We have 32 guests and no members online

ستیڤان شەمزینی

*كوشتنی ژن هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ جوگرافیاوه‌ نییه‌

*ئه‌و پیاوانه‌ی توندوتیژیی به‌رانبه‌ر به‌ ژن پیاده‌ ده‌كه‌ن گرێی ده‌روونیان هه‌یه‌

ڤینۆس فایه‌ق، نووسه‌ر و رۆژنامه‌وان، له‌م دیمانه‌ تایبه‌ته‌دا باس له‌ پرسی ژنان و دیارده‌ی توندوتیژیی دژی ژنی كورد و هۆكاره‌كانی فراوانبوونی دیارده‌ی له‌شفرۆشی ده‌كات.

ستیڤان: وه‌ك ده‌زانین كوشتنی ژنانی كورد له‌ ئه‌وروپا بۆته‌ دیارده‌یه‌كی دزێو. كوشتنی ژنی كورد له‌ ئه‌وروپا بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟.

ڤینۆس فایه‌ق: ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ هێشتا رووكه‌شیانه‌ توانای گۆڕانمان هه‌یه‌، به‌ تیۆریی قسه‌ی زل و باق و بریق ده‌كه‌ین، به‌ڵام به‌ پراكتیك به‌ هه‌مان میتۆده‌ باو و دڕنده‌كان هه‌ڵوێست ده‌نوێنین. هه‌رچه‌نده‌ كوشتنی ژن هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ جوگرافیاوه‌ نییه‌، به‌ڵام ئه‌وه‌ی په‌یوه‌ندیی به‌ ئاده‌میزادی كورده‌وه‌یه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ تێگه‌یشتن له‌ هه‌ردوو چه‌مكی شه‌ره‌ف و كه‌رامه‌ت، شه‌ره‌ف به‌و مانایه‌ی ئه‌مانه‌تێكه‌ و كۆمه‌ڵگا داوێتی به‌ ژن و كه‌رامه‌ت به‌ مانای ئه‌وه‌ی ژن خاوه‌نی كه‌رامه‌تی ئینسانی نییه‌ و بۆ پیاو هه‌یه‌ به‌رگریی له‌و كه‌رامه‌ته‌ بكات. جا تێگه‌یشتن له‌م دوو چه‌مكه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ دنیابینی و ئاستی مه‌عریفی ئاده‌میزاده‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌وه‌ش دواجار به‌ گۆڕینی شوێن ناگۆڕدرێت، لانیكه‌م لای هه‌ندێ كه‌س.

ستیڤان: بۆچی به‌ به‌راوورد به‌ ساڵانی رابردوو. رێژه‌ی كوشتنی ژنانی كورد له‌ ئه‌وروپا له‌ په‌ره‌سه‌ندندایه‌؟.

ڤینۆس فایه‌ق: له‌ زۆربه‌ی جێگاكانی دنیا به‌تایبه‌ت له‌ خۆرهه‌ڵات و ناوچه‌ دواكه‌وتووه‌كاندا له‌ په‌ره‌سه‌ندندایه‌، ئه‌مه‌ش ده‌رهاویشته‌یه‌كه‌ له‌ ده‌رهاویشته‌كانی بزافی ئیسلامی سیاسیی كه‌ ته‌واوی چه‌مكه‌ ئینسانییه‌كانی ژێره‌وژوور كردۆته‌وه‌، ده‌نا ئه‌و ئازادییه‌ی دایك و نه‌نكه‌كانمان له‌ شه‌سته‌كان و حه‌فتاكانی سه‌ده‌ی رابردوودا هه‌یانبوو ئێستا بۆچی نه‌ماوه‌؟ وه‌ڵامی ئه‌وه‌ش له‌و شه‌پۆلی ئیسلامی فێنده‌مێنتیسته‌یه‌ كه‌ له‌گه‌ڵ شۆڕشه‌كانی خۆرهه‌ڵات سه‌ریهه‌ڵداوه‌ و پێناسه‌كانی بۆ ئازادیی و مافه‌كانی مرۆڤ به‌تایبه‌ت مافه‌كان ژنان گۆڕیوه‌.

فاكته‌رێكی به‌هێزیش هه‌یه‌ واده‌كات ئه‌و دیارده‌یه‌ له‌ خۆرئاواش له‌ناو ره‌وه‌ندی به‌تایبه‌ت كورددا بنبڕ نه‌بێت، ئه‌ویش ئه‌وه‌یه‌ ئه‌وانه‌ی ئه‌و تاوانه‌ ئه‌نجام ده‌ده‌ن له‌ده‌ست یاسای ئه‌و وڵاته‌ هه‌ڵدێن و ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ كوردستان، هه‌ڵبه‌ته‌ ئه‌و وڵاتانه‌ ده‌توانن به‌پێی یاساكانی مافی مرۆڤ و به‌تایبه‌ت به‌ یاریده‌ی پۆلیسی ئینته‌رپۆله‌وه‌ دوایان بكه‌ون و له‌ وڵاته‌كه‌ی خۆشیان ده‌ستگیریان بكه‌ن، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ زۆربه‌ی ئه‌وانه‌ له‌ خۆرئاوا ناو و زانیارییه‌ كه‌سییه‌كانی خۆیان گۆڕیوه‌ و ئه‌وه‌ش واده‌كات نه‌دۆزرێنه‌وه‌، خۆشمان ده‌زانین له‌ كوردستانیشدا یاسا سه‌روه‌ر نییه‌ بۆ ئه‌وه‌ی لێپێچێنه‌وه‌یان له‌گه‌ڵ بكرێ و سزا بدرێن. هۆی ده‌ره‌كی په‌ره‌سه‌ندنی ئه‌و دیارده‌ ناشرینه‌ چه‌قبه‌ستوویی عه‌قڵه‌كان و رووكردن له‌ رێبازی ئیسلامی سیاسییه‌ كه‌ توندڕه‌وانه‌ هه‌موو ماف و ئازادییه‌كانی ژن زه‌وت ده‌كات.

ستیڤان: خێزانی كورد له‌ ئه‌وروپا چه‌ندین گیروگرفتی هه‌یه‌، گرنگترینیان سه‌پاندنی كولتووری خێڵ و ئاینییه‌ به‌سه‌ر نه‌وه‌كانیاندا. بۆچی تاكی كورد ناتوانێت له‌گه‌ڵ كولتووری ئه‌وروپا ئینسجام بكات؟. پێتوایه‌ هۆكاری پابه‌ندیی خێزانی كورد له‌ ئه‌وروپا به‌ نه‌ریتی خێڵه‌وه‌ بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟.

ڤینۆس فایه‌ق: ئه‌زانی ئه‌مه‌ سه‌د له‌ سه‌د وانییه‌، زۆر كه‌سی تریش هه‌ن له‌ خێزانێكه‌وه‌ هاتوون له‌ سایه‌ی سیستمێكی خێڵه‌كیدا په‌روه‌رده‌ بووه‌، به‌ڵام وه‌كوو مێنتاڵیتی توانای قبووڵكردنی كه‌ش و هه‌وای كۆمه‌ڵایه‌تی خۆرئاوا و به‌ها و نۆرمه‌ خۆرئاواییه‌كانی هه‌بووه‌، هه‌ندێ تاوان هه‌ن له‌ناو هه‌ندێ خێزاندا روویداوه‌ ئه‌سڵه‌ن عه‌شایه‌ر نه‌بوون. ئه‌مه‌ په‌یوه‌ندیی به‌ دنیابینی و ئاسۆی بیركردنه‌وه‌ و قووڵبوونه‌وه‌ له‌ چه‌مكی ئازادیی و مافه‌كانی مرۆڤه‌وه‌ هه‌یه‌.

زۆر كه‌س هه‌ن چوونه‌ته‌ ئه‌وروپا له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی كاتێكی لانیكه‌م كه‌میش به‌ خوێندنه‌وه‌ی كتێبێكه‌وه‌ به‌رنه‌ سه‌ر، سه‌یری به‌رنامه‌یه‌كی مه‌عریفی ئه‌و وڵاته‌ بكه‌ن و زمانه‌كه‌ فێربن و تێكه‌ڵاوی كولتووره‌كه‌ بن، یان خه‌ریكی ئیشی ره‌شن و دابڕاون له‌ هه‌موو كه‌شوهه‌وای ئه‌و وڵاته‌ یان ئه‌وه‌تا ئاماده‌نین نۆرم و به‌هاكانی ئه‌و وڵاته‌ قبووڵ بكه‌ن و له‌به‌رده‌م جیاوازییه‌كاندا كه‌لله‌ڕه‌قی ده‌نوێنن و ره‌تی ده‌كه‌نه‌وه‌، له‌و به‌ینه‌شدا سه‌ر له‌ منداڵه‌كانیان ده‌شێوێنن و دواجار كار ده‌گاته‌ سه‌ر كوشتن كه‌ جگه‌ له‌وه‌ی تاوانێكی دڕنده‌ییه‌ هیچی پێناسه‌یه‌كی تر هه‌ڵناگرێ.

ستیڤان: توندوتیژیی دژی ژن له‌ ئه‌وروپا ته‌نیا له‌لایه‌ن كورده‌وه‌ ئه‌نجام نادرێت، به‌ڵكو له‌لایه‌ن ئه‌وروپییه‌كانه‌وه‌ هه‌مان توندتیژیی بوونی هه‌یه‌. جیاوازیی چییه‌ له‌ نێوان توندوتیژیی دژی ژنان له‌لایه‌ن پیاوی كورد و پیاوی ئه‌وروپی؟.

ڤینۆس فایه‌ق: توندوتیژیی خێزانی، به‌تایبه‌ت توندوتیژیی به‌رانبه‌ر به‌ ژن كێشه‌یه‌كی جیهانییه‌، له‌ هه‌موو جێگایه‌كدا هه‌یه‌، به‌پێی كولتوور و ئاستی هۆشیاریی كۆمه‌ڵگا و سه‌روه‌ریی یاسا ده‌توانین ده‌ست بخه‌ینه‌ سه‌ر جیاوازییه‌كان. له‌ خۆرهه‌ڵات، مافه‌كانی خوێندن، ئیشكردن، به‌شداریی سیاسیی، به‌شداریی بڕیار، سه‌ربه‌خۆیی ئابووری و پێكهێنانی ژیانی هاوسه‌ریی به‌ ئازادیی، به‌ گشتیی ئه‌مانه‌ هۆكاره‌كانی پیاده‌كردنی توندوتیژیی پیاوه‌ له‌ دژی ژن له‌ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌كوو كۆمه‌ڵگای كوردستاندا، به‌ڵام هه‌مان ئه‌و توندوتیژییه‌ كه‌ له‌ وڵاته‌ ئه‌وروپییه‌كان هه‌یه‌ هۆكاری تری هه‌یه‌، چوونكه‌ ئازادییه‌كان به‌ یاسایه‌كی رێز لێگیراو رێكخراون كێشه‌كانیش به‌ جۆرێكی ترن، توندوتیژییه‌كه‌ زیاتر له‌ جۆرێك له‌ ململانێدا خۆی ده‌بینێته‌وه‌، وه‌كوو كێبڕكێی ئیش، كێبڕكێیه‌كی ژیانی.

