We have 29 guests and no members online

بەدران حەبیب

له‌شكری به‌زیو به‌ رێگه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌دا بۆ ماڵ، ده‌ست له‌ هیچ نابوێرێ. كۆڵی به‌زینی خۆی به‌ هه‌ر چتێكی بێته‌ رێی، ده‌ڕێژێ. هه‌مان چت له‌شكری یۆنان پاش ئه‌وه‌ی له‌ شه‌ڕێكی مێرانه‌ له‌ پێش له‌شكری فارسدا ساڵی 401 پ. ز دۆڕاندی، له‌ گه‌ڕانه‌وه‌یدا به‌سه‌ر كوردی هێنا. ئێمه‌ مێژووی نووسیومان نییه‌ به‌ ده‌ستی خۆمان. ناشزانین ناوی كورد له‌ كه‌یه‌وه‌ هه‌یه‌. كۆنترین سه‌رچاوه‌ له‌مباره‌یه‌وه‌ پێمان گه‌ییبێ ئه‌و كتێبه‌یه‌ زێنه‌فۆنی سه‌رله‌شكر له‌و گه‌ڕانه‌وه‌یه‌دا نووسیویه‌تی و به‌ ناوی (كۆچی ده‌هه‌زاره‌كه‌) وه‌ هاتووه‌ته‌ ناسین. كشانه‌وه‌ی ده‌هه‌زار سواره‌ به‌زیوه‌كه‌ به‌ كوردستاندا، بووه‌ته‌ مایه‌ی شڵه‌ژان و كاره‌سات بۆ دانیشتوانه‌كه‌ی. تاكه‌ چاكه‌یه‌كی گه‌یاندبێتی ئه‌و ناوی كورده‌یه‌ زێنه‌فۆن باسی ده‌كا. ئه‌و ناشڵێ كورد، ده‌ڵێ كاردۆ یان كاردۆخ، ئه‌مه‌ش له‌ ناوی ئێسته‌ی كورده‌وه‌ دوور نییه‌. تا ئه‌م ساڵانه‌ش گوێمان لێ ده‌بوو به‌ پیاوی ئازایان ده‌گوت كوردۆ.

پێش ئه‌وه‌ی بچمه‌ ناو باس، چتێك وه‌ك مووی لووت پیاو قه‌ڵس بكا وشه‌ی یۆنانه‌. كه‌س نازانێ تورك له‌ كوێیانه‌وه‌ هێناوه‌. كوردیش له‌وانیان وه‌رگرتووه‌ته‌وه‌. وڵاته‌كه‌ خۆی گریسه‌، چتێكیش سه‌ر به‌و وڵاته‌ بێ، ئینگلیزی پێی ده‌ڵێ گریك. عه‌ره‌ب جاران ده‌یانگوت (اغریق) . ئه‌وانیش وه‌ك كورد له‌ توركه‌وه‌ فێربوون بڵێن یۆنان. لێم مه‌گرن من له‌مه‌ودا له‌ جیاتی یۆنان و یۆنانی، ده‌ڵێم گریس و گریسی. با له‌وه‌ گه‌ڕێم و بێمه‌وه‌ سه‌ر شاڕێی قسه‌. زێنه‌فۆن له‌ كۆچی ده‌هه‌زاره‌كه‌دا، باس له‌ پیاوی دژواری كاردۆ، هه‌وراز و ته‌لانی دژواری وڵاتی كاردۆیه‌ل ده‌كا. ده‌ڵێ پیاوێك له‌به‌رئه‌وه‌ی خۆی به‌ ده‌سته‌وه‌ نه‌دا ببێته‌ رێنوێن، كوشتمان. پاشان زانیمانه‌وه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ بووه‌ كچێكی خۆی كه‌وتبووه‌ سه‌ر رێگه‌ی رۆیینی ئێمه‌. له‌ شوێنێكی تردا ده‌ڵێ لاوێكی جوانكیله‌ كه‌وتبووه‌ ده‌ستی له‌شكر، ده‌یانویست بیكوژن، پاڕامه‌وه‌ بیده‌ن به‌ من.

ئه‌مه‌ چیڕۆكی ئه‌و كچ و كوڕه‌ لاوانه‌یه‌، سوپای گریس له‌ رێگه‌ی گه‌ڕانه‌وه‌یدا بۆ وڵات، وه‌ك كه‌نیشك (جاریه‌) و لووسكه‌ (غلام) بردنی. من له‌وه‌ته‌ی به‌ منداڵی ئه‌و كتێبه‌م خوێندووه‌ته‌وه‌ هه‌ر جارێكی باسی وڵاتی گریس ببیه‌م یان گریسییه‌ك ببینم، ئه‌و كه‌نیشك و لاوه‌ كورده‌یله‌ی خۆمانم دێته‌وه‌ بیر: ئاخۆ چییان به‌سه‌ر هات دوای ئه‌وه‌ی لێره‌ رۆیین؟ زووش ده‌گه‌مه‌ ئه‌وه‌ی له‌ جڤاكی وێدا توانه‌وه‌. شوویان كرد و ژنیان هێنا. فێری زوانی تازه‌یان بوون و زێدی باوانیان لا بووه‌ خه‌ونێكی لێڵ. دایكی كورد له‌وێش له‌ وڵاتی هێڵاسدا (ناوی كۆنی گریس) به‌ لۆرین و لایلایه‌ی كوردانه‌ بێچوویان پێ گه‌یاند به‌ڵام نه‌ دایك نه‌ بێچوو نه‌گه‌ڕانه‌وه‌ وڵات. جارێكیان كچێكی گریسی، تازه‌ هاتبووه‌ هه‌ولێر، گوتی ده‌توانی بمبه‌یه‌ سه‌ردانی پیرزین؟ چووین یه‌ك به‌ یه‌ك كۆڵانی پیرزین گه‌ڕاین. جاران لادێیه‌ك بوو پیرزین، ئێسته‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كه‌ له‌ سه‌رووی هه‌ولێردا.

