمانى خۆى لە رۆمانەکەیدا کردوویەتى، ئەستەمە هەمان داتاشین و مەبەستەکانى پشت ووشەکانەوە لەو زمانە بەرجەستەبکرێت کە بۆى وەرگێردراوە. جوانکاریەک کە پاموک لە رۆمانى بەفردا بەکارى هێناوەو لە تێکستە راستەقینەکەدا بەدیدەکڕیت, بەڵام لە وەرگێرانیدا بۆ زمانى تر شوێنەوارى ئەو جوانەیە نامێنێت. ئەوەى ئەم رۆمانى خوێندبێتەوە دەزانێت کە پاڵەوانى سەرەکى ئەم رۆمانە ناوى کەریمە، کە بە زمانى تورکى بەم شێوەیە دەنووسرێت Karim. نووسەر تەنیا دووپیتى سەرەتاى ناوى پاڵەوانەکە هەڵدەبژێرێت و ناوى دەنێ (KA کا) پاشات پیتى Rی بۆ زیاد دەکات و KARى لێ دروست دەبێت کە ناوى رۆمانەکەیەو بەماناى بەفردێت, ئینجا پیتى S بۆ ووشەى KAR زیاد دەکات و لە دەرئەنجامدا KARS دروست دەبێت کە ناوى شارێکە و شانۆى رووداوەکانى ناو رۆمانەکەیە. لەمەدا بۆمان دەردەکەوێت وەرگێرانى دەق زۆر گرانترە لە نووسنى, بە جۆرێک وەرگێر هەم تێکستەکە وەردەگێرێت و هەمیش دادەتاشێتەوە و لە قالبى دەدا بەبێ ئەوەى هەست بە گۆران بەسەر دۆخى دەقە رەسەنەکە هاتبێت, بەداخەوە لەم دووایانەدا چەند پەرتووکێک وەرگێردراونەتە سەر زامنى کوردى کە رۆحى دەقەکەیان کوشتووەو بە هیچ جۆرێک ئەو چێژەیان تیادا نەهێشتووە کە لە تێکستە رەسەنەکەدا بەدى دەکڕێت ئۆ باڵى ئەم هەراج کردنى وەرگێران و سەقەتیە لە ئەستۆى چاپخانە بێ فلتەرەکانى ئەم هەرێمەن کە بەبێ هیچ سانسۆرێک دەى وەشێنێت و قور بۆ کتێبخانەى کوردى دەگرنەوە.
بەفر یەکێکە لە رۆمانە سیاسیە بەناوبانگەکانى ئۆرهان پاموکە و هەڵگرى خەڵاتى نۆبڵە بۆ ساڵى ٢٠٠٦ ئەم رۆمانە باس لە حکومەتى بە ناو سیکولار, بەڵام لە راستیدا تۆتالیتارى تورکیایە کاتێک پرسى نەوە کوژىى ئەرمەنیەکان یان چەوساندنەوەى سیاسى - کلتورى کوردى دەهێنێتە ئاراوە. باس لە گەرانەوەىشاعێرێک دەکات لە تاراوگە تا تورکیاى بەفراوى بکات بە هەوێنى هەڵبەستى، بەڵام دواجار بوو بە قوربانى شیعرى بەفرین و عیشقى ئاگرینى. ئەو شاعێرە ناوى (کا)یە.
رۆمانى بەفر: Maureen Freely کردوویەتى بە ئینگلیزى و بەکر شوانى بە رێنووسێکى جوان بە کوردى کردووە. بۆ ئەم بابەتەش کەڵکم لە وەرگێرانەکەى بەکر شوانى وەرگرتووە.

 