له‌ ئه‌وروپا روونادات باوكێك كچه‌كه‌ی سه‌ربڕێ له‌به‌ر ئه‌وه‌ی كه‌سێك خۆشی بووێت و داوا بكات شووی پێبكات، یان برایه‌ك فیشه‌ك نانێ به‌ خوشكه‌كه‌یه‌وه‌، چوونكه‌ په‌یوه‌ندییه‌كی سۆزداریی له‌گه‌ڵ كوڕێكدا هه‌یه‌ و سكی لێی پڕ بووه‌، ئه‌و پیاوانه‌ی توندوتیژیی به‌رانبه‌ر به‌ ژن پیاده‌ ده‌كه‌ن یان گرێیه‌كی ده‌روونی ئاڵۆزیان هه‌یه‌، یان ژنه‌كه‌ ئه‌وروپییه‌ و هاوسه‌ری پیاوێكی خۆرهه‌ڵاتی دواكه‌وتووه‌ و توندوتیژیی به‌رانبه‌ر پیاده‌ ده‌كات.

به‌گشتیی ئه‌و كێشه‌ كۆمه‌ڵایه‌تیانه‌ی له‌ خۆرهه‌ڵات هه‌یه‌ له‌ خۆرئاوا نییه‌، ئه‌گه‌رچی ئه‌وه‌ش مانای ئه‌وه‌ نییه‌ خۆرئاوا بۆ ژن به‌هه‌شته‌، به‌ڵكوو، له‌ سه‌رتاسه‌ری جیهاندا و ته‌نانه‌ت له‌ ئه‌وروپا كێشه‌ی بانده‌كانی له‌شفرۆشی و به‌زۆر ئیشپێكردنی ژن زۆره‌، جگه‌ له‌ كێشه‌ی بازرگانیكردن به‌ مرۆڤه‌وه‌، هه‌روه‌ها به‌كارهێنان و بازرگانیكردن به‌ مادده‌ هۆشبه‌ره‌كانه‌وه‌ و به‌كارهێنانی ژن بۆ گواستنه‌وه‌ی ئه‌و ماددانه‌ و به‌كارهێنانی ژن له‌ ئه‌نجامدانی تاوانه‌كاندا. له‌ ئه‌وروپا زۆرجار رووده‌دات پیاو ناشرین مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ ژنه‌كه‌ی و منداڵه‌كانیشی ده‌كات، هه‌روه‌ها كێشه‌ی هه‌راسانكردن و ئیستیغلالكردنی ژنان له‌ زۆر بواری ئیشدا و هه‌روه‌ها ئه‌و ژنانه‌ی ئه‌ركی ماڵیش و پاره‌ په‌یداكردنیان به‌سه‌ر شانه‌وه‌یه‌ رووده‌دا له‌گه‌ڵ مێرده‌كانیاندا رووبه‌ڕووی توندوتیژیی ده‌بنه‌وه‌. به‌ڵام جیاوازیی سه‌ره‌كی ئه‌وه‌یه‌ له‌ رۆژئاوا یاسا سه‌روه‌ره‌ و هه‌میشه‌ لایه‌نی قوربانییه‌كه‌ ده‌گرێ.

ستیڤان: ئایا هۆكاری فراوانبوونی دیارده‌ی له‌شفرۆشی له‌ كوردستان بۆچی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌؟.

ڤینۆس فایه‌ق: بڵاوبوونه‌وه‌ی دیارده‌ی له‌شفرۆشی هۆی زۆری هه‌یه‌، له‌وانه‌ هه‌ژاریی و ناجێگیریی بواری ئابووری كه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ ناجێگیریی بواری سیاسییه‌وه‌. غیابی رۆڵی ده‌وڵه‌ت یان نه‌بوونی سیستمی ده‌وڵه‌تی، ناجێگیریی باری ئه‌منی، گه‌نده‌ڵی و بڵاوبوونه‌وه‌ی دیارده‌ی سواڵكه‌ریی، ئیشكردنی منداڵان و ده‌رهێنانی منداڵ له‌ خوێندنگا. جگه‌ له‌ كرانه‌وه‌ی سنووره‌كان به‌بێ یاسای گونجاو و به‌بێ چاودێریی و كۆنترۆڵ. له‌ هه‌مووی گرنگتر كۆنترۆڵنه‌كردنی بواری گه‌شتوگوزار.

 

*نه‌زهه‌ت حالی: هیوادارین له‌ كابینه‌ی نوێدا به‌ر له‌ هه‌موو شتێك سلێمانی بگه‌ڕێته‌وه‌ ‌سه‌ر هه‌ولێر

*شێركۆ حه‌مه‌ئه‌مین: دوو ئیداره‌یی و دوو هه‌رێمی وه‌ك خۆی ماوه‌ و ئیداره‌ی سلێمانیش فاشیله‌

تا ئێستا له‌ رووی كردارییه‌وه‌ دوو ئیداره‌یی و دوو زۆنیی، له‌ كوردستان كۆتایی نه‌هاتووه‌، ئه‌و دابه‌شكردنه‌ جوگرافی و ئیدارییه‌ی له‌ كاتی رێككه‌وتنی واشنتۆنه‌وه‌ "1998"، هاته‌ ئارا، تا ئێستا درێژه‌ی هه‌یه‌. هه‌رچه‌نده‌ به‌ رووكه‌ش یه‌ك حكوومه‌تی هه‌رێم هه‌یه‌، به‌ڵام له‌ واقیعدا دوو ئیداره‌ هه‌رێم به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن، كه‌ ده‌كرێت بڵێین دیواری دێگه‌ڵه‌ ئه‌و خاڵه‌ سنوورییه‌یه‌ كه‌ ئه‌و دوو ئیداره‌یه‌ له‌ یه‌كتری جیا ده‌كاته‌وه‌. له‌م دواییانه‌ش و به‌ تایبه‌ت له‌ دوای هه‌ڵبژاردنی 21ی ئه‌یلوولی ساڵی رابردوو، روونتر له‌ چه‌ند ساڵی پێشوو ئاسه‌واری دوو ئیداره‌یی و ته‌نانه‌ت دوو گووتاریی له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌ركه‌وت، كه‌ ئه‌مه‌ سنووری تێپه‌ڕاند و بووه‌ گه‌مه‌یه‌كی ئاگرینی سامناك ته‌نانه‌ت له‌ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێم كه‌ تا ئه‌م ساته‌وه‌خته‌ش هیچ هێزێكی سیاسیی بوێریی ئه‌وه‌ی نه‌بوو ئه‌و شه‌ڕه‌ بباته‌ ناوچه‌ كوردستانییه‌ داگیركراوه‌كان.

نه‌زهه‌ت حالی، ئه‌ندامی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ركردایه‌تی پارتی، باس له‌وه‌ ده‌كات، یه‌كه‌م هه‌نگاوی گه‌ڕانه‌وه‌ی كه‌ركووك بۆ سه‌ر هه‌رێم، له‌ هه‌نگاوی گه‌ڕانه‌وه‌ی سلێمانی بۆ سه‌ر هه‌رێم ده‌ستپێده‌كات، چوونكه‌ به‌ بڕوای ئه‌و هێشتا سلێمانی نه‌ك نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ بۆ سه‌ر هه‌رێم، به‌ڵكو هێشتا زۆن و ئیداره‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆیه‌ كه‌ درێژكراوه‌ی سه‌رده‌می شه‌ڕی ناوخۆیه‌ له‌ ناوه‌ڕاست و كۆتایی نه‌وه‌ده‌كانی سه‌ده‌ی رابردوو.

نه‌زهه‌ت حالی، پێیوایه‌ هێشتا ناو ماڵی كوردیی یه‌كگرتوو نییه‌ و له‌ناوخۆدا سیاسه‌تێكی كوردستانی یه‌كگرتوو پیاده‌ نه‌كراوه‌ و ده‌ڵێت "گرنگترین و هه‌ستیارترین پرس بۆ ئێمه‌ی گه‌لی كوردستان له‌ هه‌رێم به‌ر له‌ سه‌ربه‌خۆیی گه‌ڕانه‌وه‌ی ناوچه‌ كوردستانییه‌كانی ده‌ره‌وه‌ی هه‌رێمه‌، به‌ڵام گه‌ر ئێمه‌ ‏چاوه‌ڕوانی ئه‌و میكانیزمه‌ بێسه‌روبه‌ره‌ی تاكو ئێستا په‌یڕه‌و كراوه‌ ‌بین گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌و ناوچانه‌ ‌ئه‌سته‌م ده‌بێت، چوونكه‌ ‌له‌نێو خودی هه‌رێم سیاسه‌تێكی یه‌كگرتوو ‏په‌یڕه‌و نه‌كراوه‌ ‌كه‌ هه‌موو هێزی نیشتمانی هه‌رێم له‌ رووی سیاسیی و دیپلۆماسی. . . و ته‌نانه‌ت هاندانی جه‌ماوه‌ریش وه‌كو پێویست له‌و بواره‌دا به‌كاربهێندرێت، ره‌نگه‌ ‏گرنگترین هۆكاریش هه‌بوونی دوو ئیداره‌یی و نه‌بوونی سیاسه‌تێكی یه‌كگرتوو بێت له‌هه‌رێم به‌رانبه‌ر به‌و پرسه‌ ‌هه‌ستیاره‌ كه‌ ‌پێویسته‌ ‌له‌لایه‌ن سه‌ركردایه‌تی سیاسیی و ‏حكوومه‌تی هه‌رێم دابڕێژرێت و په‌یره‌و بكرێت و هه‌موو لایه‌نه‌كان پێوه‌ی پابه‌ند بن".