گوتی ئه‌مه‌ جاری دووه‌مه‌ دێمه‌ ئێره‌. بیرم كه‌وته‌وه‌ ده‌هه‌زاره‌كه‌ به‌ هه‌ولێردا تێ په‌ڕیون. لێره‌وه‌ بۆ بناری سه‌فین، له‌وێوه‌ به‌ره‌و رۆئاوا شان به‌ شانی چیایه‌لدا تا گه‌ییونه‌ته‌ چیای بێخێر له‌ داوێنی زاخۆ و له‌وێشه‌وه‌ بۆ جزیره‌ و بۆتان. له‌ چه‌ندان رووباریان داوه‌، داریان ناوه‌ته‌ سه‌ر هه‌مبانه‌ی پڕ با و كردوویانه‌ته‌ كه‌ڵه‌ك. به‌ ده‌ردی سه‌ر به‌ ده‌شت و به‌رپاڵ و رووباردا رۆییون. نه‌یانوێراوه‌ خۆ له‌ كه‌ژ و كێوان بده‌ن نه‌بادا كاردۆ نه‌هێڵن بگه‌نه‌وه‌ ماڵ. گوتم ماریانا هه‌بێ و نه‌بێ داپیره‌گه‌وره‌ی تۆ یه‌كێك بووه‌ له‌و كه‌نیشكه‌یله‌ی مه‌ڕ ئێمه‌. شێوه‌ت كوردانه‌یه‌، ژیریشت له‌ هی كورد ده‌چێ؟ به‌ زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌ك وه‌ڵامی دایه‌وه‌. ده‌شێ به‌ زوانی گریسی سه‌رچاوه‌ هه‌بن له‌ باره‌ی ئه‌و كچه‌یله‌وه‌ به‌ڵام ئێمه‌ چۆنیان بدۆزینه‌وه‌ خوایه‌؟ گوتم: ماریانا خاروداكی (خاڵ و دایكی) هه‌بێ و نه‌بێ تۆ له‌ ئێمه‌یت؟ زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی تر. ره‌گی كوردانه‌ت نه‌بوایه‌ وا به‌ كورده‌وه‌ نه‌ده‌نووسای؟ زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌كی تر. له‌ زانسگه‌ی ئێگزیته‌ر له‌ له‌نده‌ن پرسی كوردت له‌ سیاسه‌تی وڵاته‌یلی یه‌كگرتووی ئه‌مه‌ریكه‌دا خوێند، وا جارێكی تریش له‌ بابه‌تێكی تری پرسی كورددا تێ هه‌ڵچوویته‌وه‌؟ هه‌ر زه‌رده‌خه‌نه‌یه‌.

جیهانگیر هه‌ركی هاوه‌ڵی منه‌. هه‌ر ده‌ رۆژ جارێك لێم ون ده‌بێته‌وه‌. بۆ پیرزین له‌گه‌ڵماندا هاتبوو. گوتی كاك به‌دران من دڵنیام ماریانا هه‌ركییه‌. گوتم: چۆن؟ گوتی: له‌ هه‌ركی ده‌چێ. گوتم راست ده‌كه‌ی، كۆچه‌ری هه‌ركی له‌وه‌ته‌ی هه‌ن له‌ باكوری رۆئاوای هه‌ولێردا هه‌واری زستانه‌ ده‌گرن. به‌ڵام ئاخۆ ناوی داپیره‌ی ماریانا چی بووبێ جیهانگیر؟ بێریوان، كه‌وه‌ر، گێڵاس، سورمێ، مێرێ، رێواس یان گیابڕ؟ خۆی ده‌ڵێ لالی (له‌علی) بووه‌. كه‌واته‌ له‌علی یه‌كێك له‌و نازداره‌یله‌ بووه‌ پێش 2415 ساڵ لێره‌ رۆیین. ئێسته‌ش وا مێرێ (ماریانا) له‌ جێی هه‌موویان به‌ ئه‌وینی زێدی داپیران و خاڵوانه‌وه‌ هاتووه‌ته‌وه‌. سه‌رچاوه‌ هه‌یه‌ ده‌ڵێ چیڕۆكی ڤینۆس، خواوه‌ندی جوانی لای گریسییه‌لی كۆن، له‌ كوردستانی مه‌ڕ خۆماندا سه‌ری هه‌ڵداوه‌. لای كورد ناوی ئاڤرۆدیت و خواوه‌ندی كژوكێل (زراعه‌ت) بووه‌. ئه‌فسانه‌كه‌ له‌ رێی فینیقییه‌ل له‌ سووریه‌وه‌ چووه‌ته‌ گریس. له‌وێشه‌وه‌ وه‌ك ئه‌فسانه‌یه‌كی گریسی به‌ دنیادا ده‌نگی داوه‌ته‌وه‌. كوردستان له‌وه‌ته‌ی هه‌یه‌ له‌به‌ری ده‌ڕوا و هیچی ناگه‌ڕێته‌وه‌ داخی داخانم. ته‌نیا تۆی به‌خێر هاتیه‌وه‌: كیژۆڵه‌ی خێڵی هه‌ركی.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

 

 

 

كورد به‌ مێژوو بیره‌وه‌ریی له‌گه‌ڵ سمێڵدا زۆره‌. به‌ تایبه‌تیش له‌به‌رئه‌وه‌ی سمێڵ پێوه‌ندیی به‌ گرینگترین رایه‌ڵی كۆمه‌ڵایتییه‌وه‌ هه‌یه‌، ئه‌ویش متمانه‌یه‌. جاران له‌ كورده‌واری متمانه‌یان به‌ یه‌كێك ده‌دا په‌نجه‌ی بۆ سمێڵ ببردایه‌. من ئێسته‌ش ئه‌گه‌ر یه‌كێك متمانه‌ی سمێڵم پێ بدا به‌ سه‌ت كۆنتراكت و به‌ڵێندانی (نووسه‌ری داد) ی ناگۆڕمه‌وه‌. پێش 30 ساڵ، رواڵ بووم بۆ یه‌كه‌مین جار سمێڵم تاشی، دایكم زۆر گریا. وای زانی ئیتر متمانه‌م پێ ناكه‌نه‌وه‌. بێمه‌ سه‌ر مه‌به‌ست، بابه‌تێكی گرینگه‌ و نایكه‌مه‌ قوربانیی پێشه‌كی. وه‌ك ده‌بینن من خۆمم كردووه‌ به‌ راوێژكاری بێ مووچه‌ی وه‌زیری رۆشنبیری. تكای لێ ده‌كه‌م فریا كه‌وێ و با ئه‌م سامانه‌شمان وه‌ك كۆی سامانی نه‌ته‌وه‌یی نه‌ڕواته‌ ده‌م باوه‌. پڕۆژه‌ی مۆزه‌خانه‌یه‌كی نه‌ته‌وه‌ییی بۆ سمێڵی كوردی هیچی تێ ناچێ با ته‌نگژه‌ی ئابووری نه‌كاته‌ بیانوو. له‌ وارگه‌یه‌كی ئه‌لیكترۆنی زیاتر داوا ناكه‌م.

له‌م نووسینه‌دا، گه‌ڵاڵه‌یه‌ك بۆ جۆری سمێڵ له‌ناو كورددا ده‌خه‌مه‌ روو. پڕۆژه‌یه‌كه‌ زایه‌ی مێشكی خۆم، یه‌كێك بیه‌وێ ده‌وڵه‌مه‌ندی بكا ده‌بێ له‌ رێی منه‌وه‌ بیكا و ناویشی ون نابێ به‌ دڵنیایی. بۆ هه‌ر جۆرێكی سمێڵ ناوێكم داناوه‌. ناوی باشتریش هه‌بێ دیسانه‌وه‌ پڕۆژه‌كه‌ هی منه‌ و ده‌بێ به‌م ناوه‌یله‌ی ئێره‌ بچنه‌ مێژووه‌وه‌.