ئەو رووداوانەى لەم دووایانە لە گۆرەپانى سیاسى (عێراق) روویانداو پێشبینى دەکرێت هى زیاتریش رووبدات; بە تایبەتى ئەوانەى کە پەیوەستن بە (کوردستان) نووسینى زۆر هەڵدەگرن، بەجۆرێک دەبێت بۆ یەکە بە یەکەیان شلۆڤەى تایبەتیان بۆ بکرێت، چونکە ئەم روداوانە راستەوخۆ پەیوەستن بە چارەنووسى گەلێک. پێشتر دەمانزانى حکومەتى (عێراق) حکومەتێکى دیکتاتۆرو کورد کوژەو بەداوى بچوکترین دەرفەتدادەگەرێت بۆ ئەوەى قڕمان بکات، لێ ئەو سەردەم گوزەشت و ئێستا خۆمان شەریکى راستەقینەن لەم حکومەتە ئەوەش ئەوە دەگەیێنێت کە (کورد) رونتر بڵێم: سەرکردایەتى (کورد) بەشدارە لەم پرۆسە سیاسیەى لە (عێراق)دا هەیە، بۆیە دەشێت بڵێین: برینى مووچە، جێبەجێنەکردنى مادەى (١٤٠) و چارەسەر نەکردنى هەموو ئەو کێشە هەڵپەسێردراوانەى لە نێوان (کوردستان) و دەوڵتەى فیدراڵى (عێراق) داهەن، ئەگەر بەشێکى لە ئەستۆى حکومەتى (عراق) و بە تایبەتى کە راگەیاندنى حزبى دەستەڵاتدارى (کوردستان) دەیخاتە ئەستۆى (دەوڵەتى قانوون) کە (مالیکى) رێبەرایەتیان دەکات، ئەوا نیوەشى لە ئەستۆى حزبە (کورد)یەکانى (کوردستان)ن، چونکە ئەوان شەریکن لەم حکومەتەى ئێستاى (عێراق)، بەردەوامبوونیشیان نیشانەى رازیبوونە بەم سیاسەتەى حکومەتى ناوەند.
هاتنى قەیران بە دواى قەیران لە دەوڵەتێکى خێر لە خۆ نەدیوى وەک (عێراق) ئاماژەیەکى روونە کە سەرکردایەتى ئەم دەوڵتە لاوازن و بەرژەوەندى خودى و حزبیان بەلاوە گرینگترە لە بەرژەوەندى گەل و نیشتمان، رێبەرە شکستخواردووەکانى (عێراق) هێندەى خەریکى تۆمەتبارکردنى یەکترن و خەریکى جەنگى ساردن لەگەڵ یەک، نیو ئەوەندە هەوڵیان نەداوە بۆ بەرەو پێشڤەبردنى یەکپارچەى و دابین کردنى ژیانێکى باشتر لەوەى ئێستا هەیە بۆ هاونیشتیمانیانیان. ئێستاش خەریکە جارێکى تر هەڵبژاردنى ئەنجومەنى نوێنەران دەکرێت بەمەش من واى بۆ دەچم کارەساتە گەورەکە ئەو کاتە رووبدات کە دەرئەنجامى هەڵبژاردن رادەگەیێندرێت و دووبارە مێژوو خۆى دووبارە دەکاتەوە بۆ پێکهێنانەوەى کابینەیەکى تازە، کە تێروانینى من ئەوەیە: فشارەکانى (مالیکیش) بۆسەر (کوردستان) و سەرکردایەتى (کورد) بۆ ئەم مەبەستەبێت، تاوەکو بگەنە رێکەوتنێکى سیاسى و وەکو برا هەرچى هەیە بەشى بکەن و هەریەکەو بە پێى قەبارەى خۆى. ئەم رێکەوتنانەش کە زۆربەیان لەسەر پشکى گەل دەکرێت; بۆیە لە دەرئەنجامدا دەبێت هاوڵاتیان باجەکەى بدەن و ئەوانیش لە تەلاەکانیان لێدوانى دژ بەیەک و جار بە جاریش دۆستانە بدەن.
بۆ ئەوەى زیاتر مەبەستى ناونیشانى بابەتەکەم روونبکەمەوەو هێندە ئەو شتە سواوانە نەنووسم کە وەک مانگى چواردە بەرچاون. لەم دوایانەدا وەزیرى بازرگانى (عێراق) راگەیاند کەوا بازرگانیکى (عێراق)ى بە ناوى (عیسام ئه‌لئه‌سه‌دی‌) واى لە سەرۆکى ئەنجومەنى وەزیرانى (عێراق) کردووە کە رازیبێت بە سەرفکردنى مووچەى فەرمانبەران بۆ مانگەکانى شوبات و ئازار. ئەمەش ئەوەمان پێدەڵێت: کە نوێنەرانى (کورد) چ لە ئەنجومەنى نێوانەران چ لە ئەنجومەنى وەزیران بە تایبەتى جێگرى سەرۆک وەزیرانى (عێراق) (د.رۆژ) هیچ کارێکیان نەکردووەو ناشتوانن بیکەن بۆ بەرژەوەندیەکانى گەلەکەیان، قسەى بازرگانێک زیاتر لە قسەکانى ئەوان دەروات و ئەوانیش بەتەنیا خەریکى خۆ دەوڵەمەندکردن و پرکردنەوەى بۆشاییەکانن. ئەگەر منیش هەڵەم ئەوان قسەیان دەروات و خەریکن دەستکەوتى مەزن بۆ گەلەکەمان بەدەستدێت، با بفەرموون و بێت لە سەر کەناڵێکى (کورد)ى رایبگەیێن چیان کردووە، مەبەستم ئەوە نیە، ئایا دوو شتى رۆتینیان کردووە یان نا، بەڵکو مەبەستى من ئەو پرسانەن: کە (مالیکى) قوتى خەڵکى کوردستانى برى ئەوان چیانکرد؟ هاتن هەڵوێست بنێونن و بەرپەرچى ئەو کارەبدەنەوەو موچەکانیان رەتبکەنەوەو خۆیان ببەستنەوە بە خەڵکى هەژراى گەلەکەیان؟ بۆ ناوچە دابرێندراوەکان چ هەنگاوێکى وایان ناوە؟ کە روویانبێت بە (کوردستانیان) بڵێن: ئێمە لەم چوار ساڵەى رابردوو توانیومانە بە شێوەیەکى یاساى کێشەى ناوچە (کوردستانیە) کێشە لەسەرەکان چارەسەر بکەین و ئیتر لە خولى داهاتوو بە نیازین ئەم هەنگاوانەش بهاوێژین و نزیکترببینەوە لە دەستکەوتى مەزنتر, ئەو دەمەى (تورکیا) و (ئێران) سنورەکانیان بۆردوماندەکردین، هیچ شتێکیان کرد کە بە شێوەیەکى یاسایى رێگرى بکەن لەو بۆردومانانە, ئەمانەو بە دەیان پرسى تر کە دەبوو دەمێک بوو یەکلایی بووبانەوە، بەڵام بەداخەوە وادەردەکەوێت ئەوان خەریکى پیازپاکردن بووبێتن بۆیە دەرفەتى ئەوەیان نەبووە بپرژێنە سەر ئەو کارانە.