ئه‌و ئه‌ندامه‌ی سه‌ركردایه‌تی پارتی، پێیوایه‌ ئه‌ركی كابینه‌ی داهاتووه‌، كار بكات بۆ نه‌هێشتنی ئه‌و دوو ئیداره‌ییه‌ زه‌قه‌ی كه‌ ئێستا هه‌یه‌ و ده‌ڵێت "راسته‌ زۆر كێشه‌ی ئیداریمان هه‌ن و جێگای ره‌خنه‌ن له‌ هه‌رێم كه‌ ‌پێویسته‌ چاره‌سه‌ر بكرێن، به‌ڵام ده‌بێ ره‌چاوی به‌رژه‌وه‌ندییه‌ باڵاكانی نیشتمان بكه‌ین، چوونكه‌ ‏زۆر له‌ نه‌یارانی ده‌ره‌كی هه‌موو هه‌وڵی خۆیان ده‌ده‌ن بۆ پارچه‌ پارچه‌بوونمان و به‌رده‌وامیدان به‌ دوو ئیداره‌یی و ته‌نانه‌ت حه‌ز به‌ بوونی چه‌ند ئیداره‌یش ده‌كه‌ن. ‏ هیوادارین له‌ كابینه‌ی نوێدا به‌ر له‌ هه‌موو شتێك سلێمانی بگه‌ڕێته‌وه‌ ‌سه‌ر هه‌ولێر، ئه‌وه‌ش ده‌بێت بزانین گه‌ڕانه‌وه‌ی سلێمانی بۆ سه‌ر هه‌ولێر به‌ واتای ملكه‌چبوونی هیچ لایه‌نێكی سیاسیی نییه‌ بۆ لایه‌نێكی سیاسیی تر، به‌ڵكو گه‌ڕانه‌وه‌ی بڕیاری سیاسییه‌ بۆ پایته‌ختی هه‌رێم كه‌ ‌له‌ هه‌موو وڵاتان بڕیاری سیاسیی له‌ پایته‌خته‌وه‌ ‏ده‌رده‌چێت كه‌ ‌حكوومه‌تی هه‌ڵبژێردراو دایده‌ڕێژێت و جێبه‌جێی ده‌كا".

شێركۆ حه‌مه‌ئه‌مین، په‌رله‌مانتاری گۆڕان له‌ په‌رله‌مانی گۆڕان، پێیوایه‌ رووداوه‌كانی ئه‌م دواییه‌ سه‌لمێنه‌ری ئه‌وه‌یه‌ دوو ئیداره‌یی زۆر به‌ روونی و زه‌قی ماوه‌ و ئیداره‌ی سلێمانیشی به‌ ئیداره‌یه‌كی فاشیل پێناسه‌ كرد. په‌رله‌مانتاره‌كه‌ی گۆڕان پێیوایه‌ "جووت ئیداره‌یی و جووت هه‌رێمی، وه‌ك خۆیه‌تی به‌ تایبه‌ت، له‌ بوونی دوو بانكی ناوه‌ندیی و دوو سیاسه‌تی دارایی نێوان هه‌ولێر و سلێمانیدا، ته‌نانه‌ت ماوه‌ی رابردوو، له‌ بارگرژیی نێوان پارتی و یه‌كێتی، براده‌رانی ئه‌ملا ناڕاسته‌وخۆ ئه‌م هه‌ڕه‌شه‌یه‌یان به‌ گوێی هاوپه‌یمانه‌ ستراتیژییه‌كه‌ی ئه‌ولادا چرپاند. ئه‌وه‌ی ئه‌و راستییه‌ تۆخ ده‌كاته‌وه‌، قه‌یرانه‌كانی سووته‌مه‌نی و كاره‌با و نه‌مانی پاره‌ی بانكه‌كانی پارێزگای سلێمانییه‌، تێكڕای ئه‌و به‌ڕێوه‌به‌ر و به‌رپرسانه‌ی بینیمانن، باسی جیاوازیی نیوان هه‌ولێر و سلێمانی ده‌كه‌ن و ئۆباڵه‌كه‌ ده‌خه‌نه‌ ئه‌ستۆی به‌رپرسانی هه‌ولێر و خۆیان بێ به‌ری ده‌كه‌ن".

ئه‌و په‌رله‌مانتاره‌ی گۆڕان، نه‌مانی پاره‌ و قه‌یرانی سووته‌مه‌نی و ئاسایش له‌ سلێمانی، به‌ شكستی ئیداره‌ی سلێمانی لێكده‌داته‌وه‌ و به‌ دووری ده‌زانێت په‌یوه‌ندیی به‌ هه‌ولێره‌وه‌ بێت. وتیشی "په‌یوه‌ست، به‌ نه‌مانی پاره‌، له‌ بانكه‌كانی سلێمانیدا، هه‌ر زوو وته‌بێژی حكوومه‌تی كاربه‌ڕێكه‌ر، وه‌ڵامی دایه‌وه‌ و به‌ موزایده‌ی سیاسیی وه‌سفی كرد و وتی حكوومه‌ت بری ٥٠٠ ملیۆن دۆلاری، له‌ پاره‌ی نه‌وت بۆ سلێمانی ناردووه‌، خوا هه‌ڵناگرێ وه‌زیری دارایی حكوومه‌تی كاربه‌ڕێكه‌ریش، كه‌ یه‌كێتییه‌، سه‌لماندی و ته‌نانه‌ت وتی ٥٠٠ ملێۆن زیاتریشه‌. دوای ئه‌مانه‌ چی: ئه‌گه‌ر وایه‌ و سه‌رۆكی حكوومه‌تی كاربه‌ڕێكه‌ر و هه‌ولێر، ئه‌وه‌نده‌ غه‌در، له‌ سلێمانی ده‌كه‌ن، ئه‌ی كه‌واته‌ به‌ چ پێوانه‌یه‌ك سوورن، له‌سه‌ر وه‌رگرتنه‌وه‌ی پۆستی جێگری سه‌رۆكی حكوومه‌ت و شه‌راكه‌تی هاوپه‌یمانه‌ جیاوازیكه‌ره‌كه‌تان. ئه‌م قسه‌یه‌م به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك به‌رگریی نییه‌ له‌ حكوومه‌تی كار به‌ڕێكه‌ر".

شێركۆ حه‌مه‌ئه‌مین، په‌رله‌مانتاری گۆڕان، پێیوایه‌ "خستنه‌ ئه‌ستۆی هه‌موو به‌رپرسیارێتی بۆ ئه‌ستۆی هه‌ولێر ئه‌ستۆپاكی ناداته‌ به‌رپرسانی هه‌رێمه‌كه‌ی ئه‌ملا و به‌ڵگه‌ی شكستی حوكمڕانییه‌. ئه‌گه‌ر، له‌ هه‌ولێر پاره‌ی نه‌وت هه‌یه‌ و بۆ ئه‌و حاڵه‌تانه‌ سوودی لێ وه‌رده‌گرن، ئه‌ی پاره‌ی نه‌وتی سلێمانی و گه‌رمیان و ژێر زه‌مینه‌ سیخناخ، له‌ دۆلاره‌كان، له‌ كوێن!؟ چاره‌ ئه‌وه‌یه‌، به‌ زوویی كابینه‌ی نوێ پێكبهێنرێت و جێتر پارتی و یه‌كێتی دۆخه‌كه‌، دوا نه‌خه‌ن و ئه‌و جوڵه‌یه‌ی په‌رله‌مانتاران خێراتر و به‌رجه‌سته‌تر بكرێت و كات زیاتر به‌فیڕۆ نه‌درێت و له‌ یه‌كه‌م دانیشتنه‌وه‌ی په‌رله‌ماندا پشوو هه‌ڵبگیرێت و كاری جیددی بكرێت، ئێمه‌، وه‌ك فراكسیۆنی گۆڕان بۆ ئه‌و كاره‌ ئاماده‌ین و ناكرێت له‌وه‌ زیاتر باجی هه‌ڵه‌ی سیاسییه‌كان بده‌ین".

د. ئاراس عوسمان، مامۆستای زانكۆ و پسپۆری زانسته‌ سیاسییه‌كان، پێیوایه‌، دوو ئیداره‌یی دیارده‌یه‌كی ئه‌وه‌نده‌ زه‌قه‌، هیچ كه‌س و لایه‌نێك بوێریی ئه‌وه‌ی نییه‌ نكۆڵی لێ بكات. به‌ بڕوای ئه‌و مامۆستایه‌ی زانكۆش ئه‌گه‌ر ئه‌م ره‌وشه‌ به‌رده‌وام بێت و كیانی كوردیی به‌م ده‌بڵ گووتارییه‌وه‌ بمێنێته‌وه‌ ئه‌وه‌ دۆزی نه‌ته‌وه‌یی كورد پاشه‌كشه‌ی گه‌وره‌ ده‌كات له‌ عێراقدا. وتیشی "ئه‌گه‌ر له‌ سه‌ره‌تای پرۆسه‌ی ئازادیی عێراق، له‌سه‌ر ئاستی عێراق، كورد یه‌ك گووتاری یه‌كگرتووی هه‌بووبێت، دوای هاتنی سوپای دیجله‌ و هه‌ڵوه‌شانه‌وه‌ی لیستی كوردیی له‌ كه‌ركووك هیچ ئومێدێك نه‌ماوه‌ و هه‌موو چراكان كوژاونه‌ته‌وه‌".

ئه‌و مامۆستایه‌ی زانكۆ، وتیشی "پارتی و یه‌كێتی، ته‌نیا پینه‌په‌ڕۆی دۆخه‌كه‌ ده‌كه‌ن، ئه‌مه‌ش تا سه‌ر ناخوات، ئه‌و دۆخه‌ی له‌ سلێمانی روو ده‌دات به‌رهه‌می دوو ئیداره‌ییه‌، ئه‌گه‌رنا چۆن له‌ هه‌ولێر مووچه‌ی فه‌رمانبه‌ران دابه‌ش ده‌كرێت و له‌ سلێمانی نا؟. هه‌رچه‌نده‌ به‌ كه‌س ناشاردرێته‌وه‌ ئیداره‌ی سلێمانی ئه‌وه‌نده‌ فاشیله‌ له‌ مێژوودا وێنه‌ی نه‌بینراوه‌، به‌ڵام ئه‌مه‌ مانای ئه‌وه‌ نییه‌ پارتی له‌ولاوه‌ هه‌ر خۆی ئیداره‌ی زۆنی زه‌رد بدات".

*گۆڕان و یه‌كێتی به‌هۆی ململانێ له‌سه‌ر جێگری نێچیرڤان بارزانی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێ دواده‌خه‌ن

*پێشنیاری دوو جێگر یان زیاتر بۆ سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران رێگه‌ چاره‌یه‌كی ناچارییه‌

له‌ ماوه‌ی 22 ساڵی رابردوو و له‌ میانی پێكهێنانی حه‌وت كابینه‌ی پێشووتری حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، پێكهێنانی هیچ كابینه‌یه‌كی حكوومه‌ت هێنده‌ی ئه‌م كابینه‌ پڕ زه‌حمه‌ت و پرۆسه‌یه‌كی تاقه‌تپڕوكێن نه‌بووه‌. به‌شی زۆری ئه‌مه‌ش ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ تێكچوونی نه‌خشه‌ی سیاسیی له‌ هه‌رێم و جێگۆڕكێی هێزه‌كان له‌ میانی پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی 21ی ئه‌یلوولی ساڵی رابردوو. باڵانسی هێز و گۆڕانی ریزبه‌ندیی حزبه‌ سیاسییه‌كان دۆخێكی هێناوه‌ته‌ ئاراوه‌ كه‌ پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تێكی كردۆته‌، كرده‌یه‌كی قورس و پڕ سه‌رئێشه‌ له‌ دانوستانی هه‌مه‌لایه‌نه‌ی سیاسیی نێوان كۆی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی سه‌ر گۆڕه‌پانی ئه‌مڕۆی كوردستاندا.