یه‌كه‌م: سمێڵی زه‌رده‌شتی. كۆنترین سمێڵی كوردییه‌. شۆڕ بووه‌ته‌وه‌ به‌سه‌ر لێو و لچدا. تا پێكه‌نین روو نه‌دا ددان ده‌رناكه‌وێ. جوگرافیای ئه‌م سمێڵه‌ له‌ ئێزیدیخانه‌وه‌ ده‌ست پێ ده‌كا بۆ گه‌رمیان لای برایه‌لی كاكه‌ییمان و له‌وێشه‌وه‌ بۆ بانه‌ و مه‌ریوان و جوانڕۆ، ئه‌وجا شۆڕ ده‌بێته‌وه‌ بۆ كرماشان. نموونه‌ی به‌رچاو بۆ ئه‌م سمێڵه‌، كه‌ له‌ راگه‌یاندن ده‌ركه‌وتبێ فه‌له‌كه‌دین كاكه‌یی و د. محه‌مه‌د عه‌لی سوڵتانییه‌. له‌م ماوه‌یه‌شدا ساڵح موسلیم. سه‌رۆك ئاپۆش هه‌ڵگری ئه‌م سمێڵه‌ ره‌سه‌نه‌یه‌.

دووه‌م: سمێڵی حه‌یرانی. ئه‌م سمێڵه‌ جاران له‌ ده‌شتی هه‌ولێردا باو بوو، له‌به‌رئه‌وه‌یه‌ ناوم ناوه‌ حه‌یرانی. سێگۆشه‌یه‌كه‌، لووته‌كه‌ی سه‌ره‌وه‌ی ده‌كه‌وێته‌ بن دوو كونه‌ لووت. دێته‌ خواره‌وه‌ بۆ دوو گۆشه‌ی راست و چه‌پی لێو. نموونه‌ی دیاری ئه‌م سمێڵه‌ (به‌ڵێن) ی زه‌حمه‌تكێشانه‌. سمێڵێكی جوانی كورده‌وارییه‌ به‌ڵام ده‌توانین بڵێین نه‌ماوه‌ و كوێر بووه‌ته‌وه‌.

سێیه‌م: سمێڵی قه‌یتانی. وه‌ك به‌ناوی خۆیه‌وه‌ دیاره‌ قه‌یتانێكه‌ به‌ سه‌رووی لێوه‌وه‌. نموونه‌ی باو هه‌ردوو هونه‌رمه‌ند فوئاد ئه‌حمه‌د و ته‌حسین ته‌هان. ئه‌م سمێڵه‌ له‌ ساڵه‌یلی حه‌فتادا ده‌ركه‌وت. ده‌شیا ناوی بنێین سمێڵی نوێده‌م یان حه‌داسه‌ی كوردی ئه‌گه‌ر ره‌فیق حزبیی به‌عس نه‌یانكردایه‌ به‌ مۆركی خۆیان. سه‌دام هه‌ڵگری ئه‌م جۆره‌ سمێڵه‌ بوو. من سوورم له‌وه‌ی ئه‌م سمێڵه‌ هی كورده‌ و نایكه‌مه‌ كێشه‌ له‌سه‌ر، ده‌زانم ده‌ڕوا به‌ ده‌م ئاوه‌وه‌.

چواره‌م: سمێڵی فش. ئه‌م سمێڵه‌ زۆر گه‌وره‌یه‌ و نه‌ریتێكی كۆنی كوردانه‌یه‌. منداڵ بووم پیاوێك هه‌بوو بیری له‌ گوندان ده‌رده‌دایه‌وه‌، ئه‌م سمێڵه‌ی هه‌بوو. ساڵانی هه‌شتاش كابرایه‌ك له‌ هه‌ولێر سمێڵێكی له‌م جۆره‌ی بۆ خۆی دانا. سمێڵ ئه‌ما سمێڵ. گه‌نج بووین، رێك به‌ دوایه‌وه‌ ده‌ڕۆیشتین و زۆریش نێزیك لێیه‌وه‌، ده‌مانویست بزانین له‌ پشتڕا دیاره‌ یان نا. خۆشبه‌ختانه‌ دیار بوو. خۆزگه‌ ناوی ئه‌م پیاوه‌م بزانیایه‌. ناونیشانی هه‌ڵده‌ده‌م ئه‌گه‌ر كه‌سێك بیناسێته‌وه‌: نه‌ كورت نه‌ درێژ، به‌ رانك و چۆغه‌یه‌كی كر و جه‌مه‌دانییه‌كی هه‌ولێرییانه‌ و گێوه‌ی هه‌ورامییه‌وه‌. ئێسته‌ نموونه‌ی دیاری ئه‌م سمێڵه‌: عادل ئه‌بو شواربه‌.

پێنجه‌م: سمێڵی عوسمانی. سمێڵێكه‌ بۆ فانتازیا. ناوه‌ڕاستی فش و له‌ هه‌ردوولاوه‌ هه‌ڵچووه‌ته‌ ژوور وه‌ك توولی مێو. نموونه‌ی دیار سه‌نعان ئاغایه‌. ئه‌م سمێڵه‌ پێی ده‌ڵێن عوسمانی به‌ڵام ون نییه‌، كه‌ ره‌گێكی كوردییانه‌ی هه‌یه‌. ناوچه‌ی وامان هه‌یه‌ له‌م جۆره‌ سمێڵه‌ هه‌ڵده‌گرن. هونه‌رمه‌ندی به‌ناوبانگی سوریالیست سه‌لفادۆر دالی په‌ره‌ی به‌م سمێڵه‌ دا و كردی به‌ مۆركه‌ی خۆی. شه‌شه‌م: سمێڵی هه‌ڕه‌مه‌یی. تۆپه‌ مووێكه‌ به‌ نێوانی لووت و ده‌مه‌وه‌. هونه‌رێكی تێدا نییه‌. نموونه‌ی ئه‌م سمێڵه‌ هونه‌رمه‌ند عه‌زیز وه‌یسییه‌.

حه‌وته‌م: سمێڵی ئیخوانی. ته‌نكه‌ ردێن و سمێڵێكه‌. نه‌رم و نیانه‌ به‌ رواڵه‌ت به‌ڵام خۆی ئاگری بن كایه‌. ده‌ستی بڕوا مردووێك و زیندووێك ده‌خاته‌ یه‌ك چاڵه‌وه‌. هه‌شته‌م: سمێڵی سه‌گبابی. سمێڵه‌كه‌ی تاشیوه‌ و ردێنێكی گه‌وره‌ی به‌رداوه‌ته‌وه‌. داگیركه‌ره‌یلی عه‌ره‌ب پێش 1400 ساڵ به‌م سمێڵه‌وه‌ به‌سه‌ر وڵاتی ئێمه‌یان دادا. نموونه‌ی دیاری ئه‌م سمێڵه‌ ئه‌بوبه‌كر به‌غدایییه‌. مه‌لایه‌ك هه‌بوو له‌م ساڵانه‌، به‌م جۆره‌ سمێڵه‌وه‌ په‌لاماری ده‌زگای ئاراسی ده‌دا و سكاڵای لێ به‌رز ده‌كرده‌وه‌ تا كاولی كرد.