 

 

مێژوویەکى کۆن و گفتوگۆیەکى لەنگ، قتبیەک وڵامى پرسیارەکانى کۆمەڵگایەک دەداتەوە بە هەموو پێکهاتەکانیەوە، بەجۆرێک هیچ دەرفەتێکى وڵامدانەوەى بۆ گوێگرەکانى بەجێهێشتبێت! رەنگە نووسراوە دۆزراوەکە (پاولۆ)ى کەلەبچەکردبێت! کە نەتوانێت وەک سروشتى هەمیشەیى خۆى یارى بە ووشەکانەوە بکات و کاراکتەرەکان دابتاشێت، تا خوێنەر خۆى تیا ببینێتەوەو بەجۆرێک بە دڵى خۆى رۆڵکێک وەربگرێت و بەو شێوەیە نواندن بکات کە دەیهەوێت. راکردن و هەڵپەکردن لە وڵامى پرسیارێکەوە بۆ پرسیارێکى تر، بۆشاییەکى گەورە دروست دەکات لە نێوان خوێنەرو قیتبى قسەکەر کە ئەمە وادەکات فەزایەکى تر بخولقێنێت و خوێنەرى ژیر بە مۆنیەوە دەستى ووشەکان بگرێت و بەرەو کۆتایی پەرتووکەکە هەنگاو بنێن. قیتبى بەجۆرێک کۆتایی بە ئامۆژگارییەکانى دەهێنێن وەک ئەوەى بەتەنیا ئەو راستیەکانى ژیان بزانێت و راهیبە، ئیمام، قەشەو چین و توێژەکانى تر بەتەنیا بۆ گوێگرتن خوڵقاون. سەیرترین شت کە من تێبینیم کردووە لەم دەستنووسە هەموو گوێگرەکان رازین و هیچ بەریەکەوتنێک لە نێوان بۆچوونى بیسەرو قسەکەر دانیە، کە ئەمەش خۆى لەنگیەکى گەوررەو بۆشاییەک دروست دەکات کە خوێنەر بێزاردەکات کە بۆچى؟ دەبێت قیبتیەک رۆڵى شوان بگێرێت و بیسەرەکانیشى رۆڵى مێگەل! کە شوانەکە چیرۆک و ستران بۆ مەرەکانى دەڵێت و دەچرێت، مەرەکانیش بە بێ دەنگى ملى رێگادەگرن و وا نیشاندەدەن کە رازین بەسەلیقەى شوانەکە. هەموو ئەم دەستوونەسە جیا لەوەى پرە لە ئامۆژگارى ژیان، دەیهەوێت پێمان بڵێت: کە چۆن بژین و بە پێی ئامۆژگارى کەسێک کە بەراستى خۆى بەو جۆرە نەژیاوە کە پیشانى دەدات.
لە کۆتاییدا من یەکێکم لە خوێنەرە جدیەکانى پاولۆ، کەم نووسینى پاولۆ هەیە کە نەم خوێندبێتەوە، بەڵام ئەگەر ئەم پەرتووکەى بەراورد بکەین بە بەرهەمەکانى ترى وەک: کیمیاگەر، یازدە خوولەک، ڤاڵکیریەکان، جەنگاوەرى رۆشنایى و هەموو ئەوانى تریش دەبینین جیاوازیەکى زۆریان هەیە هەم لە رووى ناوەرۆکەوە هەم لە رووى دارشتن و دابەش بوونى چیرۆک و کارەکتەرەکان، کە لە هەر قوژبنێکى پەرتووکەکانیدا وانەیەکمان فێردەکات.

Go to top