حاڵی حازر پرسی دواكه‌وتنی كابینه‌ی هه‌شته‌م نه‌ك بووه‌ته‌ گرێكوێره‌یه‌كی سیاسیی، به‌ڵكو بووه‌ته‌ بابه‌تێكی گرنگ و گه‌رمی میدیایی. ئاخۆ بۆچی هێزه‌ سیاسییه‌كان ناتوانن له‌ یه‌كتر نزیك بنه‌وه‌ بۆ پێكهێنانی حكوومه‌ت؟ چی ئه‌م كابینه‌ له‌ كابینه‌كانی پێشووتر جیا ده‌كاته‌وه‌ كه‌ وا پێكهێنانی بۆته‌ كرده‌یه‌كی ئه‌سته‌م؟. ئایا چه‌ند كاتی تر پێویسته‌ له‌ چاوه‌ڕوانی پێكهێنانی ئه‌م كابینه‌یه‌دا؟ ئایا ئه‌گه‌ر زیاتر له‌مه‌ پێكهێنانی حكوومه‌ت دوا بكه‌وێت، چی كاریگه‌رییه‌كی نه‌رێنی ده‌بێت بۆ سه‌ر جووڵه‌ی سیاسیی و ئابووری و كۆمه‌ڵایه‌تی؟. هه‌موو ئه‌م پرسیارانه‌، كۆمه‌ڵێك پرسینی زۆر لۆجیكی و ره‌وان كه‌ له‌ سه‌روبه‌ندی گفتوگۆی درێژماوه‌ی لایه‌نه‌كان به‌ مه‌به‌ستی پێكهێنانی حكوومه‌ت هاتوونه‌ته‌ ئاراوه‌. به‌ڵام پرسیاری جیددی ئه‌وه‌یه‌ رێگره‌ هه‌ره‌ گرنگه‌كه‌ چییه‌؟.

وه‌ڵامی پڕاوپڕی ئه‌و پرسیاره‌ی لای سه‌ره‌وه‌ ئه‌وه‌یه‌، كۆی حزبه‌ براوه‌كانی هه‌ڵبژاردنی 21ی ئه‌یلوولی 2013 له‌ هه‌وڵێكی چڕ و پڕدان، به‌ مه‌به‌ستی به‌ده‌ستهێنانی پشكی زیاتر له‌ ده‌سه‌ڵات و كابینه‌ چاوه‌ڕوانكراوه‌كه‌دا. به‌ مانایه‌كی تر هه‌ر یه‌كه‌ له‌ روانگه‌ و میتۆدێكه‌وه‌ ده‌یه‌وێت به‌رانبه‌ره‌كه‌ی قه‌ناعه‌ت پێ بكات، تاكو بتوانێت زۆرترین ده‌ستكه‌وتی هه‌بێت له‌ پۆسته‌كانی حكوومه‌ت و گوڵه‌وه‌چنێی زۆرترین سه‌ركه‌وتنی سیاسیی و ئابووری بكات. به‌ڵام ئه‌وه‌ی له‌م نێوه‌نده‌دا له‌به‌رچاو نه‌گیراوه‌، ژیانی هاووڵاتیان و پرسی نه‌ته‌وه‌یی كورده‌ كه‌ ئه‌و دوو بواره‌ به‌ رۆژێك زیاتر دواكه‌وتنی پێكهێنانی حكوومه‌ت، زۆرتر زیانمه‌ند ده‌بن و له‌ كۆتاییدا ده‌بنه‌ كێشه‌یه‌كی تر له‌سه‌ر كێشه‌ كه‌ڵه‌كه‌بووه‌كانی پێشتر كه‌ هێشتا به‌ چاره‌سه‌رنه‌كراویی ماونه‌ته‌وه‌.

له‌ هه‌ڵبژاردنی 21ی ئه‌یلوولی 2013، پارتی براوه‌ی یه‌كه‌می هه‌ڵبژاردنه‌كه‌ بوو، به‌ دوایدا گۆڕان پله‌ی دووه‌م و یه‌كێتی پله‌ی سێیه‌می به‌ده‌ستهێنا، هه‌رچی هه‌ردوو حزبه‌ ئیسلامییه‌كه‌شه‌ له‌ پله‌ی چواره‌م و پێنجه‌مدا مانه‌وه‌. كه‌ ئه‌وه‌ش ئاماژه‌یه‌كی دڵخۆشكه‌ره‌ چوونكه‌ به‌سێ حزبی عه‌لمانی "پارتی و یه‌كێتی و گۆڕان" توانیان 80 كورسی په‌رله‌مان ببه‌نه‌وه‌، له‌ به‌رانبه‌ر 17 كورسی لایه‌نه‌ ئیسلامییه‌كان. خۆ ئه‌گه‌ر له‌ باسه‌كه‌ دوور نه‌كه‌وینه‌وه‌ و بگه‌ڕێینه‌وه‌ سه‌ر كاكڵه‌ی مه‌به‌ست و سه‌یری چه‌ند خولی پرۆسه‌ی دانوستانی شاندی دانوستانكاری پارتی بكه‌ین، نه‌یانتوانی هیچ سیاغه‌یه‌ك بدۆزنه‌وه‌ كه‌ هه‌موو لایه‌نه‌كان رازی بكات، به‌ تایبه‌ت پارتی كه‌وتبووه‌ نێوان به‌رداشی یه‌كێتی و گۆڕانه‌وه‌، چوونكه‌ نه‌یده‌توانی ده‌ستبه‌رداری هیچكامیان بێت، به‌وه‌ی له‌گه‌ڵ یه‌كێكیان رێككه‌وتنی ستراتیجی هه‌بوو، له‌گه‌ڵ دووه‌میشیان رێكه‌وتنێكی نوێ كه‌ په‌یماننامه‌ی شه‌ره‌فی پیرمامی تێدا به‌رهه‌م هاتبوو. به‌ گشتیی تا ئه‌م چركه‌ساته‌ش هێشتا پارتی له‌ نێوان دووڕیانی یه‌كێتی و گۆڕان ماوه‌ته‌وه‌، كه‌ نازانێ به‌ خواستی كامیان مامه‌ڵه‌ بكات.

هه‌ردوو لایه‌نی "یه‌كێتی و گۆڕان" ته‌ماعیان له‌ پۆستی جێگری سه‌رۆكی حكوومه‌تدا هه‌یه‌. یه‌كێتی له‌لایه‌ك ئه‌وه‌ به‌ بیر پارتی ده‌هێنێته‌وه‌ كه‌ خاوه‌نی رێككه‌وتنی ستراتیجییه‌ له‌گه‌ڵیدا و وه‌ك دۆستێكی هه‌میشه‌یی خۆی سه‌یری ده‌كات، له‌لاكه‌ی تر پارتی به‌ قه‌رزاری خۆی ده‌زانێت به‌هۆی ده‌نگدانیان به‌ درێژكردنه‌وه‌ی ماوه‌ی ولایه‌تی سه‌رۆكی هه‌رێم كه‌ ئۆپۆزیسیۆن ناویناوه‌ كوده‌تای 30ی حوزه‌یران. له‌ به‌ره‌ی دووه‌مه‌وه‌ گۆڕان هه‌یه‌، كه‌ ئاماده‌یه‌ له‌گه‌ڵ پارتی هاوپه‌یمانێتی بكات به‌ مه‌به‌ستی پێكهێنانی حكوومه‌ت و به‌گه‌ڕخستنی ئیراده‌یه‌كی نوێ بۆ چاكسازیكردن له‌ دۆخی ئێستای هه‌رێمدا. گۆڕان ئه‌وه‌ به‌ بیر پارتی ده‌هێنێته‌وه‌ ناكرێت ئه‌وه‌ له‌به‌رچاو نه‌گیرێت به‌پێی ئیستحقاقی هه‌ڵبژاردن هێزی دووه‌مه‌ و به‌ پێی یاسا پۆستی جێگری سه‌رۆكی حكوومه‌ت مافێكی ره‌وای خۆیه‌تی.

له‌ به‌ره‌ی پارتییه‌وه‌، ئه‌وه‌ بڕاوه‌ته‌وه‌ نێچیرڤان بارزانی كاندیدی پارتییه‌ بۆ سه‌رۆكایه‌تی كابینه‌ی هه‌شته‌م، به‌ڵام له‌ ئێستادا شه‌ڕ له‌سه‌ر پۆستی جێگره‌كه‌یه‌تی، كه‌ ده‌بینین هه‌ر دوو لایه‌نی "گۆڕان و یه‌كێتی" شه‌ڕی له‌سه‌ر ده‌كه‌ن. به‌ دیوێكی تردا گۆڕان و یه‌كێتی چه‌ند مانگه‌ به‌هۆی ململانێكردن له‌سه‌ر جێگری نێچیرڤان بارزانی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێ دواده‌خه‌ن و هه‌وڵه‌كانی به‌یه‌ك گه‌یشتنی هێزه‌كان له‌ خاڵێكی هاوبه‌شدا په‌ك ده‌خه‌ن. بارودۆخه‌كه‌ گه‌یشتۆته‌ رادده‌یه‌ك یه‌كێتی هه‌ڕه‌شه‌ له‌ پارتی ده‌كات، هه‌ر كابینه‌یه‌ك بێ ئه‌وه‌ی خواستی ئه‌و حزبه‌ی تێدا بهێنرێته‌ دی، له‌م دیو دێگه‌ڵه‌وه‌ هیچ ده‌سه‌ڵاتێكی نابێت، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ گۆڕان هه‌ڕه‌شه‌ی ئه‌وه‌ ده‌كات، ئه‌گه‌ر به‌پێی ئییستحقاقی هه‌ڵبژاردن مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵ نه‌كرێت، كاردانه‌وه‌ی ده‌بێت و ره‌نگه‌ له‌م بواره‌شدا ده‌ست بباته‌وه‌ بۆ ورووژاندنی شه‌قام و جۆشدانی ده‌نگی ناڕه‌زایه‌تی.