پێشنیاز ده‌كه‌م بۆ وه‌زیری رۆشنبیری، سه‌ره‌تا پێشانگه‌یه‌ك بۆ جۆره‌یلی سمێڵی كوردی بكاته‌وه‌ و شاری شارانیش هه‌ڵده‌بژێرم وه‌كو شوێن. له‌ دوا سه‌ردانی خۆمدا بۆ سلێمانی و شه‌قامی مه‌وله‌وی، زۆر سمێڵی جوانم بینی. بیرم كرده‌وه‌ "گه‌لۆ ده‌بێ سمێڵی مه‌وله‌وی چۆن بووبێ؟". حه‌زم كرد له‌ جۆری سمێڵی میر ته‌حسین بێ. سمێڵی میر ته‌حسینم خۆش ده‌وێ و ئه‌و رۆژه‌ی كچی كوردیان له‌ شنگال به‌ كۆیله‌ برد، گریام بۆ ئه‌و سمێڵه‌. گوتم كورد سمێڵی هه‌بێ تۆڵه‌ی ئه‌مه‌ ده‌كاته‌وه‌. هاوه‌ڵێك گوتی سمێڵمان هه‌بوایه‌ رووی نه‌ده‌دا.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

 

 

 

 

 

 

له‌ ساڵه‌یلی رابردوودا، زۆر جار وا بووه‌ بڕیارێكی رژدانه‌م داوه‌ له‌ نووسینی رۆژنامه‌یییانه‌ بوه‌ستمه‌وه‌. هه‌موو جاریش بیانووێك هاتووه‌ته‌ پێشه‌وه‌ بڕیاره‌كه‌ی له‌ لانكه‌دا تاساندووه‌. بیانووی ئه‌م جاره‌ی به‌جێ نه‌هێنانی بڕیاره‌كه‌ ئه‌وه‌یه‌ لیستێكم لایه‌ به‌ بابه‌تی ئه‌و وتاره‌یله‌ی له‌ چه‌ند حه‌وتووی داهاتوودا ده‌مه‌وێ بیاننووسم. كتومت وه‌ك جاران، جگه‌ره‌كێش بووم ده‌مگوت پاش ته‌واوبوونی ئه‌م پاكه‌ته‌ ئیتر ده‌ست له‌ كێشان به‌رده‌ده‌م. پاشان بڕیاره‌كه‌م له‌ بیر ده‌چووه‌وه‌. بابه‌تێكی سه‌رنج راكێش له‌ لیسته‌كه‌دا مه‌ولوود باوه‌مراده‌ و نامه‌وێ ده‌ستی لێ هه‌ڵگرم. به‌ڵام ئاخۆ به‌ڕاست من بۆچی واز له‌ نووسینی رۆژنامه‌یی ناهێنم به‌تایبه‌تیش، كه‌ زۆر هاتوچووی سلێمانی ده‌كه‌م و دوای ئه‌وه‌ی مه‌حموود سه‌نگاویش ده‌ستی خۆی راهێناوه‌ به‌ وه‌شاندن له‌ رۆژنامه‌نووسه‌یل؟ هاوه‌ڵێك دڵی دامه‌وه‌ گوتی ئه‌وانه‌ له‌ گه‌نجی ده‌وه‌شێنن. تۆ گه‌نج نه‌ماوی، ناتگرێته‌وه‌.

سه‌ره‌تا دڵم به‌و زانیاریییه‌ی دوایی خۆش بوو، به‌ڵام هیچ چتێك وه‌كو ترس په‌ره‌گر نییه‌ له‌ مرۆڤدا نه‌خاسمه‌ ترسی ده‌ست لێ وه‌شاندن. به‌تایبه‌تیش پاش ئه‌وه‌ی بیانووی گه‌نجی و پیریه‌تی بیانووێكی پێ سه‌لمێن نییه‌ له‌لام. ویستم بۆ ره‌واندنه‌وه‌ی ترس و دڵه‌ڕاوكه‌ بچمه‌ ده‌ره‌وه‌ پیاسه‌یه‌ك به‌ناو شاردا بكه‌م. له‌ نێزیكی باڵه‌خانه‌ كۆنه‌كه‌ی ده‌زگای ئاراسه‌وه‌ ده‌ستم پێ كرد. یه‌كه‌مین تابلۆیه‌ك هاته‌ پێشه‌وه‌ (نه‌مامگه‌ی باخدار) بوو. تێ نه‌گه‌ییم بنه‌ڕه‌ته‌ عه‌ره‌بییه‌كه‌ی چی بووه‌ تا له‌ كوردییه‌كه‌ی بگه‌م. لێم بووه‌ته‌ خوو به‌ به‌رده‌وامی ناونیشانی سه‌ر دووكان و ئۆتۆمۆبیل ده‌خوێنمه‌وه‌ هه‌رچه‌نده‌ ده‌زانم ئه‌م خووه‌ بۆ من ته‌مه‌ن كورتكه‌ره‌وه‌یه‌. ناونیشانێكی تر (به‌هێزترین هێمای خۆشی هاژوتن)، ئه‌ویش تێ نه‌گه‌ییم. بیرم هاته‌وه‌ پێش چه‌ند ساڵێك به‌ڵگه‌نامه‌یه‌كم هاته‌ پێش بۆ ئیمزاكردن، نووسیبووی (واژۆی خاوه‌نی سوارۆ) . ئه‌وه‌تا سوارۆیه‌ك له‌ پێشی پێشه‌وه‌ ده‌ڕوا، به‌ نووسینێكی درشت نووسیویه‌تی (بردنه‌وه‌ بۆ هه‌مووانه‌ له‌ ژێر قه‌پاغی بیبسی) . په‌كوو ئه‌مه‌ چییه‌؟ توخوا مه‌حموود سه‌نگاوی ده‌ستت لێ بوه‌شینێ خۆشتر نییه‌ له‌مه‌؟ كاك مه‌حوود بمبوورێ. ئه‌و له‌ هه‌ولێر ده‌ستی ناڕوا بۆیه‌ ده‌وێرم ناوی بێنم، ده‌ستی بڕۆیییایه‌ ناوی یه‌كێكی ترم ده‌هێنا.

له‌ ده‌ره‌وه‌ی وڵات بووم، هاوه‌ڵێك نامه‌یه‌كی بۆ نوسیبووم "كوردستان وێران بووه‌. ته‌نیا دوو وشه‌ی مه‌عاش و داعش به‌سه‌ر زاری خه‌ڵكه‌وه‌ن". هه‌روه‌ها نووسیبوی "ئێسته‌ ده‌ركه‌وت كوردستان بێ شێركۆ بێكه‌سیی چه‌ند پێوه‌ دیاره‌. ئه‌م هه‌موو شنگال و كۆبانییه‌ روو ده‌ده‌ن و كه‌س نییه‌ یه‌ك دێر شیعریان بۆ بنووسێ". بیرم كرده‌وه‌ ئه‌گه‌ر شاعیر بوومایه‌ من ده‌منووسی. به‌ڵام ئاخۆ چیم ده‌نووسی؟ (داعش مه‌عاش مه‌عاش داعش) . زۆریش نێزیكن له‌ یه‌كه‌وه‌ به‌ڵام له‌نگییه‌ك هه‌یه‌ له‌ كایه‌دا هه‌رچه‌نده‌ شاعیریش نیم. باش بوو ئه‌نوه‌ری حاجی عوسمان جێگری وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ ئه‌م كێشه‌یه‌ی بڕانده‌وه‌ به‌ (مه‌عاش ده‌عاش) . یه‌ك رۆژ دواتر دكتۆر فوئاد بۆی پشتڕاست كرده‌وه‌ به‌ (ده‌عاش مه‌عاش) .