ئه‌وه‌ی له‌ دیمه‌نه‌كه‌دا ده‌بینرێت، كه‌ زۆر جار باس له‌ پێشنیاری دوو جێگر یان زیاتر ده‌كرێت بۆ سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران، رێگه‌چاره‌یه‌كی ناچارییه‌ بۆ ده‌ربازبوون له‌و قه‌یرانه‌ی ئێستا به‌هۆی شه‌ڕی یه‌كێتی و گۆڕانه‌وه‌ له‌سه‌ر پۆستی جێگری سه‌رۆكی حكوومه‌ت هاتۆته‌ ئاراوه‌. هێشتا ده‌رنه‌كه‌وتووه‌ ئایا هێزه‌كان له‌سه‌ر پێشنیاری دوو جێگر یان زیاتر بۆ سه‌رۆكی حكوومه‌ت رێكده‌كه‌ون یان نا، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بارودۆخه‌كه‌ به‌مشێوه‌یه‌ بن و گۆڕان و یه‌كێتی سووربن له‌سه‌ر داواكانیان، بێگوومان ئه‌و پێشنیاره‌ ده‌بێته‌ بژارده‌یه‌كی دیفاكتۆ، یان دیفاكتۆیه‌ك كه‌ ره‌نگه‌ له‌ داهاتوودا شوێنه‌واری نێگه‌تیڤی له‌سه‌ر پرۆسه‌ی حكومداریی له‌ هه‌رێمی كوردستان ده‌ربكه‌وێت، چوونكه‌ ناكرێت دیموكراسی و پرۆسه‌ی ده‌وڵه‌تداریی له‌كه‌دار بكرێت به‌ خاتری دڵڕاگرتنی هێزێك یان چه‌ند هێزێك كه‌ نه‌یانتوانیوه‌ به‌ رێگای سندووقی ده‌نگدان ئه‌و به‌شه‌ بۆ خۆیان مسۆگه‌ر بكه‌ن.

له‌وانه‌یه‌ چوونی شاندی پارتی و یه‌كێتی، به‌شی زۆری په‌یوه‌ندیی به‌ پرسی پێكهێنانی حكوومه‌ته‌وه‌ بێت، چوونكه‌ وا دیاره‌ هێزه‌ كوردستانییه‌كان، له‌ ئاستی ناوخۆ نه‌گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌نجامێكی دڵخۆشكه‌ر، بۆیه‌ له‌م نێوه‌نده‌دا ته‌ره‌فی سێیه‌م، كه‌ هێزێكی هه‌رێمییه‌ هاتۆته‌ سه‌ر خه‌ت، له‌وه‌شدا كاره‌ساتێكی گه‌وره‌ خۆی نمایش ده‌كات، به‌وه‌ی چۆن ده‌بێت پرسێكی ناوخۆیی كوردستان، له‌سه‌ر مێزی گفتوگۆی ده‌وڵه‌تێكی هه‌رێمی بگاته‌ چاره‌سه‌ر؟. به‌هه‌مه‌حاڵ تائێستا یه‌كێتی و گۆڕان هه‌ریه‌كه‌یان به‌ پاساوێكی تایبه‌تی سوورن له‌سه‌ر وه‌رگرتنی پۆستی جێگر سه‌رۆكی حكوومه‌ت، ئه‌وه‌ی له‌ گووتاری ئه‌م حزبانه‌دا له‌م ماوه‌ كورته‌دا ده‌ركه‌وت كه‌ هیچ پێگه‌ و بوونێكی نییه‌، ستراتیجی نه‌ته‌وه‌یی و دڵسۆزییه‌ بۆ وڵات، چوونكه‌ وڵاتپه‌روه‌ری راسته‌قینه‌ هه‌میشه‌ خاوه‌نی كانگای لێبووردنه‌ بۆ سوودی گشتیی و دواڕۆژێكی رووناك بۆ نه‌ته‌وه‌كه‌ی.

*له‌و كاته‌ی پارتی له‌ پرۆسه‌ی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ یه‌كێتی نائومێدبوو گۆڕان ده‌رگای خۆی كرده‌وه‌

*ئه‌وه‌ی قازانج له‌ چوار ساڵی ئارامی داهاتوو ده‌كات پارتی و گۆڕانه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م

نه‌وشیروان مسته‌فا به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك هه‌وڵی خۆ نزیككردنه‌وه‌ی زیاتر ده‌دات له‌ پارتی و ده‌یه‌وێت به‌ هه‌ر نرخێك بووه‌ به‌ پێی ئیستحقاقی هه‌ڵبژاردن مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ حزبه‌كه‌ی بكرێت له‌ كاتی پێكهێنانی كابینه‌ی هه‌شته‌می حكوومه‌تی هه‌رێمدا. نه‌وشیروان مسته‌فا له‌و كاته‌ی ماڵی یه‌كێتی دابه‌ش ببوو به‌سه‌ر كۆمه‌ڵێك بۆچوون و ئاڕاسته‌ی جیاواز، له‌ به‌رانبه‌ر پارتی و شێوازی به‌شدارییكردن و نه‌كردنی حكوومه‌ت، هه‌وڵیدا ئه‌و مه‌سجه‌ بگه‌یه‌نێته‌ پارتی، كه‌ ده‌توانێ شوێنگره‌وه‌ی یه‌كێتی بێت، یان لانیكه‌م بۆ قسه‌كردن له‌گه‌ڵ نوێنه‌ری راسته‌قینه‌ی زۆنی سه‌وزی پێشوو، ئه‌و تاكه‌ كه‌سه‌ كه‌ ده‌توانێت ئه‌و نوێنه‌رایه‌تییه‌ بگرێته‌ ئه‌ستۆی خۆی.

له‌و كاته‌ی پارتی له‌ پرۆسه‌ی گفتوگۆ له‌گه‌ڵ یه‌كێتی نائومێدبوو، گۆڕان ده‌رگای خۆی كرده‌وه‌. پارتی نائومێد بوو له‌ گه‌یشتن به‌ رێككه‌وتنێكی كۆنكرێتی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی، به‌و هۆیه‌ی سه‌ركردایه‌تی ئه‌و حزبه‌ گووتار و بڕیارێكی هاوبه‌ش و یه‌كگرتووی نه‌بوو، له‌م كاته‌دا نه‌وشیروان په‌یامی ئه‌وه‌ی گه‌یانده‌ پارتی كه‌ هێزێكی گه‌وره‌ی خاوه‌ن یه‌ك گووتاری هاوبه‌ش كه‌ ناوی گۆڕانه‌ پێشوازیی له‌ هاوپه‌یمانێتی پارتی ده‌كات.

بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان، ده‌یه‌وێت به‌ دروشمی چوار ساڵی ئارامی به‌ ته‌واوه‌تی گه‌مه‌كه‌ به‌ به‌رژه‌وه‌ندیی خۆی و زیانی یه‌كێتی ته‌واو بكات. له‌ ماوه‌ی ئه‌و چوار ساڵ ئارامییه‌دا گۆڕان ده‌توانێ كه‌ڵك له‌ ئه‌زموونی به‌شداریی یان هاوبه‌شیی له‌ حكوومه‌تدا وه‌ربگرێت له‌ پێناوی به‌هێزكردنی پێگه‌ی سیاسیی و جه‌ماوه‌ریی خۆی. به‌ مانایه‌كی تر ئه‌وه‌ی قازانج له‌ چوار ساڵی ئارامی داهاتوو ده‌كات پارتی و گۆڕانه‌ به‌ پله‌ی یه‌كه‌م. ره‌نگبێ چیدی شڵه‌قانی شه‌قام و ورووژاندنی هێزی جه‌ماوه‌ریی نه‌توانێت ببێته‌ كۆڵه‌كه‌ی سه‌ره‌كیی به‌ره‌وپێشچوونی گۆڕان، بۆیه‌ له‌ ئێستادا ئه‌و بزووتنه‌وه‌یه‌ ده‌رگا له‌سه‌ر قۆناغێكی نوێ ده‌كاته‌وه‌، كه‌ قۆناغی ئارامیی و هاوبه‌شییه‌ له‌ ده‌سه‌ڵات.

له‌ ئێستادا گۆڕان گه‌مه‌یه‌كی به‌هێز ده‌كات بۆ ئه‌وه‌ی بتوانێت له‌م زۆرانبازییه‌ سیاسییه‌دا، یه‌كێتی ببه‌زێنێ به‌ تایبه‌ت ده‌یه‌وێ وه‌ك حزبی سێیه‌می كوردستان بیهێڵێته‌وه‌ و له‌ به‌رامبه‌ردا خۆی به‌ حزبی یه‌كه‌می سلێمانی و دووه‌می كوردستان له‌ ریزبه‌ندییه‌كه‌دا بمێنێته‌وه‌. له‌وانه‌شه‌ خرۆشانی خه‌ڵكی سه‌یدسادق دژی ئه‌وه‌ی شارۆچكه‌كه‌یان بخرێته‌ سه‌ر هه‌ڵه‌بجه‌، یه‌كێك له‌ هه‌وڵه‌ نزیكه‌كانی گۆڕان بێت، بۆ ئه‌وه‌ی یه‌كێتی به‌رته‌سك بكاته‌وه‌ و پارێزگای هه‌ڵه‌بجه‌ یان زۆر بچووك بێت یاخۆ له‌ بنه‌ماوه‌ بیرۆكه‌كه‌ هه‌ره‌س بهێنێت، به‌مه‌ش هه‌م پارێزگایه‌ك دروست نابێت كه‌ گره‌نتی سه‌ركه‌وتنی گۆڕانی تێدا مسۆگه‌ر نه‌كراوه‌، هه‌م هێزی گۆڕان دیسانه‌وه‌ له‌ سلێمانیدا چڕ ده‌بێته‌وه‌ و سه‌ركه‌وتنێكی گه‌وره‌ی به‌رچاوی بۆ تۆمار ده‌كات. له‌ هه‌موو حاڵه‌ته‌كاندا گۆڕان لێزانانه‌ چۆته‌ ناو پرۆسه‌ و گه‌مه‌یه‌كی سیاسیی كه‌ هه‌موو جۆگه‌له‌كان سه‌رئه‌نجام ده‌ڕژێنه‌ ئاوه‌ڕۆی ئه‌وه‌وه‌.

گۆڕان له‌ ئێستا ده‌یه‌وێ به‌ره‌و دوورگه‌ و قۆناغێكی نوێ بپه‌ڕێته‌وه‌، توانی سه‌ركه‌وتووانه‌ كۆنگره‌ی خۆی تێپه‌ڕێنێت. راسته‌ كۆنگره‌كه‌ تژ بوو له‌ كه‌موكوڕیی له‌ هه‌موو ره‌هه‌نده‌ جۆرا و جۆره‌كانه‌وه‌، به‌ڵام توانی ئه‌و ئه‌ركه‌ قورسه‌ له‌ كۆڵ خۆی بكاته‌وه‌، هاوكات حزبه‌كه‌ ئاماده‌ بكات بۆ ته‌حه‌دیات و رووبه‌ڕوونه‌وه‌ قورسه‌كانی ئاینده‌ و ململانێ سیاسییه‌ قورسه‌كانی له‌ ماوه‌ی چوار ساڵی داهاتوو دێنه‌ ئاراوه‌. ئه‌مه‌ش به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ی یه‌كێتییه‌وه‌ كه‌ هیچ ئاماده‌كارییه‌كی نه‌كردووه‌ بۆ ئاینده‌، ره‌نگه‌ له‌ كۆنگره‌ی چواره‌مدا كۆمه‌ڵێك بابه‌ت له‌ ناو یه‌كێتی بێنه‌ به‌ر باس و هه‌نگاوی گه‌وره‌یان بۆ بهاوێژرێت، به‌ڵام ئه‌و ئاماژانه‌ی له‌ ئێستاوه‌ ده‌یبینین زۆر جێگه‌ی دڵخۆشیی نین و ره‌نگه‌ نه‌توانن به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك قه‌ره‌بووی ئه‌و شكسته‌ بكه‌نه‌وه‌ ئه‌و حزبه‌ له‌ پرۆسه‌ی هه‌ڵبژاردنی ئه‌یلوولی 2013 به‌سه‌ریدا هات، یان لانیكه‌م ئومێد كه‌مه‌ به‌وه‌ی ده‌سته‌گه‌ریی بنه‌بڕ بكرێ و یه‌كێتی به‌ یه‌ك گووتار و یه‌كڕیزییه‌وه‌ بۆ داهاتوو ئاماده‌ بكه‌ن.

پێداگریی گۆڕان له‌سه‌ر وه‌رگرتنی پۆستی جێگری سه‌رۆكی حكوومه‌ت، كرده‌یه‌كه‌ له‌ رووی كرداریی و یاسایی و مه‌عنه‌ویشه‌وه‌، یه‌كێتی ده‌كاته‌ هێزی سێیه‌می ناو ده‌سه‌ڵات و ئه‌زموونی حوكمڕانی له‌ هه‌رێمی كوردستان كه‌ پێده‌چێ له‌ هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكاندا به‌ روونی ئه‌م هه‌نگاوه‌ ته‌رجومه‌ی ئه‌رزی واقیع بكرێت و ئیداره‌ی ئه‌و به‌شه‌ له‌ هه‌رێم كه‌ به‌ زۆنی سه‌وزی پێشوو ناسراوه‌ بكه‌وێته‌ ده‌ستی گۆڕان و به‌ شێوه‌یه‌كی واقیعی ببێته‌ زۆنی نیللی. له‌ هه‌نووكه‌وه‌ گۆڕان كار له‌سه‌ر ئه‌م جووڵه‌ و هه‌نگاوه‌ سیاسییه‌ كاریگه‌رانه‌ ده‌كات، راسته‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ده‌ركی ئه‌م راستییه‌ تاڵه‌ ده‌كه‌ن، به‌ڵام بۆ ئه‌وان دره‌نگ بووه‌ و كورد وته‌نی تازه‌ كار له‌ كار ترازاوه‌، بۆیه‌ ره‌نگه‌ نه‌توانن هه‌روا به‌ ئاسانیی به‌ر به‌م لافاوه‌ بگرن، چوونكه‌ له‌ چه‌ند ساڵی رابردوو بێ ئه‌رزشانه‌ سه‌یری جووڵه‌ و ئه‌كشنه‌ سیاسییه‌كانی گۆڕانیان كردووه‌.

گۆڕان و خودی نه‌وشیروان مسته‌فا، توانیان لاپه‌ڕه‌یه‌كی نوێ له‌گه‌ڵ پارتی هه‌ڵبده‌نه‌وه‌، به‌وه‌ی دیالۆگ له‌نێوان پارتی و گۆڕان له‌سه‌ر ئاستی لوتكه‌، سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ی به‌ده‌ستهێنا، ته‌نانه‌ت كۆبوونه‌وه‌ی پیرمام له‌ نێوان بارزانی و رێكخه‌ری گشتیی گۆڕان، په‌یماننامه‌ی شه‌ره‌فی به‌دوای خۆیدا هێنا، كه‌ له‌ هه‌نووكه‌دا یه‌كێتییه‌كان ترسیان هه‌یه‌ له‌ ئاینده‌دا ئه‌م به‌ڵێنی شه‌ره‌فه‌ی نه‌وشیروان بۆ بارزانی جێگه‌ی رێككه‌وتننامه‌ی ستراتیژیی نێوان پارتی و یه‌كێتی بگرێته‌وه‌. جیا له‌مه‌ش بردنی كۆنگره‌ی گۆڕان بۆ هه‌ولێر و پاسه‌وانیكردنی له‌لایه‌ن هێزه‌كانی زێره‌ڤانی خۆی له‌ خۆیدا مه‌سجێكی تازه‌ بوو، له‌ ساده‌ترین مانایدا گوزارشت بوو له‌ به‌رزیی و قووڵی ئاستی په‌یوه‌ندییه‌ رامیارییه‌كانی نێوان پارتی و بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان. ده‌توانم بڵێم له‌ دوای هه‌ڵبژاردنی ئه‌یلوولی 2013 گۆڕه‌پانی سیاسه‌ت له‌ باشووری كوردستان به‌عه‌مه‌لی كه‌وته‌ ده‌ستی پارتی به‌ پله‌ی یه‌كه‌م، گۆڕان به‌ پله‌ی دووه‌م.

گۆڕان و له‌ سه‌رووی هه‌موویه‌وه‌ خودی كاك نه‌وشیروان، به‌ سوود وه‌رگرتن له‌ ئه‌زموونی سیاسیی خۆیان و به‌ دیقه‌تدان له‌ هاوكێشه‌ی سیاسیی ناوخۆیی و هه‌رێمی، گه‌یشتن به‌و بڕوایه‌ی سه‌رده‌می ناكۆكی و ئاڵۆزیی له‌گه‌ڵ پارتی به‌سه‌رچووه‌ به‌ تایبه‌ت پارتی له‌ هه‌ڵبژاردندا سه‌ركه‌وتنی گه‌وره‌ی به‌ده‌ستهێنا و زه‌به‌لاحی خۆی ده‌رخست. له‌م سۆنگه‌وه‌ بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان ویستی به‌ڕه‌كه‌ له‌ ژێر پێی یه‌كێتی ده‌ربهێنێت و ئه‌گه‌ر خۆی نه‌كاته‌ جێگره‌وه‌ی یه‌كێتی، ئه‌وا رێككه‌وتنی ستراتیجی نێوان پارتی و یه‌كێتی، له‌سه‌ر حسابی گۆڕان و ئیستحقاقی هه‌ڵبژاردن ته‌واو نه‌بێت. هه‌رچه‌نده‌ دیار نییه‌ تا چه‌ند رێككه‌وتنی ستراتیجی له‌ پێكهێنانی كابینه‌ی هه‌شته‌مدا رۆڵ ده‌بینێت، به‌ڵام هاتنه‌ پێشه‌وه‌ و پێشڕه‌ویی گۆڕان له‌م بواره‌دا شتێكه‌ به‌ ئاسانیی پاشه‌كشه‌ی پێناكرێ.

خولاسه‌ی كه‌لام، ئه‌وه‌یه‌: ئه‌گه‌رچی پارتی و یه‌كێتی به‌رژه‌وه‌ندیی به‌هێز و رێككه‌وتنی ستراتیجی پێكه‌وه‌یان ده‌به‌ستێ، به‌ڵام گۆڕانی به‌ستێنی سیاسیی و فه‌رهه‌نگیی كۆمه‌ڵگه‌ی كوردستان، شتێكی دیكه‌ به‌سه‌ر ئه‌و دوو حزبه‌دا زاڵ ده‌كات. پێموایه‌ گۆڕان باش واقیعه‌كه‌ی خوێندۆته‌وه‌ و له‌ ژێر كارتێكردنی ئه‌و واقیعه‌شدا ده‌یه‌وێ به‌ هه‌ر نرخێك بووه‌ ببێته‌ ئه‌ڵته‌رناتیڤی یه‌كێتی و هێزی یه‌كه‌می فه‌رمانڕه‌وا له‌ زۆنی سه‌وزی پێشوو. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش گه‌مه‌ سه‌خته‌كه‌ی له‌گه‌ڵ یه‌كێتی ده‌ستپێكردووه‌، خۆ ئه‌گه‌ر یه‌كێتی تا سه‌ر به‌م شێوه‌یه‌ سیاسه‌ت بكات به‌ ئاسانی به‌ڕه‌كه‌ له‌ ژێر پێی ده‌رده‌هێنێت.

  • *حاكم قادر: له‌ كاتی خۆیدا كۆنگره‌ ئه‌نجام ده‌درێت
  • *عه‌دنان موفتی: چه‌ندین گۆڕانكاریی گه‌وره‌ له‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیدا ده‌كرێت
  • *فوئاد مه‌عسوم: ناكرێ به‌ هیچ بیانوویه‌ك كۆنگره‌ی چواره‌می یه‌كێتی دوابخرێت
  •  *عارف روشدی: به‌هیچ جۆرێك نابێت چواره‌مین كۆنگره‌ وه‌ك كۆنگره‌ی سێیه‌م بێت

بڕیاره‌ یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان له‌ كۆتا رۆژی ئه‌م مانگه‌ "31-1-2014" چواره‌مین كۆنگره‌ی ئاسایی خۆی ببه‌ستێت، به‌ڵام لێره‌و له‌وێ ده‌نگۆی ئه‌وه‌ بڵاو ده‌بێته‌وه‌ كه‌ به‌هۆی بارودۆخی ناجێگیری ئه‌و حزبه‌ و سه‌روبه‌ندی پێكهێنانی حكوومه‌ت و نزیكبوونه‌وه‌ له‌ هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراق و پارێزگاكان، كه‌ یه‌كێتی كۆنگره‌ی خۆی بۆ كاتێكی نادیار دوا ده‌خات. سه‌ركرده‌كانی یه‌كێتیش جه‌خت له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌كه‌نه‌وه‌ كه‌ كۆنگره‌كه‌ له‌ كاتی پێشنیاركراوی خۆیدا ده‌به‌سترێت و به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك بۆ هیچ واده‌یه‌كی دیكه‌ دواناخرێ.

ئه‌ندامێكی مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتی‌ رایده‌گه‌یه‌نێت كه‌ ئاماده‌كارییه‌كان بۆ به‌ستنی‌ كۆنگره‌ی حزبه‌كه‌ی به‌رده‌وامه‌ و ته‌ئكید له‌وه‌ش ده‌كاته‌وه‌ كه‌ كۆنگره‌ له‌ واده‌ی خۆیدا به‌ڕێوه‌ ده‌چێت. حاكم قادر حه‌مه‌جان، ئه‌ندامی‌ ده‌سته‌ی‌ كارگێڕیی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان رایگه‌یاند "ئێمه‌ وه‌كوو لیژنه‌ی‌ باڵای‌ ئاماده‌كاریی‌ كۆنگره‌، له‌ كاتی‌ دیاریكراوی‌ خۆیدا ته‌واوی‌ ئاماده‌كارییه‌كان جێبه‌جێ ده‌كه‌ین و له‌و باره‌وه‌ هیچ كێشه‌یه‌كمان نییه‌". حاكم قادر، ئه‌وه‌شی‌ خسته‌ڕوو، كه‌ پلنیۆم كۆنگره‌ی دواخستووه‌ بۆ كۆتایی ئه‌م مانگه‌، جه‌ختیش له‌وه‌ ده‌كاته‌وه‌ پلنیۆم یه‌كجار ده‌توانێت كۆنگره‌ دوابخات.