دیارده‌یه‌كی ترسناكتر له‌ ده‌عاش و مه‌عاش جلكی ژنانه‌ی كه‌نداوییه‌ وڵاتی ئێمه‌ی ته‌نیوه‌ته‌وه‌. جلك رووداوێكی گه‌وره‌ی رۆشنبیرییه‌ له‌لای كورد. بۆ ئێمه‌ جلك له‌ پاڵ زمانی كوردیدا دوو ده‌سمایه‌ی گرینگی نه‌ته‌وه‌یین. هیچ داگیركه‌رێك نه‌یتوانی ده‌ستیان لی بوه‌شێنێ. جلكی پیاوانه‌ی كوردی له‌ رێی پێشمه‌رگه‌ی شۆڕشی ئه‌یلووله‌وه‌ بووه‌ جلكی یه‌كگرتووی نه‌ته‌وه‌یی. ئێسته‌ هه‌ر چوار پارچه‌ی كوردستان له‌ رێی پێشمه‌رگه‌ و گه‌ریلاوه‌ هه‌مان جلك له‌به‌ر ده‌كه‌ن. وه‌زیری رۆشنبیری هه‌رچه‌نده‌ له‌ رێی نووسینه‌وه‌ كه‌سایه‌تییه‌كی ناو به‌ده‌ره‌وه‌ نییه‌ و به‌ بیرم نایه‌ته‌وه‌ نووسینێكی ئه‌وم بینیبێ، به‌ڵام بیه‌وێ جلكی ژنانه‌ی كوردی بسه‌پێنێ، ناوی له‌ ده‌رگه‌یه‌كی گه‌وره‌تر له‌ نووسینه‌وه‌ ده‌چێته‌ ناو مێژوو. تۆ بڵێ چۆن؟ من بم له‌ جێی ویدا چه‌ند كۆمپانیایه‌كی كوردی كۆ ده‌كه‌مه‌وه‌ و دیزاینی جۆره‌وجۆری جلكی ژنانه‌یان ده‌خه‌مه‌ به‌ر ده‌ست، به‌تایبه‌تی جلكی سه‌ر به‌و شوێنانه‌ی شێوازی سه‌رنج به‌كێشكه‌ریان هه‌یه‌ وه‌ك: سلێمانی دهۆك مه‌هاباد. هاوه‌ڵێك گوتی "جلكی عه‌ره‌بییانه‌ی ژنی كه‌نداوییانه‌ لێره‌ باوه‌ له‌به‌رئه‌وه‌ی نرخی هه‌رزانه‌ به‌ڵام جلكه‌ كوردییه‌كه‌ی له‌مه‌ڕ خۆمان گران بایییه‌". وه‌زیری رۆشنبیری، كه‌ ناویشی نازانم ده‌توانێ هانی ئه‌و چه‌ند كۆمپانیایه‌ی له‌گه‌ڵیاندا دانیشتووه‌، بدا بۆ به‌ درویندانی جلكی ژنانه‌ی كوردی له‌ وڵاتی چین. ئه‌و ده‌مه‌ ژنی كورد له‌ هه‌موو شوێنێكی وڵاتدا جلكی خۆمانه‌ ده‌پۆشێ نه‌ك جلكی ژنانه‌ی كه‌نداوی، كه‌ هیچ كه‌متر نییه‌ له‌ ده‌عاشه‌كه‌ی.

بخوێنه‌وه‌ی به‌ڕێز لێم ببوورێ وتاری ئه‌م جاره‌م له‌ بوار ده‌رچوونی شێوازی پێوه‌ ناسیوی من بوو. ویستم له‌لایه‌كه‌وه‌ ئه‌و باره‌ گرانه‌ سووك بكه‌مه‌وه‌، كه‌ له‌ چه‌ند حه‌وتووی پێشوودا لێم بار كردبوو. مرۆڤ بوی ناشێ سه‌ری خه‌ڵك به‌رده‌وام به‌ بابه‌تی ئێسك گران و رژدانه‌وه‌ مژوول بكا. له‌لایه‌كی تریشه‌وه‌، ویستم نانی راپۆرتنووسه‌یل ببڕم. نانی ئه‌وانه‌ی له‌ بێ نانیدا به‌ دوای نێچیردا وێڵن ده‌ستێكی لێ بوه‌شێنن. سه‌یریش هه‌ر ئه‌وه‌ نییه‌ راپۆرتنووس له‌م هه‌لومه‌رجه‌ی ئێسته‌ی كوردستاندا مابن، بگره‌ ئه‌وه‌یه‌ به‌رپرسی راپۆرتخوێنه‌وه‌ كاتیان مابێ. دیاره‌ سه‌ركه‌وتنی هه‌مووان له‌ ژێر قه‌پاغی بیبسیدایه‌ و ئیتر بۆ پێشه‌وه‌.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

 

 

 

 

 

 

هه‌واڵی سه‌ركوتینه‌وه‌ی ئازادییه‌لی گشتی له‌ كۆماری ئیسلامی، رۆژانه‌ بڵاو ده‌بنه‌وه‌. كۆمار خۆی وێنه‌یان ده‌داته‌ راگه‌یاندن. باسكی سڵینگێك، لاشه‌ی چه‌ندان مردووی پێدا شۆڕ بووه‌ته‌وه‌. دیمه‌نێكه‌ مرۆڤایه‌تیی سه‌رده‌م ده‌یبێزێنێ. به‌ڵام پرسیار لێره‌ له‌ دڕندایه‌تییه‌كدا نییه‌ كۆمار سی و پێنج ساڵه‌ ده‌یكا، له‌وه‌دایه‌ كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تی چۆن ئه‌م سیسته‌مه‌ ده‌گرێته‌ خۆی؟ ئاخۆ راستوێژیی ئه‌و كۆمه‌ڵگه‌یه‌ ناكه‌وێته‌ به‌ر ته‌شه‌ره‌وه‌؟ كۆمار نه‌ك هه‌ر پێشێلكه‌ری مافی مرۆڤ و سه‌ركوته‌وه‌ی ئازادییه‌له‌، بگره‌ هه‌ڵپه‌ی گه‌یین به‌ چه‌كی ناوكه‌ییش ده‌دا. ناوده‌وڵه‌تی ده‌یه‌وێ به‌ خۆشی رێی لێ ببڕێته‌وه‌، كه‌ هه‌موو به‌ڵگه‌یه‌ك ئیسپاتیان كردووه‌، سیسته‌مێكه‌ مل بۆ گوته‌ن و لۆجیك نادا و دانوستاندن به‌لایه‌وه‌ كاوێژه‌. وێڕای هه‌مووی، كۆمار ده‌ست له‌ناو وڵاته‌یلدا ده‌گێڕێ و ده‌یانشێوێنێ. كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تیش په‌ك و به‌ڵای نییه‌.