له‌ باره‌ی میكانیزمی‌ چۆنێتی‌ دیاریكردنی‌ ئه‌ندامانی‌ كۆنگره‌ ده‌ستنیشان نه‌كراوه‌، ئه‌و ئه‌ندامه‌ی مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتی وتیشی "له‌و ماوه‌یه‌ی دیاریكراوه‌، ئه‌و میكانیزمه‌ش داده‌نرێت". له‌ باره‌ی داواكردنی دواخستنی كۆنگره‌ ئه‌ندامه‌كه‌ی‌ ده‌سته‌ی‌ كارگێڕیی‌ مه‌كته‌بی‌ سیاسیی یه‌كێتی، ئاماژه‌ی‌ به‌وه‌دا كه‌ تا ئێستا به‌ فه‌رمی‌ نه‌ له‌ ناو مه‌كته‌بی‌ سیاسیی ‌و نه‌ له‌ كۆمیته‌ی‌ سه‌ركردایه‌تی‌‌ و نه‌ له‌ ئه‌نجوومه‌نی‌ ناوه‌ندیش، كه‌س ئه‌و داوایه‌ی پێشكه‌ش نه‌كردووه‌. حاكم قادر جه‌ختیشی له‌سه‌ر ئه‌وه‌ كرده‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندیی‌ یه‌كێتی‌ و جه‌ماوه‌ره‌كه‌ی‌ و هه‌رێمی‌ كوردستان بڕیار له‌باره‌ی‌ كۆنگره‌وه‌ ده‌درێت، ئه‌وه‌شی خسته‌ڕوو تا ئێستاش كاره‌كان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ ده‌ڕوات كه‌ له‌ كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا، كۆنگره‌ ببه‌سترێت.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، فوئاد مه‌عسوم، یه‌كێك له‌ دامه‌زرێنه‌رانی یه‌كێتی هۆشداریی ئه‌وه‌ ده‌دات كه‌ ناكرێ به‌ هیچ بیانوویه‌ك ئه‌و كۆنگره‌یه‌ دوابخرێت. مه‌عسوم، ئه‌ندامی ده‌سته‌ی دامه‌زرێنه‌ری یه‌كێتی ده‌ڵێت "ناكرێ‌ ئه‌و كۆنگره‌یه‌ دوابخرێ‌، چوونكه‌ له‌ پلینیۆم جه‌خت كراوه‌ته‌وه‌ كه‌ ده‌بێ‌ له‌ 31-1-2014 ببه‌سترێ‌ و پلینیۆم ته‌نیا یه‌ك جار ده‌توانێ‌ دوای بخات. بۆیه‌ هیچ ده‌رفه‌تێكی دواخستنی نه‌ماوه‌. " له‌م كۆنگره‌یه‌دا بۆ یه‌كه‌مین جار دوو لیژنه‌ی دیكه‌ زیادكراون، كه‌ ئه‌وانیش لیژنه‌ی گووتاری سیاسیی یه‌كێتی و په‌رله‌مان و حكوومه‌تن.

روونیش نییه‌ سكرتێری گشتیی یه‌كێتی، جه‌لال تاڵه‌بانی ده‌توانێ‌ ئاماده‌ ببێ‌ یان نا، هه‌ر به‌و هۆیه‌وه‌ راپۆرتی سكرتێری گشتیی ناخوێنرێته‌وه‌ و هه‌ر ئه‌ویش وه‌ك سكرتێری گشتیی حزبه‌كه‌ ده‌مێنێته‌وه‌، به‌ڵام بۆ یه‌كێتییه‌كان هه‌ڵبژاردنی چاره‌نووسی سیاسیی یه‌كێتییه‌. ره‌فعه‌ت عه‌بدوڵڵا، ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتیش گوتی "ئه‌گه‌ر هاتوو لیژنه‌كانی ئاماده‌كاریی كۆنگره‌ كاره‌كانیان ته‌واو نه‌بوو، نامانه‌وێ‌ بچینه‌ ناو كۆنگره‌وه‌، چوونكه‌ كۆنگره‌یه‌كمان ده‌وێ‌ كه‌ هیوای ئه‌ندامان و دۆست و لایه‌نگرانی له‌سه‌ر هه‌ڵچنراوه‌ و هیوای دۆستانی یه‌كێتی به‌و كۆنگره‌یه‌ به‌ستراوه‌ته‌وه‌، بۆیه‌ ده‌مانه‌وێ‌ كۆنگره‌ی هه‌ستانه‌وه‌ی یه‌كێتی سازبكه‌ین. "

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، كۆنگره‌ی یه‌كێتی كه‌وتۆته‌ نێوان دوو به‌رداشه‌وه‌، كه‌ ئایا گۆڕانكاریی ده‌كات به‌ تایبه‌ت له‌ په‌یڕه‌و و پرۆگرام و قووچه‌كی ده‌سه‌ڵات و مه‌كته‌بی سیاسیی یان نا؟ چوونكه‌ ئه‌گه‌ر یه‌كێتی نه‌توانێت ئه‌و گۆڕانكارییه‌ بكات، ده‌كه‌وێته‌ به‌رده‌م شه‌پۆلێكی ناڕه‌زایی ناوخۆیی به‌ تایبه‌ت له‌ ئاستی كادره‌ ناوه‌ندییه‌كان و بنكه‌ی جه‌ماوه‌ریی یه‌كێتی، له‌لایه‌كی تره‌وه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌م پێكهاته‌یه‌ له‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی وه‌ك خۆی نه‌مێنێته‌وه‌ و ده‌ست ببه‌ن بۆ گۆڕانكاریی ریشه‌یی، به‌ دڵنیاییه‌وه‌ ئه‌م ده‌سته‌یه‌ی ئێستا سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی ده‌كه‌ن ده‌بێت بچنه‌ په‌ڕاوێزه‌وه‌ و ده‌ستبه‌رداری پۆسته‌كانیان بن كه‌ ئه‌مه‌ له‌ ئێستادا كه‌مێك ئه‌سته‌مه‌.

ئه‌ندامێكی مه‌كته‌بی سیاسیی یه‌كێتی ئاشكرای كرد، له‌ كۆنگره‌ی داهاتووی یه‌كێتیدا، چه‌ندین گۆڕانكاریی گه‌وره‌ له‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیدا ده‌كرێت، وه‌ك خۆی ئاماژه‌ی بۆ كردووه‌، چه‌ندین سه‌ركرده‌ی یه‌كێتی به‌ هۆی ته‌مه‌ن و باری ته‌ندروستیانه‌وه‌ خۆیان بۆ پۆسته‌كانیان هه‌ڵنابژێرنه‌وه‌. له‌ چاوپێكه‌وتنێكی رۆژنامه‌ی شه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌تدا، عه‌دنان موفتی، ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسی یه‌كێتی نیشتیمانی كوردستان ئاشكرای كردوه‌، مام جه‌لال، سكرتێری گشتیی یه‌كێتی هه‌ر له‌ پۆسته‌كه‌ی خۆیدا ده‌مێنێته‌وه‌ و هه‌ڵبژاردن بۆ سكرتێری گشتیی یه‌كێتی ناكرێت.

عه‌دنان موفتی، هۆكاری ئه‌و بڕیاره‌شی بۆ رێزگرتن له‌ خه‌باتی سیاسیی تاڵه‌بانی گه‌ڕاندۆته‌وه‌، كه‌ له‌ هه‌مانكاتدا دامه‌زرێنه‌ری ئه‌و حزبه‌یه‌. به‌ڵام ئاماژه‌ی به‌وه‌ نه‌كردووه‌ كه‌ سیستمی به‌ڕێوه‌به‌ردنی یه‌كێتی چۆن ده‌بێ. عه‌دنان موفتی جه‌ختی كردۆته‌وه‌، داهاتووی یه‌كێتی ده‌كه‌وێته‌ سه‌ر كۆنگره‌ی چواره‌م، ئاشكراشی كردووه‌، چه‌ندین گۆڕانكاریی گه‌وره‌ له‌ سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتیدا ده‌كرێت، وه‌ك خۆی ئاماژه‌ی بۆ كردووه‌، چه‌ندین سه‌ركرده‌ی یه‌كێتی به‌ هۆی ته‌مه‌ن و باری ته‌ندروستیانه‌وه‌ خۆیان بۆ پۆسته‌كانیان هه‌ڵنابژێرنه‌وه‌.

به‌شێك له‌ كادره‌ پێشكه‌وتووه‌كانی یه‌كێتی و جه‌ماوه‌ری ئه‌و حزبه‌ بێئومدن له‌وه‌ی كۆنگره‌ی چواره‌م هیچ گۆڕانكارییه‌ك بهێنێته‌ دی، به‌ڵكو ده‌نگۆی ئه‌وه‌ش له‌ ئارادایه‌ كه‌ یه‌كێتی هه‌مان ئه‌زموونی كۆنگره‌ی گۆڕان دووباره‌ بكاته‌وه‌ و هیچ هه‌ڵبژاردنێكی ئه‌نجوومه‌نی سه‌ركردایه‌تی تێدا ئه‌نجام نه‌درێت. ئه‌مه‌ش له‌سه‌ر زاری سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی ناوه‌ندیی یه‌كێتی پشتڕاست كراوه‌ته‌وه‌. له‌م رووه‌وه‌ عادل مراد، سه‌رۆكی ئه‌نجوومه‌نی ناوه‌ندیی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان رایگه‌یاند له‌ كۆنگره‌ی چواره‌می حزبه‌كه‌دا كه‌ له‌ كۆتایی ئه‌م مانگه‌دا 31-1 به‌ڕێوه‌ ده‌چێت، هه‌ڵبژاردنی تێدا ئه‌نجام نادرێت و سه‌ركردایه‌تی نوێ بۆ حزبه‌كه‌ هه‌ڵنابژێردرێت. به‌ڵكو ته‌نیا راپۆرتی لیژنه‌كان ده‌خرێنه‌ڕوو.

عادل موراد ئاشكرای كرد له‌ ئه‌نجوومه‌نی ناوه‌ندیدا پێشنیارێكیان بۆ سه‌ركردایه‌تی و مه‌كته‌بی سیاسیی به‌رز كردووه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی كۆنگره‌ی چواره‌م ته‌رخان بكرێت بۆ وتوێژكردن له‌سه‌ر ئه‌و راپۆرتانه‌ی لیژنه‌كانی ئاماده‌كاریی كۆنگره‌ پێشكه‌شیان كردووه‌، له‌گه‌ڵ ئه‌نجامدانی گۆڕانكاریی پێویست له‌ په‌یڕه‌و و پرۆگرامی ناوخۆیی حزب و هه‌ر شتێكی تر پێویست بێت بۆ حزبه‌كه‌، ته‌نیا هه‌ڵبژاردنی سه‌ركردایه‌تییه‌كی نوێ نه‌بێ.