له‌لایه‌كی تره‌وه‌، وڵاته‌یلی كه‌نداو ده‌یانه‌وێ بۆ هاوسه‌نگی له‌گه‌ڵ كۆمار، سیسته‌مێك دابنێن هاوشێوه‌ی وی بێ له‌ هۆڤیه‌تی و بێ به‌زایه‌تیدا. چه‌ندان ساڵه‌ به‌ هاندانی راگه‌یاندنه‌كی و پشتیوانیی پووله‌كییانه‌وه‌، خه‌ریكی دانانی ده‌وڵه‌تێكی ئیسلامین به‌ڵام له‌ عێراق و شام نه‌ك له‌لای خۆیاندا. ئه‌وان خه‌ریكی رابواردن و به‌زم ده‌بن. ئه‌وه‌ی گه‌مه‌كه‌ی گه‌رمتر كردووه‌ سه‌رۆكی توركیه‌یه‌، كه‌ سه‌رشێتانه‌ له‌ جیاتی هه‌موان سواری شه‌پۆله‌كه‌ بووه‌. وه‌ك (ما كان) ه‌كه‌ی كۆماری ئیسلامی، مه‌ترسیی داعش ته‌نیا هارییه‌كه‌ی نییه‌، ئه‌وه‌شه‌، كه‌ نه‌بادا كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تی دواجار مامه‌ڵه‌ی له‌گه‌ڵدا بكا وه‌ك بارێكی سه‌پاو (امر واقع) . دێته‌وه‌ بیر، سه‌ركۆمار و سه‌رۆك وه‌زیره‌لی ئیسرائیل له‌ سه‌ره‌تای سه‌رهه‌ڵدانی ته‌نگژه‌ی داعشه‌وه‌ له‌ ده‌ی حوزه‌یران، گوتیان مخابنییه‌كه‌ی ئێمه‌ بۆ ئوردن و كوردستانه‌. شیره‌تیان له‌ ئۆبامه‌ كرد به‌ هاواری كورده‌وه‌ بچێ ئه‌گه‌ر قه‌وما. وه‌ك ئه‌وه‌ی ئه‌وان تێی گه‌ییبوون داعش ده‌سه‌پێ. خۆشمان ده‌بینین شه‌ڕی عێراق دژی داعش له‌ سه‌ره‌تاوه‌ تا ئێسته‌ به‌ پاشه‌كشه‌ و به‌زینی خۆی ته‌واو بووه‌. پێكه‌وه‌نانی حكومه‌تی تازه‌ش هیچی له‌ باره‌كه‌ نه‌گۆڕی. له‌م شه‌ڕه‌دا تاكه‌ لایه‌ن كورده‌ "ره‌نگه‌" ده‌سكه‌وتێكی پێ ببڕێ بێتو بزانێ. هیوای ئێمه‌ بۆ "ده‌سكه‌وتی گه‌وره‌" دوای به‌هاناوه‌ هاتنی ئه‌مه‌ریكه‌ بۆ هه‌ولێر و كۆبان، سه‌ری هه‌ڵدا. بشێین سنووری خۆمان بپارێزین و ئه‌و ناوچه‌یله‌ی له‌ باشوور و رۆئاوا دۆڕاندوومانه‌ بیانستێنینه‌وه‌، سه‌ركه‌وتن ده‌به‌ینه‌وه‌ له‌ مه‌ودای نێزیك.

به‌ڵام له‌ مه‌ودای دوور، ده‌بێ خۆمان یه‌كلا بكه‌ینه‌وه‌ (ئێمه‌ كێین؟) له‌پێناو گه‌یین به‌و ده‌سكه‌وته‌كه‌دا. وا نه‌كه‌ین دیسانه‌وه‌ نابینه‌ خاوه‌نی خۆمان. وا شیعه‌ و سوننه‌ به‌ره‌و هاری و دڕندایه‌تییه‌ك ده‌ڕۆن پێچه‌وانه‌یه‌ به‌ نه‌ریت و به‌هایه‌لی سه‌رده‌م. كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تی كێ ناڵێ دواجار "هیوای سه‌ركه‌وتنیان بۆ ناخوازێ"؟ ئه‌وان خۆیان بیانه‌وێ بچنه‌وه‌ ساڵی فیل، دنیا چ په‌كی ده‌كه‌وێ؟ كورد ده‌بێ "بڕیار"ی هه‌بێ. یه‌كه‌م: له‌ ئاست هاوسێیه‌لدا، سه‌رده‌می مێیه‌تی نواندن به‌كۆتا بێنێ. دووه‌م: حزبه‌یل ده‌ست له‌ ململانه‌ی هیچوپووچانه‌ی نێوان خۆیان هه‌ڵگرن، كه‌ منداڵیش زانیویه‌تی بۆ ده‌سكه‌وتی ناڕه‌وایه‌ نه‌ك بۆ كوردستان. سێیه‌م: له‌ شه‌ڕی داعشدا ده‌ركه‌وت ئێمه‌ گه‌لێكین له‌ خه‌می ژیانێكی سه‌رده‌مییانه‌دا. حزب و رۆشنبیری كورد ده‌بێ له‌ پله‌ی ئه‌م رووداوه‌دا بن.

ئیتر وێنه‌ی گشتی: له‌لایه‌كه‌وه‌ كۆمار به‌ خۆی و شه‌گه‌ و به‌گه‌یه‌كی هه‌یه‌تی وه‌ك: شیعه‌ و عه‌له‌وی و حووسی له‌ ده‌ره‌وه‌. له‌لایه‌كی تر: كه‌نداو به‌ خۆی و پاره‌ و راگه‌یاندن و ئیخوان موسلیمینه‌وه‌. سێیه‌م: ئه‌ردۆغانی گه‌رمكه‌ری شه‌ڕ. ئه‌م هه‌مووه‌ له‌ ناوچه‌یه‌كدایه‌ كوردستانی پێچ داوه‌. قوڕێكه‌ ته‌نیا بۆ رۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاست هاتووه‌ته‌ گرتنه‌وه‌ ئه‌گینا میسر و وڵاته‌یلی تر له‌ باكوری ئه‌فریقیه‌ وا پێ ده‌چێ به‌ره‌و رزگاری له‌ كاره‌سات بڕۆنه‌وه‌. رۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاسته‌كه‌یه‌ به‌ره‌و شه‌وی تاری لێ ده‌خوڕێ.

له‌ كوردستان، چه‌مووشییه‌كه‌ی ئاین به‌رهه‌می ناتێگه‌یشتن و ساده‌كاریی ده‌سه‌ڵات و رۆشنبیره‌كه‌یه‌تی. ده‌سه‌ڵاتی سیاسی و رۆشنبیر لاواندنه‌وه‌یه‌كی درۆزنانه‌ بۆ ئاین ده‌كه‌ن و مه‌ترسیی گه‌وره‌ش لێره‌دایه‌. قسه‌ی خۆش ده‌كه‌ن بۆ مانه‌وه‌یان. پێیان وایه‌ ئه‌وه‌ نه‌كه‌ن لێیان راده‌په‌ڕن. به‌ڵام خه‌ڵك داوای پاراستنی ئاینی له‌وان نه‌كردووه‌. خه‌ڵك داوای دابینكردنی ژیانی دنیایی له‌ ده‌سه‌ڵات ده‌كه‌ن. ئه‌وان بۆ خۆیان ئاین ده‌پارێزن و گرینگی پێدانی درۆزنانه‌ ده‌بێته‌ سه‌رهه‌ڵدانی سه‌ره‌ڕۆیی و چه‌مووشی له‌ ئایندا. نموونه‌یه‌ك: له‌م رۆژانه‌ په‌رله‌مانته‌رێكی لادین له‌ به‌رنامه‌یه‌كی تیڤیدا، بێ هیچ بیانووێك قسه‌ی خۆی به‌ سڵاو به‌بۆنه‌ی هاتنه‌وه‌ی ساڵی كۆچییه‌وه‌ ده‌ست پێ كرد، كه‌ زۆربه‌ی خه‌ڵك ئاگاشیان له‌و بۆنه‌یه‌ نییه‌. شنگال و كۆبان هیچ بیانووێكیان بۆ ئه‌م لاواندنه‌وه‌ فشه‌یه‌ نه‌هێشتووه‌ته‌وه‌. میسر كه‌ شوێنی ئه‌زهه‌ره‌ وێرای وانه‌ی ئاین له‌ به‌رنامه‌ی خوێندندا بداته‌ لاوه‌ پاش ئه‌وه‌ی سه‌باره‌ت به‌ لاواندنه‌وه‌ی درۆزنانه‌ی ده‌سه‌ڵاته‌وه‌، ئاینێكی چه‌مووش گه‌یییه‌ كورسی و وڵاتی تێك دا. با ئێمه‌ له‌ پله‌ی شنگال و كۆباندا بین، كه‌ بوونه‌ته‌ پێناسه‌ی راستی كورده‌واری. كورد بۆ خۆی ئیسپاتی ده‌كا، گه‌لێكه‌ شایه‌نی ئازادی و ژیانێكی سه‌رده‌می، دووڕوویی و لاواندنه‌وه‌ی درۆیانه‌ن گومان په‌یدا ده‌كه‌ن بۆ ئه‌م شایه‌نییه‌. ئه‌و به‌ دوای چاره‌نووسێكدا وێڵه‌ جیایه‌ له‌وه‌ی كۆماری شیعه‌ و ده‌وڵه‌تی داعشی سوننه‌. پێناسه‌ی كورد ئه‌م به‌دوا وێڵییه‌یه‌.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

 

 

 

پێشی سێ ساڵ و ده‌ مانگ راپه‌ڕین له‌ سووریه‌ ده‌ستی پێ كرد. ئه‌و راپه‌ڕینه‌، سه‌ره‌تا له‌ شارۆكه‌ی ده‌رعاوه‌، كه‌ ده‌كه‌وێته‌ ئه‌وپه‌ڕی باشوور و له‌ پێناوی خۆڕاپسكاندن له‌ كۆیله‌تیی رێژیمی به‌عس و داهێنانی سیسته‌مێكی سه‌رده‌مییانه‌دا، ده‌ستی پێ كرد. بزاوی ئیخوان وه‌ك چۆن راپه‌ڕینی گه‌لانی عه‌ره‌بی له‌ وڵاته‌یلی میسر و تونسدا راڕفاند، ئه‌و هه‌له‌یان له‌ سووریه‌شدا قۆسته‌وه‌. ئه‌وه‌ی كێشه‌كه‌ی ئاڵۆزتر كرد، ره‌جه‌ب ئه‌ردۆغان بوو، كه‌ له‌وپه‌ڕی باكوره‌وه‌ خۆی تێكه‌ڵ كرد. بوو به‌ خاوه‌نی راپه‌ڕینه‌كه‌ و تا ئێسته‌، هه‌موو كۆوه‌بوونێكی به‌رهه‌ڵستیی سووریه‌ له‌ ئه‌سته‌نبووڵ و له‌ بن لووتی ویدا دێته‌ به‌ستن. دواكه‌وتنی جڤاكی ناوده‌وڵه‌تیش له‌ به‌هاناوه‌چوونی گه‌لی سووریه‌ و ده‌رهێنانی له‌و باره‌ی به‌رده‌وام به‌ره‌و به‌بندانه‌وه‌ ده‌چێ، به‌جێ هێڵانی راپه‌ڕینه‌كه‌شی له‌ پشتیوانییه‌كی رژدانه‌، به‌رهه‌ڵستییه‌كه‌ی زیاتر كرد به‌ ئه‌ڵقه‌ له‌گوێی تورك.

چۆڵیی گۆڕه‌پانه‌كه‌ له‌ ئه‌كته‌ری ناوده‌وڵه‌تی، شاڕێیه‌كی بۆ ئه‌ردۆغان كردووه‌ پێیدا هه‌ڵبكشێ به‌ره‌و فاشیزمی ئیسلامی، كه‌ ئه‌مه‌ ئامانجی سه‌ره‌كیی ئیخوانی موسلیمینه‌. ئه‌وان له‌ میسر و تونس، به‌ره‌وڕووی گه‌لێكی به‌هێز بوونه‌وه‌ و نه‌گه‌یین به‌و ئامانجه‌ نامرۆڤییانه‌یه‌. له‌و دوو وڵاته‌دا لووتیان شكا، به‌ڵام له‌ سووریه‌ سه‌باره‌ت به‌ هاوسێیه‌تیی جوگرافیه‌وه‌، ئه‌ردۆغان بووه‌ شاسواری گۆڕه‌پانه‌كه‌. ئه‌و خۆی مه‌رج سه‌پێن و خۆی یاریكه‌ره‌ تێیدا. رۆئاواش ده‌سته‌وه‌ستانه‌ له‌ دانی بڕیارێكی بنه‌بڕ له‌وه‌ی رێژیمی به‌شار بهێڵێته‌وه‌ یان نا؟ پشت به‌ كۆماری ئیسلامی ببه‌ستێ له‌ به‌ره‌نگاربوونه‌وه‌ی داعش یان هه‌ر به‌ ته‌مای ئه‌ردۆغانه‌وه‌ دانیشێ؟