ئه‌و سه‌ركرده‌یه‌ی یه‌كێتی به‌ رۆژنامه‌ی (شه‌رق ئه‌لئه‌وسه‌ت) ی راگه‌یاندووه‌ ده‌یانه‌وێ له‌م قۆناغه‌دا ویلایه‌تی سه‌ركردایه‌تی ئێستای یه‌كێتی وه‌كو خۆی بهێڵنه‌وه‌ تاكو مانگی ئه‌یلوولی داهاتوو، واته‌ پاش 9 مانگی تر، ئه‌مه‌ش وه‌كو چاره‌سه‌رییه‌كی مامناوه‌ندیی بۆ ئه‌و دۆخه‌ی ئێسته‌ حزبه‌كه‌ تێیكه‌وتووه‌. تا له‌و كاته‌دا حزبه‌كه‌ كۆنگره‌ی پێنجه‌می خۆی ببه‌ستێت و سه‌ركردایه‌تییه‌كی نوێ بۆ حزبه‌كه‌ هه‌ڵبژێرن. موراد ئاماژه‌ی به‌وه‌شداوه‌ به‌م دواییه‌ بزووتنه‌وه‌ی گۆڕان له‌ یه‌كه‌م كۆنگره‌ی خۆیدا هه‌مان رێگه‌ی ئه‌نجام داوه‌ و هیچ نه‌نگییه‌كی تێدا نییه‌ سوود له‌ ئه‌زموونی ئه‌وان وه‌ربگرین.

تارق جه‌وهه‌ر، كادری پێشكه‌وتووی یه‌كێتی پێیوایه‌ "كۆنگره‌ی یه‌كێتی به‌ قۆناغێكی وه‌رچه‌رخان ده‌بینم له‌ مێژووی سیاسیی یه‌كێتی و هه‌رێمی كوردستاندا. سه‌ركه‌وتنی كۆنگره‌كه‌ سه‌ركه‌وتنه‌ بۆ هه‌موو خه‌ڵكی كوردستان و پرۆسه‌ی سیاسیی له‌ هه‌رێم. كۆنگره‌ ده‌بی به‌ فیعلی بۆ نوێبوونه‌وه‌ و هاتنه‌ پێشه‌وه‌ی خوێنی تازه‌ بێت بۆ سه‌كردایه‌تی و مه‌كته‌بی سیاسیی، ده‌بی بۆ یه‌كگرتنه‌وه‌ی باڵه‌كانی ناو یه‌كێتی و به‌هێزبوونی بێت، (پێویسته‌ كۆنگره‌ی تۆڵه‌سه‌ندنه‌وه‌ نه‌بێت، به‌ڵكو بۆ ساڕێژكردنی برینه‌كان بێت) . ".

ئه‌و كادره‌ی یه‌كێتی، بۆ "شه‌پۆل" وتیشی "نابێت كۆنگره‌ ببێته‌ مایه‌ی په‌رته‌وازه‌بوونی زیاتری گووتاری سیاسیی و راگه‌یاندن و فره‌ ناوه‌ندیی وه‌رگرتنی بڕیار. چوونكه‌ ئه‌ندامانی یه‌كێتی تێكۆشه‌ره‌ دێرینه‌كان و پێشمه‌رگه‌كانی و رۆحی شه‌هیدانی یه‌كێتی و خانه‌واده‌كانیان ره‌حم به‌ هیچ یه‌كێك له‌ سه‌ركردایه‌تی ئێستای یه‌كێتی ناكه‌ن، ئه‌گه‌ر هاتو نه‌یانتوانی یه‌كێتی و كۆنگره‌كه‌ی به‌ره‌ كه‌نارێكی ئارام به‌رن. رۆحی نوێبوونه‌وه‌ و هه‌ڵسانه‌وه‌ی راسه‌قینه‌ی پێ ببه‌خشن، چوونكه‌ ئه‌و كۆنگره‌یه‌ زۆر جیاواز ده‌بێت له‌ چاو كۆنگره‌كانی تری یه‌كێتی و ته‌نانه‌ت حزبه‌كانی تریش، بۆیه‌ گرنگه‌ لایه‌نگرانی به‌ستنی كۆنگره‌ و دواخستنیشنی به‌ هێمنی و لۆژیكییه‌وه‌ دیراسه‌ی ئه‌و مه‌سه‌له‌یه‌ بكه‌ن، ئینجا به‌ هه‌ڵوێستێكی یه‌كگرتوو بڕیار له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ گرنگه‌ بده‌ن. ئه‌مه‌ مه‌سه‌له‌یه‌كی چاره‌نووسسازه‌ بۆ یه‌كێتی كه‌ خاوه‌نی مێژوویه‌كه‌ پر له‌ داهێنان و ده‌ستكه‌وت و سه‌روه‌ریی له‌ سه‌رجه‌م پارچه‌كانی كوردستان".

عارف روشدی، ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی، پێیوایه‌، چواره‌مین كۆنگره‌ نابێت به‌هیچ جۆرێك وه‌ك سێیه‌مین كۆنگره‌ بێت، چوونكه‌ ده‌رهاویشته‌كانی سێیه‌مین كۆنگره‌ی یه‌كێتی به‌شێكی گرنگی ئه‌و كێشانه‌ی ئێستای یه‌كێتین. كۆنگره‌ ده‌بێت سیاسه‌ت‌ و پڕۆگرامی یه‌كێتی باشتر بكات، چوونكه‌ مه‌به‌ستی ئێمه‌ له‌ كۆنگره‌دا بۆ ئه‌وه‌یه‌ كه‌ چۆن یه‌كێتی وا لێبكه‌ین كه‌ یه‌كێتی حزبی ئه‌م سه‌رده‌مه‌ بێت. روشدی وتیشی "هه‌موو ئه‌و كه‌موكوڕییانه‌ی كه‌ له‌ سێیه‌مین كۆنگره‌دا هه‌بوون ‌و له‌ ئێستادا دیاره‌ و له‌ هیچ كه‌سێكیش شاراوه‌ نییه‌، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر ئه‌مڕۆ هه‌وڵێك هه‌بێت بۆ ئه‌وه‌ی به‌ هه‌مان كێشه‌وه‌ بڕۆینه‌ ناو چواره‌مین كۆنگره‌وه‌، پێموایه‌ رۆژێكی نه‌خوازراو چاوه‌ڕێی یه‌كێتی ده‌كات و ئاینده‌شی ده‌خاته‌ مه‌ترسییه‌وه‌".

عارف روشدی، ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی، وتیشی "به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێكجار پاساو به‌وه‌ ده‌هێنرێته‌وه‌ كه‌ فڵان تێكۆشه‌رێكی دێرینه‌ و ده‌بێت به‌شدار بێت. به‌ڵێ با به‌شدار بێت به‌ڵام با تێكۆشه‌ره‌ دێرینه‌كانیش ژماره‌یان هه‌ر چه‌ندێكه‌ هه‌ڵبژاردن له‌ ناوخۆیاندا بكه‌ن ‌و به‌ رێژه‌یه‌كی دیاریكراو نوێنه‌ریان بێته‌ ناو كۆنگره‌وه‌، بۆ نموونه‌ ئه‌گه‌ر 1000 كه‌س بن، با 1%یان به‌شدار بێت بۆ كۆنگره‌، به‌ڵام ناكرێت پاساو بهێنینه‌وه‌ و كۆنگره‌ پڕ بكه‌ین له‌ خه‌ڵك‌ و دوایی ببێت به‌ چه‌پڵه‌ڕێزان. له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌شدا خه‌ڵكانی تر ده‌توانن به‌شدار بن، به‌ڵام وه‌كو چاودێر و به‌ هیچ جۆرێك نه‌بنه‌ ئه‌ندامی كۆنگره‌. چوونكه‌ ئه‌و كه‌سانه‌ كه‌ وه‌كو چاودێر به‌شدار ده‌بن، بۆیان هه‌یه‌ له‌ رۆژی یه‌كه‌م‌ و دووه‌م ئاماده‌بن، به‌ڵام له‌ رۆژانی دواتردا كه‌ رۆژی ده‌نگدانه‌ ئه‌وانه‌ مافی ده‌نگدانیان نییه‌".

كۆنگره‌ی یه‌كێتی، سه‌رنجی میدیاكاران و ته‌نانه‌ت حزبه‌كانی دیكه‌ی گۆڕه‌پانی سیاسیی كوردستانی راكێشاوه‌، كه‌ هه‌ندێكیان له‌و بڕوایه‌دان به‌م دۆخه‌وه‌ زه‌حمه‌ته‌ یه‌كێتی بتوانێت كۆنگره‌ی چواره‌می خۆی له‌ واده‌ی خۆیدا ببه‌ستێ. "عه‌بدولستار مه‌جید" ئه‌ندامی مه‌كته‌بی سیاسیی كۆمه‌ڵی ئیسلامی پێیوایه‌ "كۆنگره‌ هه‌میشه‌ بۆ به‌ خۆداچوونه‌وه‌ و به‌ره‌و پێشبردنی حزب و چاره‌سه‌ركردنی كێشه‌كانێتی، بۆیه‌ هیوادارم یه‌كێتی نیشتیمانی بتوانی كۆنگره‌یه‌ك ببه‌ستێ كه‌ وێڕای خۆ رێكخستنه‌وه‌یان، بتوانن بارودۆخی ناوچه‌كانی سلێمانی سه‌قامگیرتر و ئارامتر بێت، هه‌رچه‌ند بڕوام وایه‌ له‌ سه‌روبه‌ندی پێكهێنانی كابینه‌ی نوێی حكوومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌ستنی كۆنگره‌ ئاسان نییه‌، هیوای سه‌ركه‌وتنیان بۆ ده‌خوازم".

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، وه‌سفیه‌ به‌نی وه‌یس، ئه‌ندامی سه‌ركردایه‌تی یه‌كێتی نیشتمانی كوردستان رایگه‌یاندووه‌: له‌ ناو یه‌كێتی نیشتمانی كوردستاندا چه‌ند بۆچوونێك هه‌یه‌، یه‌كێك له‌ بۆچوونه‌كان ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌یه‌وێت كۆنگره‌ دوا بخرێت، چوونكه‌ چه‌ند هه‌ڵبژاردنێك له‌ پێشه‌، یه‌كێك هه‌ڵبژاردنی پارێزگاكان و ئه‌ویتریش هه‌ڵبژاردنی په‌رله‌مانی عێراقه‌ كه‌ پێویستی به‌ كاته‌. وه‌سفیه‌ به‌نی وه‌یس وتیشی: به‌ رای من كۆنگره‌كه‌ دوابخرێت باشتره‌ له‌وه‌ی به‌ په‌له‌ ئه‌نجام بدرێت.

Go to top