سه‌رهه‌ڵدانی نازیزمی ئه‌ڵمان و فاشیزمی ئیتاڵیه‌ له‌ نێوانی هه‌ردوو شه‌ڕی گه‌وره‌ی دنیادا، هۆیه‌كه‌ی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ گێلبوونه‌وه‌ی كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تی له‌و ساڵانه‌دا. هه‌موو كاره‌ساتێك له‌ ژیانی ئێمه‌دا چ وه‌ك تاكه‌ مرۆڤ یان وه‌ك كۆمه‌ڵگه‌، كه‌ روو ده‌ده‌ن ده‌گه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ گێلبوونه‌وه‌ و ساده‌كاریمان. چوار ساڵی رابردوو له‌ گێلبوونه‌وه‌ی ناوده‌وڵه‌تی، به‌س بوو بۆ ئه‌وه‌ی ره‌جه‌ب ئه‌ردۆغان ئه‌وه‌ی بیه‌وێ بیچێنێ و بشیهێنێته‌ به‌رهه‌م. له‌م رۆژانه‌ ئه‌مه‌ریكه‌ له‌ پله‌یه‌كی دیپلۆماسیی به‌رزدا، ئه‌وی به‌رپرسیار كرد له‌ سه‌رهه‌ڵدانی داعش. هه‌روه‌ها گه‌لێك به‌ڵگه‌ی گرینگ هاتنه‌ ده‌ست بۆ نموونه‌ ئه‌و چه‌كه‌ی داعش به‌كاری ده‌هێنێ ده‌ستكردی توركیه‌یه‌، راهێنان و مه‌شقی ئه‌و هۆنینه‌وه‌یه‌ له‌وێ دێنه‌ كردن، سیناریۆ گاڵته‌جاڕییه‌كه‌ی به‌ردانی چه‌ند كارمه‌ندێكی دیپلۆماتیكی تورك له‌ لای داعش له‌ به‌رامبه‌ر دووسه‌ت داعشكاردا، پێوه‌ندیی ژێر به‌ژێرییانه‌ی ئه‌ردۆغانی له‌گه‌ڵ ئه‌و هۆنینه‌وه‌یه‌دا خسته‌ روو. به‌ كورتی داعش بازووی ئه‌ردۆغانه‌ له‌ خه‌باتی هه‌ڵكشان به‌ره‌و فاشیزمدا. به‌كاری ده‌هێنێ بۆ لابردنی هه‌موو كۆسپێكی سه‌ر رێگه‌. گه‌وره‌ترین كۆسپیش خه‌باتی كوردی رۆئاوایه‌ له‌ ژێر رابه‌رایه‌تیی پارتی كرێكاراندا. لێره‌دا بێ ئاكاریی ئه‌ردۆغان ته‌نیا ئه‌وه‌ نییه‌ ده‌ڵێ: "ئه‌وانه‌ی به‌رگری له‌ كۆبانی ده‌كه‌ن جیاوازییه‌كیان نییه‌ له‌گه‌ڵ داعش"، بگره‌ ئه‌و داعش به‌كار ده‌هێنێ بۆ له‌ناوبردنی خه‌باتی نیشتمانیی كورد. واته‌ یه‌كسانیش نین، داعش خۆشه‌ویست و كورد دوژمنه‌كه‌یه‌تی. ئه‌مه‌ ئه‌و بێ ئاكارییه‌یه‌ خۆی نایشارێته‌وه‌ له‌ دنیا.

ئه‌و كابرایه‌، كۆسپی سه‌ر رێگه‌ی خۆی له‌ به‌ره‌و فاشیزم هه‌ڵكشاندا، بزاوی كوردی سووریه‌ و رێژیمی به‌شار ئه‌سه‌د ده‌بینێ. ده‌شیه‌وێ كۆمه‌ڵگه‌ی ناوده‌وڵه‌تی بگێلێنێ تا ددانی بۆ پێدا بنێن، كه‌ ئه‌وه‌ راسته‌ و پشتیوانیی بكه‌ن. هیچیشی پێ ناوێ، دوای ئه‌نگاوتنی ئه‌و دوو نیشانه‌یه‌، ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ سه‌ر كوردی عێراق، كه‌ ماوه‌یه‌كی باشه‌ گێلاندوونی. ئامانجی سه‌ره‌كیی ئه‌و فه‌وتاندنی بزاوی كوردی سووریه‌ و عێراقه‌، به‌ڵام جیایی زۆره‌ له‌ نێوان فه‌وتانی (به‌رخۆدانی) له‌گه‌ڵ فه‌وتانی (بێ خودانی) دا. ئه‌وان له‌ به‌رخۆداندا له‌ناو بچن و ئێمه‌ له‌ بێ خودانیدا.

بۆ كوردی عێراق، وا باش بوو چه‌ندان ساڵه‌ خۆی له‌و ململانه‌یه‌ی سه‌ر گۆڕه‌پانی رۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا به‌ دوور بگرێ. ئه‌و ململانه‌یه‌ی له‌م ناوچه‌یه‌دا ده‌گه‌ڕێ، زلهێزی نێره‌وس به‌ڕێوه‌ی ده‌به‌ن. كورد به‌سته‌زمانێكی مێیه‌. مێ بكه‌وێته‌ ناو ململانه‌ی زلهێزه‌یلی نێره‌وه‌، خۆت ده‌زانی چیی به‌سه‌ر دێ. به‌ڵام دوای ده‌ستچوونی ئه‌و هه‌موو هه‌ل و لواوییه‌ش، نه‌چووه‌ بچێ، كورد ده‌توانێ بكه‌وێته‌ لایه‌كی ململانێیه‌كه‌وه‌ و ئه‌وه‌یان هه‌ڵبژێرێ، كه‌ زیاتر هی پشت پێ به‌ستنه‌. منداڵۆكه‌یه‌كیش ده‌زانێ ئه‌ردۆغان هه‌ڤاڵ نییه‌. به‌لای وییه‌وه‌ خه‌بات بۆ مافی كوردایه‌تی جیا نییه‌ له‌ كاری تیرۆرایه‌تی.

ئه‌م رۆژانه‌، شه‌نده‌ی كوردی ده‌چێته‌وه‌ به‌غدا. پێك هاتن له‌وێ و بچڕینه‌وه‌ی كه‌مترین ماف باشتره‌ له‌م باری مان و نه‌مانه‌ی ئێسته‌. تكایه‌ با له‌گه‌ڵ به‌غدادا بین. له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بژین و له‌گه‌ڵ ئه‌واندا بمرین شانازییانه‌تره‌ له‌و گاڵته‌ و گه‌مه‌یه‌ی ئه‌ردۆغان پێمانی ده‌كا. بۆ دڵنیاییشت، به‌غدا دواجار هه‌ر ده‌یباته‌وه‌، كه‌ كێوێكی وه‌ك ئێرانی له‌ پشته‌. ئێمه‌ش پشتمان هه‌ڵدێری توركه‌. شه‌ڕ له‌ رۆهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا، وا له‌ نووكیدایه‌ وه‌ك ئه‌مه‌ریكه‌ ده‌ڵێ. كورد له‌ ئێسته‌وه‌ خۆی یه‌كلایی بكاته‌وه‌ باشتره‌ له‌وه‌ی زیاتر زه‌ره‌ر بكا. به‌رگه‌ی كاره‌ساتێكی تری وه‌ك شنگال ناگرین، بۆ نموونه‌ له‌ده‌ستچوونی كه‌ركووك. با بچینه‌وه‌ بۆ به‌غدا نه‌ك ته‌نیا بۆ مووچه‌ و بودجه‌ بگره‌ بۆ یه‌كلاكردنه‌وه‌ی خۆمان له‌م شه‌ڕه‌دا. له‌ منی وه‌رگرن و له‌بیریشتان نه‌چێته‌وه‌، ئه‌ردۆغان ته‌نیا مایه‌ی ماڵوێرانییه‌. ئه‌وه‌ی ناحه‌زی كۆبانی بێ، هه‌ڤاڵی هه‌ولێریش نابێ.

 

ئه‌و بابه‌تانه‌ی له‌ کوردستان نێت دا بڵاوده‌کرێنه‌وه‌، بیروبۆچوونی خاوه‌نه‌کانیانه‌، کوردستان نێت لێی به‌رپرسیار نییه‌.

 

Go to top